VOV4.Êđê - Hdra\ brua\ “Daknông – Yan boh [ơr ksa\”, gưl tal êlâo dưi mko\ mjing ba leh lu klei tu\ jing ja\k siam. Ho\ng du\m brua\ nga\ mâo klei tu\ yuôm kla\ s^t, hdra\ brua\ po\k phai leh lu klei ]ang hma\ng đ^ kyar, klei ga\l mrâo kơ ana [ơr Daknông kpưn đ^ kơ wa\l anôk blei mnia quốc tế.

Klei knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Daknông hlăk mđing, lehana\n iêu jak nao hla\m hdră “Daknông – Yan boh [ơr ksa\” lu êdi jing mnuih pla boh [ơr, mâo 500 ]ô, lehana\n phung duh mkra, êpul brua\ hgu\m ngă hlăm brua\ anei, k`ăm mjing djăp klei găl kơ mnuih pla mjing lo\ mâo klei thâo kơ brua\ pla mjing boh [ơr mâo boh tu\ dưn jăk h^n.

Hồ Quang Hoan ti thôn 11B, sa\ Dak Lao, kdriêk Dak Mil brei thâo: Êbeh 10 thu\n pla plua\ lu mta ana boh kroh hlăm 3 ha kphê, [ia\dah kno\ng ho\ng ana boh [ơr kno\ng mil 60 phu\n boh [ơr sap mâo klei tu\ dưn êdi, mboh êbeh du\m pluh tôn/thu\n, du\m ana boh mkăn dah mboh lu] ênoh. Nao ti anôk bi trông “Mđ^ kyar boh [ơr ho\ng klei kjăp” mâo knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Daknông mko\ mjing mb^t ho\ng hdră “Daknông – Yan boh [ơr ksa\”, `u la] mâo lu brua\ năng bi ksiêm duah: “Ara\ anei mâo lu snăk mjeh boh [ơr. Pătdah jih jang mnuih pla mjing ka thâo b^t ôh êlan ruah mjeh, snăn dhar brua\ djo\ tuôm ka mâo brei hdră ktrâo ata\t mơh, ]o\ng hiu duah ma\ hjăn, ka mâo êlan ta\ brei ôh. S^t yơh ngă brua\ mse\ snăn amâo mâo hơ^t ôh, kyuadah leh pla amâo mâo thâo ôh ti boh jing jăk mâo ênoh h^n, si srăng ]h^ mnia. “Kno\ng kăp guôn klei mbha myun đu], ka mâo hdră kjăp ôh hlăm klei ngă brua\. Mâo hdră mko\ mjing anei, jing ktrâo brei leh kơ mnuih pla mjing ya mta mjeh jing jăk pioh ]h^ mnia kơ ala ta] êngao tu\ dưn h^n, bi mâo anôk mnia mblei hơ^t”.

Ti du\m anôk bi k[^n, bi trông, klei rang mdah boh mnga mâo hla\m hdră “Daknông – Yan boh [ơr ksa\” leh êgao, mnuih pla boh [ơr ti Daknông lehana\n du\m ]ar riêng giăm mâo leh wưng bi tuôm ho\ng phung kreh knhâo, phung knhăk hla\m brua\ pla mjing, mkra mjing, lehana\n kăp hrui blei boh [ơr hriê leh mơ\ng du\m: Knơ\ng brua\ ksiêm duah klei kreh knhâo brua\ lo\ hma dliê kyâo Lăn Dap Kngư, Knơ\ng brua\ SAM Agrtech, Êpul gru\p Minh Hưng, phung knhăk hriê mơ\ng New Zealand… Mơ\ng ana\n mnuih pla boh [ơr lo\ thâo lu h^n kơ mjeh mrâo jăk ho\ng mdê bi lăn, kơ hdră pla mjing, hdră kia\ kriê, lehana\n anôk ]h^ mnia boh [ơr.

Nguyễn Văn Hoà, ti sa\ Dak Ha, kdriêk Dak Glong brei thâo, hla\m du\m thu\n giăm anei mnuih pla mjing boh [ơr lu snăk, [ia\dah kyua ka mâo ana\n knăl ôh, amâo mâo nik phu\n agha, lehana\n amâo mâo brua\ mka\ dlăng hnơ\ng jăk boh [ơr, mơ\ng ana\n mơh tuôm ho\ng klei dleh dlan măng ai hlăm brua\ ]h^ mnia. Kyuana\n, leh nao hlăm hdră “Daknông – Yan boh [ơr ksa\”, Hoà bi êdah klei ]ang hmăng kơ mgi dih jăk h^n kơ boh [ơr Daknông: “Hla\m anôk kâo dôk mâo sang pla mjing mơ\ng 13 – 17ha boh [ơr. Hmei dôk hyưt jing pla lu đei boh [ơr, snăn pha\ anôk srăng ba ]h^ boh [ơr mgi dih? Jing klei ]h^ amâo mâo dưi jih, kyuadah pla lu leh, [ia\dah ka mko\ mjing ana\n knăl ôh. Klei khua kia\ kriê ]ar mđing uê` mko\ mjing klei bi trông anei, ba leh kơ hmei hơ^t ai tiê mjut mjing boh [ơr bi jăk, mâo boh mnga lu h^n, jăk h^n, lehana\n mâo sa klei jưh knang jing mgi dih srăng mâo ênoh ba w^t hơ^t”.

Wưng anei, knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Daknông ăt pioh kơ klei bi trông “mko\ brua\ mkăp boh [ơr, lehana\n djăp mta boh mnga mơ\ng brua\ pla mjing” ]ia\ng kơ knơ\ng brua\ T.Vita, hlăm êpul gru\p T and T hưn mdah kơ brua\ bi mnia mblei boh kroh ho\ng ala ta] êngao, lehana\n hdră hgu\m ho\ng phung pla mjing hlăm kluôm ala, ba yua hdră dlăng kriê mrâo djăp ênoh ]ua\n, êjai jih jang mnuih pla mjing boh [ơr, lehana\n djăp mta mnơ\ng pla mkăn ngă brua\. Ti anei, phung bi ala mơ\ng êpul gru\p T and T, lehana\n knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Daknông mâo leh klei kuôl ka\ kơ brua\ ]ua\l mka\ kr^ng pla mjing boh [ơr, lehana\n ana boh kroh mkăn, lehana\n kuôl ka\ ho\ng du\m dhar brua\ djo\ tuôm, alu\ wa\l kơ brua\ hgu\m hlăm brua\ mnia mblei boh mnga mơ\ng ]ar.

Phạm Mạnh Hoà, k’ia\ng khua knơ\ng brua\ T.Vita la] srăng mguôp ho\ng mnuih pla mjing ]ia\ng mjut mjing boh [ơr djăp ênoh ]ua\n:“Ara\ anei djăp mta mjeh boh [ơr ti ]ar Daknông lu jing mjeh hlăm ala ]ar sơăi, mâo ênoh ]h^ mnia ho\ng ala ta] êngao amâo mâo yuôm ôh, [ia\dah ăt hlăk hlê mâo ]h^ yuôm mơh hlăm ala ]ar. Kyuana\n, ]ia\ng mtru\t mnuih [uôn sang pla mjing boh [ơr mjeh mơ\ng ala ta] êngao blei le\ yuôm, hdră dlăng kriê dleh dlan h^n mơh. {ia\dah kơ êdei ana\p mơ\ng 5 – 10 thu\n, klei mđ^ kyar k`ăm pioh ]h^ mnia kơ ala ta] êngao, jing êlan ngă brua\ mđ^ kyar kjăp ho\ng ana boh [ơr. Snăn T.Vita srăng đru klam jih jang klei ktr ana\n, lehana\n đru mnuih [uôn sang hơ^t ai tiê pla mjing. T.Vita srăng mâo du\m hdră duh mkra mnia mblei tu\ jing, ]ia\ng ba ]h^ boh [ơr Daknông mâo anôk kăp blei hơ^t, năng ho\ng hnơ\ng jăk mơ\ng boh [ơr, lehana\n ba w^t klei tu\ dưn pro\ng kơ mnuih pla mjing”.

Tui si êpul mko\ mjing la], klei tu\ jing mơ\ng hdră “Daknông – Yan boh [ơr ksa\” hlăm du\m hruê leh êgao mjing leh kdrông ]ia\ng kơ phung ngă brua\ kia\ kriê, duh mkra, mnuih pla mjing mâo klei bi tuôm, bi trông kơ brua\ hgu\m mđ^ kyar ana boh [ơr ho\ng klei kjăp. Boh nik, knơ\ng brua\ SAM Agritech, Anôk brua\ hgu\m mơ\ng knu\k kna New Zealand, Anôk brua\ ksiêm duah klei kơ ana boh kroh, lehana\n mnơ\ng [ơ\ng New Zealand mâo leh klei kuôl ka\ hgu\m pla mjing boh [ơr ti ]ar Daknông, Lê Trọng Yên, Khua knơ\ng brua\ lo\ hma ]ar Daknông bi kla\ anei jing mmông găl ]ia\ng kơ phung duh mkra, phung pla mjing hrăm mb^t duh bi liê ba boh [ơr Daknông jing boh mnga yuôm bhăn mâo ana\n knăl dlông ro\ng lăn:

“klei knơ\ng brua\ ksiêm duah kơ mnơ\ng pla mjing, lehana\n mnơ\ng [ơ\ng New Zealand ngă klei kuôl ka\ ]ia\ng đru kơ ]ar Daknông dưn yua jih klei jăk găl mơ\ng lăn adiê, pioh ruah mjeh boh [ơr jăk pla mjing, djo\ ho\ng mnuih blei yua ]ia\ng. Hmei bi mni brua\ klam mơ\ng phung duh mkra hlăm klei bi hgu\m mđ^ kyar brua\ pla mjing, hlăm ana\n mâo boh [ơr. Lehana\n ăt mơak mơh, Êpul gru\p Minh Hưng mâo klei mđing leh kơ jih jang klei tu\ dưn boh [ơr mâo, lehana\n srăng ru\ mdơ\ng sang mkra mjing boh [ơr ti [uôn pro\ng Hồ Chí Minh. Êpul gru\p T and T ăt duah djăp hdră hgu\m ho\ng ]ar, lehana\n di`u srăng mjing du\m đang boh pro\ng dưi mâo djăp boh kroh pioh kơ brua\ mkra mjing lehana\n ba ]h^ kơ ala ta] êngao”.

Ara\ anei, ]ar Daknông mâo hla\m brô 2.600 ha đang boh [ơr, [ia\ h^n mka\ ho\ng dua ]ar riêng gah jing Daklak, lehana\n Lâm Đồng. {ia\dah ti ana\p klei mnuih [uôn sang po\k phai nanao ênha\ pla mjing boh [ơr, snăn kno\ng hlăm 2;3 thu\n kơ ana\p Daknông srăng mâo sa ênha\ pro\ng truh 5.300ha đang boh [ơr dôk hlăm hdră ]ua\l mka\. Mơ\ng hdră “Daknông – Yan boh [ơr ksa\” mâo leh lu klei dleh dlan kơ mjeh, klei ]ua\l mka\ anôk pla mjing, hdră dlăng kriê, klei hrui pe\, brua\ mkra mjing, lehana\n kăp blei boh [ơr mâo ruh mtlaih, mjing leh klei găl mrâo kơ ana boh [ơr Daknông nao hlăm sa wưng mrâo mđ^ kyar ho\ng klei kjăp./.