VOV4.Êđê - Mơ̆ng êlâo, mnuih Mnông ti dŭm alŭ wăl hlăm čar Dak Nông mâo klei bi mjĕ jăk siam hŏng mnuih ƀuôn sang ti čar Mondulkiri, ala mtao Campuchia. Mbĭt hŏng knhuah dhar kreh, dŭm hdră nao čhưn hŏng găp djuê, bi mnia mblei mnơ̆ng dhơ̆ng mơ̆ng mnuih ƀuôn sang dua tĭng jing leh klei kă bi mguôp, đru ksŭl mbŭ klei bi hgŭm, bi mjĕ mjuk mơ̆ng dua čar Dak Nông - Mondulkiri lehanăn dua djuê ana Việt Nam – Campuchia.

Krĭng Lăn Dăp Kngư truh leh yan hjan. Krĭng knông lăn Thuận An, kdriêk Dak Mil, čar Dak Nông bŏ hŏng klei mtah mdah mơ̆ng đang kphê, tiu leh anăn dŭm mta ana boh kroh mkăn. Jing sa čô nai leh jih thŭn mă bruă, grăp hruê aduôn H’Plơ, mnuih djuê ana Mnông ăt nao pưk, nao hma hŏng ana čô pô. Ktrâo kơ nah yŭ jing Campuchia, ñu lač anăn jing ƀuôn sang pô, ti să Bu Sra, kdriêk Pechr Chenda, čar Mondulkiri.

Thŭn 1970 leh bŏ 10 thŭn, aduôn H’Plơ mbĭt hŏng gŏ sang hriê ti Việt Nam hdĭp mda, hriăm hră mơar leh anăn jing sa čô nai tal êlâo mnuih djuê ana Mnông ti ƀuôn Sar Pa, să Thuận An, kdriêk Dak Mil, čar Dak Nông. Leh truh thŭn mdei mă bruă, aduôn H’Plơ lŏ dưi čuăn ruah jing khua bruă Đảng nah gŭ, hlŏng păn ngă khua êpul bruă mặt trận Sar Pa. Amâo mâo djŏ knŏng bi leh jăk bruă klam pô, ñu lŏ jih ai čiăng kriê pioh knhuah dhar kreh jăk siam djuê ana pô hŏng bruă mtô bi hriăm dhar kreh tông čing čhar, pơ̆k mñam, klei mmuñ ênhiăng djuê ana pô, leh anăn dưi tŭ yap jing pô thâo mbruă êdi. Hluê si aduôn H’Plơ, dhar kreh mơ̆ng mnuih djuê ana Mnông mâo klei msĕ hŏng mnuih ƀuôn sang ti ala čar Campuchia. “Klei hdĭp, klei dôk dơ̆ng ƀơ̆ng huă mơ̆ng mnuih M’Nông ti Việt Nam leh anăn ti Campuchia kơ klei huă ƀơ̆ng, klei čŭt hơô ăt msĕ mơh. Sitôhmô, m’iêng ao, kpin ƀar ăt msĕ mơh. Diñu pơ̆k mñam, boh đêč mnga pơ̆k mñam ăt msĕ ti nei mơh, knŏng mdê mă diñu blŭ ktrŏ hĭn, bi kơ mnuih M’Nông tinei blŭ ênang hĭn. Mnuih M’Nông tinei jing M’Nông Preh, bi kơ ti Campuchia jing M’Nông Ƀiêp”.

PV: Jing mnuih Việt Nam mâo phŭn agha ti Campuchia, lu blư̆ wĭt čuă ƀuôn sang pô, si ngă mta kñăm hlăm dŭm gưl wĭt čuă anăn?

H'Plơ: “Anăn jing klei khăp mơ̆ng 2 ala čar, tĭng dih jing ala čar Campuchia leh anăn tĭng anei jing Việt Nam. Kâo hdơr nanao hlăm sa blư̆ kâo wĭt čuă, găp djuê tinăn brei kơ kâo sa blah mơiêng pơ̆k mñam hluê si knhuah gru mnuih M’nông tĭng dih. Diñu lŏ mđup brei kơ ung kâo sa kdrăp čŭt hơô pơ̆k mñam. Êdei anei, kâo srăng lŏ nao čuă, srăng ba lu mnơ̆ng dhơ̆ng mđup brei kơ diñu čiăng bi êdah klei khăp pô. Anăn jing mnơ̆ng ƀơ̆ng huă, kan krô, hra, hbâo bi mƀăt, dŭm mta mnơ̆ng bi mƀăt mkăn. Diñu kơ dih dleh dlan hĭn kơ pô. Hŏng klei khăp leh anăn klei găl bi đru hdơ̆ng pô, mâo mnơ̆ng brei mnơ̆ng, mâo êmô, kbao brei êmô kbâo, tơdah mâo prăk brei prăk.

Y Lót, khua ƀuôn Bu Dak, ti să Thuận An, kdriêk Dak Mil, čar Dak Nông brei thâo: Găp djuê hŏng mnuih M’Nông ti ala čar Campuchia mâo mơ̆ng đưm đă leh. Dua ƀuôn Bu Dak leh anăn Sar Pa ară anei mâo êbeh 150 gŏ sang mâo găp djuê ti kdriêk Pechr Chenda, čar Mondulkiri. Bruă êrô êbat, klei bi čuă, mjĕ êrô dhah kreh, mnơ̆ng dhơ̆ng mơ̆ng mnuih ƀuôn sang mâo nanao anôk bruă djŏ tuôm ngă brei klei găl. Khua ƀuôn Y-Lot lač klă, klei bi mguôp mơ̆ng mnuih ƀuôn sang 2 tĭng knông lăn Việt Nam – Campuchia ƀrư̆ hruê ƀrư̆ sĭt suôr hĭn, bi đru hdơ̆ng pô mđĭ kyar bruă duh mkra – ala ƀuôn leh anăn răng mgang knông lăn êđăp ênang, bi hgŭm. “Klei mjĕ giăm plah wah mnuih M’Nông tinei hŏng Campuchia mâo mơh sui leh, klei khăp jing jăk siam, boh nik jing klei bi mguôp. Tơdah mâo klei hơ̆k mơak, ênguôt hnĭng, djiê brŭ, bi kuôl ung mô̆ 2 tĭng ăt srăng bi nao sơăi. Leh anăn bruă mđĭ kyar klei hdĭp mda ăt msĕ sơnăn mơh, dua tĭng ăt mâo klei bi kah mbha kơ bruă pla mjing msĕ si: pla ana kphê, ksu, tiu, bi tui hriăm kơ klei ngă bruă. Tĭng dih mâo dŭm klei jăk hĭn, mâo klei thâo hĭn srăng mtô lač kơ tĭng nei. Dŭm thŭn êlâo, phung dôk ti Campuchia ka plah ôh boh kruê̆ hruê̆, mnuih Mnông tinei thâo pla leh anăn mâo anôk ba čhĭ, kyuanăn mtô kơ, mnuih ƀuôn sang tĭng dih jing mâo boh tŭ dưn êdi. Bi kơ mnuih M’Nông tinei mâo Đảng, knŭk kna uêñ mĭn, mâo êpul bi mguôp, êpul ƀĭng ngă lŏ hma mtô brei klei ngă bruă, leh anăn diñu lŏ wĭt mtô kơ mnuih ƀuôn sang tĭng dih. Ară anei klei hdĭp mda mnuih ƀuôn sang tĭng dih mâo klei đĭ kyar êdi.

Y-Yăm – Khua mduôn ƀuôn Bu Dak, să Thuận An thŭn anei êgao leh 90 thŭn ƀiădah ăt dôk êngal êdi. Mô̆ ñu jing aduôn U Druiñ thŭn anei ăt giăm 90 thŭn, jing pô thâo mbruă pơ̆k mñam khua thŭn hĭn ti să Thuận An. Sĭt mmông wăn, ñu kreh pơ̆k mñam dŭm blah mnal, mơiêng pioh ngă mnơ̆ng mđup brei, mbĭt anăn lŏ mtô kơ phung mda asei răng mgang, kriê pioh knhuah dhar kreh djuê ana. Khua mduôn Y- Yăm yăl dliê, găp djuê mơ̆ng mnuih M’Nông ti Thuận An leh anăn ti Campuchia mâo mơ̆ng sui leh. Khădah dôk ti 2 ala čar, ƀiădah knhuah dhar kreh amâo mâo klei mlih ôh. Mnuih ƀuôn sang ăt mâo nanao ai tiê bi mguôp, čiăng mkŏ mjing knông lăn êđăp ênang, bi hgŭm leh anăn đĭ kyar. “Êlâo dih ka mâo ôh klei ruă tưp Covid-19, grăp blư̆ mâo mnuih êngoh duăm amâodah klei bi kuôl ung mô̆, mnuih ƀuôn sang 2 tĭng kreh bi nao sơăi. Grăp blư̆ sĭt mâo bruă yuôm bhăn, mnuih ƀuôn sang amâo dưi lui ôh kyuadah klei bi mguôp anăn dưi rơ̆ng mơ̆ng đưm truh kơ ară anei. wăt kơ êdei dih ăt sơnăn mơh, anak čô kăn dưi luč lei klei khăp anei, găp djuê 2 tĭng. Anak čô êdei dih ăt mjĕ êrô, bi čuă nanao. Msĕ hŏng gŏ sang kâo, mâo anak čô ti ƀuôn Bu Sra, kdriêk Pechr Chenda, hdĭp tinăn mơ̆ng thŭn 1985 ƀiădah ăt dôk rơ̆ng nanao klei blŭ hrăm, bi čuă hdơ̆ng pô. Găp djuê dôk ti ala čar găp amâo mâo lui ôh găp djuê pô. Knhuah dhar kreh hluê si knhuah gru mnuih M’Nông ăt dưi djă pioh msĕ hŏng êlâo dih”.

Klei mjĕ giăm jing găp djuê nuê êpul plah wah mnuih M’nông ti čar Dak Nông leh anăn ti čar Mondulkiri mâo mơ̆ng đưm leh anăn dưi rơ̆ng mnơ̆ng ênuk anei truh kơ ênuk dih. Klei nao čuă găp djuê, mjĕ êrô dhar kreh plah wah 2 tĭng jing leh aruăt klei amâo mâo thâo ƀuh, đru bi mguôp kjăp găp djuê 2 tĭng, klei êđăp ênang, bi hgŭm alŭ wăl knông lăn Việt Nam – Campuchia.