Leh giăm dua mlan hiu mă kan hlăm krĭng ksĭ, hô̆ mran 6 čô mă bruă trah mă kan mơ̆ng Trần Trung, ti ƀuôn hgŭm Phú Yên, čar Dak Lak wĭt truh leh ti hang hŏng 3 ton kan. Trung brei thâo, ênoh kan anei mâo anôk bruă duh mkra blei jih lehanăn dưi bi kmlă knăng klă klơ̆ng, thâo klă anôk mă, rơ̆ng hluê ngă kjăp hdră bi kdơ̆ng hŏng klei tlĕ mă kan IUU. Kyua anăn, ñu lehanăn mnuih mă bruă mbĭt hluê ngă kjăp klei kčah mtrŭn hiu mă kan hlăm êa ksĭ.

Pô hiu mă kan hlăm krĭng ksĭ snăn grăp čô hluê ngă kjăp klei kčah mtrŭn mơ̆ng Knŭk kna, hiu mă kan djŏ anôk, amâo čhŭ luă hlăm krĭng ksĭ ala tač êngao. Klă klơ̆ng, mnuih mă bruă hlăm hô̆ mran hluê ngă kjăp bruă hiu mă ti krĭng ksĭ Việt Nam djiêu gah krĭng ksĭ Hoàng Sa, Trường Sa, plao ksĭ Song Tử, Đá Nam.”

Jing sa hlăm dŭm anôk bruă duh mkra prŏng, bi hgŭm hŏng dŭm êtuh hô̆ mran hiu mă kan ti Gia Lai lehanăn Dak Lak, Anôk bruă Nguyễn Hưng (Wăl tuh tia mkra mjing Bắc Sông Cầu, ƀuôn hgŭm Sông Cầu, čar Dak Lak) hrui blei hlăm brô 10.000 ton kan ngừ grăp thŭn, ba čhĭ kơ Japon, Mi, Angle, Alemang, Prăng… Hluê si Đặng Quốc Việt – Kơiăng khua anôk bruă, čiăng mkăp djŏ hŏng hnơ̆ng čuăn mơ̆ng wăl anôk blei mnia tar rŏng lăn, êpul mđing ksiêm dlăng kjăp phŭn mkăp mnơ̆ng, mbĭt anăn mtrŭt mđĭ bruă ba yua kdrăp mrâo lehanăn bi mrâo mrang kñăm mđĭ klei thâo mkra mjing, rơ̆ng hnơ̆ng tŭ jăk mnơ̆ng dhơ̆ng lehanăn ƀrư̆ bi mklă kơhưm hlăm wăl anôk mnia mblei. Đặng Quốc Việt mñă leh klei yuôm bhăn mơ̆ng bruă hluê ngă dŭm klei kčah mtrŭn kơ klei hiu mă kan hlăm êa ksĭ ăt msĕ mơh bruă mlih mrâo kdrăp mkra mjing mơ̆ng anôk bruă duh mkra.

Mnuih hiu mă kan hlăm krĭng ksĭ Việt Nam brei hluê ngă kjăp hdră bhiăn hiu mă kan mơ̆ng Việt Nam; snăn kơh dưi mjing mnơ̆ng djŏ hdră bhiăn, čiăng kơ anôk bruă duh mkra hmei blei, mkra mjing, mkăp djŏ hŏng klei čiăng mơ̆ng wăl anôk blei mnia ala tač êngao. Hlăm bruă mkra mjing, Anôk bruă Nguyễn Hưng ară anei dôk ba yua kdrăp mrâo mbĭt anăn ƀrư̆ ƀrư̆ ba kdrăp mrâo mrang kluôm čiăng mkra mjing mkăp djŏ hŏng klei čiăng mơ̆ng wăl anôk mnia mblei ară anei”.

Msĕ snăn, anôk bruă Bá Hải (Wăl tuh tia mkra mjing Hòa Hiệp 1, ƀuôn hgŭm Hòa Hiệp, čar Dak Lak) mâo êbeh 20 thŭn ngă bruă mkra mjing, ba čhĭ mnơ̆ng hlăm êa ksĭ, hŏng mnơ̆ng phŭn jing kan ngừ mbĭt anăn bi hgŭm hŏng dŭm êtuh hô̆ mran mă kan ti dŭm čar ktuê hang ksĭ kwar Krah. Lê Văn Hồng – Khua anôk bruă duh mkra mñă klă, čiăng ba čhĭ kơ ala tač êngao hơĭt kjăp, êngao kơ hnơ̆ng tŭ jăk, brei bi mklă phŭn agha anôk mă, hdră hiu mă. Mnơ̆ng hiu mă knŏng dưi hrui blei mơ̆ng dŭm hô̆ mran dưi bi mklă, ksiêm dlăng ênŭm, thâo klă hdră hiu mă lehanăn mâo bi mklă djŏ hdră bhiăn tơdah wĭt ti hang. Mbĭt anăn, anôk bruă duh bi liê leh kdrăp bi ê’ăt kñăm kriê pioh kjăp mnơ̆ng mâo mă; mbĭt anăn hlăm wưng ti anăp srăng ba yua phần mềm bi mklă phŭn gha anôk hiu mă hŏng kdrăp điện tử čiăng mkăp djŏ hŏng hnơ̆ng čuăn mrâo mơ̆ng Ơrôp (EU). Hồng brei thâo snei:

“Kơ bruă kriê dlăng hô̆ mran hiu mă kan hlăk ba wĭt boh tŭ dưn jăk. Khă snăn, hdră ksiêm dlăng anôk bruă duh mkra lehanăn bi mklă phŭn agha anôk mă ka mkăp djŏ hŏng klei čiăng. Hlăm gưl ksiêm dlăng mrâo êgao mơ̆ng Dhar bruă Ơrôp EC, hlăm anăn mâo anôk bruă Bá Hải, bruă ksiêm bi mklă ăt hluê ngă ti hră mơar kyua anăn ka djăp hnơ̆ng čuăn. Tĭng kơ EC mtă brei bi mklă phŭn agha anôk hrui mă hŏng kdrăp điện tử, ngă hră mơar hŏng kiê kngan amâo dưi ôh. Leh hdră ksiêm dlăng anei, hmei srăng duh kơ phần mềm điện tử čiăng mkăp djŏ hŏng klei čiăng lehanăn hnơ̆ng čuăn mơ̆ng wăl anôk mnia mblei”.

         Ênoh prăk ba chĭ mnơ̆ng mă hlăm êa ksĭ mơ̆ng čar Dak Lak hlăm dŭm thŭn giăm anei mâo hlăm brô 150 êklăk USD/thŭn ( bi knar 3.750 êklai prăk), hlăm anăn kan ngừ mâo 80%. Hdră ba čhĭ mnơ̆ng kơ ala tač êngao lu mơ̆ng dŭm anôk bruă duh mkra ti wăl tuh tia mkra mjing nah Ngŏ čar (krĭng Phú Yên hđăp). Huỳnh Lữ Tân – Khua hlăm Anôk bruă Đảng čar, Khua anôk bruă kriê dlăng wăl duh mkra Phú Yên (Dak Lak) brei thâo, dŭm anôk bruă duh mkra bi hgŭm kjăp hŏng mnuih hiu mă kan, hluê ngă kjăp klei kčah mtrŭn hlăm bruă hiu mă lehanăn hrui blei, mơ̆ng anăn mkăp djŏ hŏng klei čiăng mơ̆ng wăl anôk mnia mblei. Mơ̆ng anăn, thŭn 2025 lehanăn 3 mlan gưl 1 thŭn 2026, hdră ba čhĭ mnơ̆ng kơ ala tač êngao krơ̆ng kjăp hnơ̆ng đĭ kyar, mnơ̆ng mâo lu. Čiăng mđĭ kyar hơĭt kjăp lehanăn ƀrư̆ lăm lui “Hră kñĭ IUU”, êngao kơ hdră msir kơ hdră mnêč lehanăn hdră hluê ngă djŏ hdră bhiăn, Dak Lak srăng bi knar wăt phŭn mkăp čŏng mâo lehanăn čŏng rông.

Hluê si hdră mtrŭn mơ̆ng Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar Dak Lak amâo dah Hdră mđĭ kyar anôk bruă mnơ̆ng hlăm êa čar wưng thŭn 2025 – 2030, mđing bi mlih mơ̆ng hdră hiu trah mă jing hdră rông, boh nik rông mnơ̆ng hlăm êa ba yua kdrăp mrâo ti dŭm krĭng ksĭ. Ară anei lu anôk bruă duh mkra prŏng thơ̆ng kơ hdră ba čhĭ mnơ̆ng kơ ala tač êngao hlăm dŭm wăl tuh tia mkra mjing ti čar mphŭn duh kơ hdră rông. Klei anei srăng đru kơ diñu mâo djăp phŭn mkăp”.

         Hŏng hdră msir kluôm kơ hdră mnêč, kriê dlăng lehanăn hdră mkŏ dăp hluê hdră bi knar mơ̆ng klei hiu mă djŏ hdră bhiăn lehanăn hdră rông ênuk mrâo, mnơ̆ng hlăm êa Dak Lak srăng mâo klei bi mlih bi knar. Klei anei đru rơ̆ng hdră duh ƀơ̆ng kơ mnuih hiu trah mă kan, đru mđĭ boh tŭ yuôm, mđĭ kyar hơĭt kjăp./.