Mlan 5 truh, dŭm knuh mnga krih blang mnâo bâo mngưi dhưt, dŭm klei mmuñ kơ Awa Hô, khua kiă kriê prŏng kdrưh mơ̆ng djuê ana drei lŏ kwang ti djăp boh sang hră ti krĭng ƀuôn sang Awa.

Ti Sang hră gưl dua Kim Liên, kdriêk Nam Đàn, pŏk rup Khua gĭt gai Hồ Chí Minh dưi yuôl ti anôk yuôm bhăn hĭn. Anei jing mnơ̆ng mâo Awa mđup brei kơ Sang hră sui hŏng anei 55 thŭn. Mbĭt hŏng rup jing asăp mtă mtăn, mđĭ ai mơ̆ng Awa kơ phung nai mtô lehanăn hđeh hriăm hră tinei. Dŭm mta mnơ̆ng yuôm bhăn anei mâo leh dŭm ênuk gưl nai lehanăn hđeh ti sang hră djă pioh, mpŭ mni mbĭt anăn gĭr mtô jăk, hriăm thâo năng hŏng knhuah gru ktưn hưn, kdrưh k’ăm mơ̆ng sang hră, năng jing sang hră ti krĭng ƀuôn sang Awa. Hđeh hriăm hră gưl dua Kim Liên, ƀuôn sang Awa Hô, bŏ hŏng klei ktưn hưn lehanăn klei khăp čiăng brei thâo snei:

Ară anei kluôm ala dôk mđing truh kơ Hruê kkiêng Khua gĭt gai Hồ Chí Minh, klei anei mtă mtăn kơ phung hmei brei gĭr hriăm hră čiăng năng hŏng dŭm klei čang hmăng mơ̆ng Awa lehanăn lŏ čuê čih dŭm knhuah gru kdrưh k’ăm mơ̆ng Sang hră gưl dua Kim Liên

Kâo ƀuh pô myun êdi lehanăn ktưn hưn kyua dưi hdĭp lehanăn hriăm hră ti krĭng ƀuôn sang Awa. Jing ênuk gưl êdei anăp mơ̆ng ala čar, kâo ƀuăn srăng gĭr jih ai tiê pô hlăm klei hriăm mjuăt čiăng jing sa anôk anak jăk ênang, hriăm thâo, čô anak mơ̆ng Awa Hô”

Dŭm hruê mlan 5, krĭng lăn Kim Liên - Nam Đàn, Nghệ An, anôk kkiêng Khua gĭt gai Hồ Chí Minh, mâo mnuih ƀuôn sang kluôm ala iêu hŏng anăn pia jăk êdi anăn jing “Ƀuôn Awa”, lŏ mčhĭt m’uăt mnuih ƀuôn sang mơ̆ng djăp krĭng kwar hriê čhưn, nao čuh brui mngưi myơr kơ Awa hŏng klei mpŭ čiăng bi êdah klei lač jăk prŏng prĭn mơ̆ng Awa, jih klei hdĭp săn asei kơ klei hnŭk êngiê, klei êngiê mơ̆ng djuê ana. Ti sang hlang, mnư̆ pla mnga dâm bụt, grăp čô mgei ai tiê ktưn hưn, ƀuh klei khăp mơ̆ng Awa, kdlưn hĭn tinăn jing klei khăp mơ̆ng mnuih ƀuôn sang mơ̆ng Khua gĭt gai Hồ Chí Minh.

       Anei jing sang mâo aduôn aê Awa Hô mkra kơ amĭ ama Awa dôk hjăn. Sang anei dưi mdơ̆ng hlăk thŭn 1883. Mgei ai tiê ti anăp sang hlang anei mơ̆ng Awa Hô, wĭt čhưn ti sang Awa, pô čih mčeh klei duê Tố Hữu čih leh snei: Tlâo adŭ pĭt lui huâng dôk đĭ jao, Sa boh jhưng kram añuê êpih dhưt. Ti tluôn čhiăm êpih anei jing sa boh jhưng điêt anôk mdei mơ̆ng aduôn Hoàng Thị Loan. Ti jhưng anei ñu kkiêng leh kơ djuê ana Việt Nam drei 3 čô anak êdah kdlưn êdi. Hruê 19/5/1890, djŏ wưng mnga krih blang, ti jhưng anei, Awa Hô khăp h’iêng drei dưi kkiêng.

Hlăm dŭm thŭn mlan dôk ti ala tač êngao, leh ala čar mâo klei êđăp ênang, hnŭk êngiê truh kơ dŭm hruê mlan knhal tuič hlăm klei hdĭp, Ñu knŏng mâo 2 blư̆ dưi wĭt čuă ƀuôn sang Nghê An. Gưl tal êlâo hlăm mlan 6 thŭn 1957 lehanăn gưl tal 2 hlăm mlan 12 thŭn 1961. Hlăm klei čih mơ̆ng pô, Awa Hô mâo klei čih “Kâo kbưi hŏng ƀuôn sang pô êma pluh thŭn leh. Arăng đuê̆ kbưi hŏng ƀuôn sang, tơdah mmông wĭt čuă m’ak êdi, ênguôt mơh. Ƀiădah kâo amâo ênguôt ôh. Kâo m’ak êdi. Kyua kâo ƀuh mnuih ƀuôn sang adôk lu klei dleh dlan, arăng ktư̆ juă. Ară anei, kâo wĭt lăn čar dưi êđăp ênang, mnuih ƀuôn sang drei êngiê leh”.

Mơ̆ng hbĭl wĕ, ƀuôn Awa jing leh “ƀuôn mbĭt” mơ̆ng grăp čô mnuih Việt Nam. Wĭt čuă ƀuôn Awa čiăng tui ksiêm kơ phŭn agha ana hruê̆ mơ̆ng dŭm klei yuôm bhăn, hŏng dŭm mta mnơ̆ng yuôm hin, klei bi hdơr ti anôk Awa kkiêng, đĭ hriê kơ prŏng, găn dŭm thŭn êngŭn mlan dôk điêt, jing krĭng lăn mjing leh pô êdah kdlưn Hồ Chí Minh – Pô Jhŏng ktang Mtlaih êngiê djuê ana, pô tui ksiêm kơ dhar kreh êdah kdlưn tar rŏng lăn, Khua kiă kriê prŏng kdrưh mơ̆ng djuê ana.

Bŏ 63 thŭn mơ̆ng leh Yan Puih thŭn 1961, anăn jing gưl tal 2 Awa wĭt čuă ƀuôn sang, ăt jing gưl tal êlâo ƀuôn sang Nam Đàn dưi drông Awa wĭt čuă čhưn. Ƀiădah klei khăp lehanăn asăp mtă mtăn kơ Awa ăt dôk nanao hlăm ai tiê mnuih ƀuôn sang, jing boh kdrŭt čiăng kơ phung knuă druh, đảng viên lehanăn mnuih ƀuôn sang Nghệ An gĭr mkŏ mkra ƀuôn sang đĭ kyar sah mdrŏng – năng jing “ƀuôn sang mbĭt” mơ̆ng anak mnuih Việt./.