Knăm 6 grăp hruê kăm, êpul păn ngă bruă răng mgang dliê ƀuôn Bnâm, să Dak Som, kdriêk Dak Glŏng, čar Dak Nông lŏ nao gak răng, răng mgang dliê ti 2 wăl dliê mrô 1803 leh anăn 1807, dliê knŭk kna mkuôm Tà Đùng. 12 čô mbha jing 2 êpul, êƀat jơ̆ng hŏng êlan dar hlăm wăl dliê mâo ênhă êbeh 200ha păn ngă bruă răng mgang. Êbat jơ̆ng găn dŭm čuê dliê hrông, K’Dởnh, mnuih djuê ana Mă, sa čô hlăm êpul răng mgang brei thâo, ngă bruă gak răng jêñ jêñ čiăng hmao ƀuh klei bi rai dliê, lua mnah, ƀêč ƀưi hlô dliê. Hluê anăn, dliê dưi răng mgang jăk hĭn.

          “Mnuih ƀuôn sang drei phăn ngă leh srăng ngă bruă mâo bruă đua klam, răng mgang dliê ƀuôn pô, jêñ jêñ nao ksiêm dlăng, gak răng. Tơdah mâo mnuih mŭt hlăm dliê pô hmao gang hĕ. Thâo dliê mâo pô răng mgang, kyuanăn ƀiă pô jhŏng bi rai”.

Ƀuôn Ƀnâm jing anôk dôk mơ̆ng đưm mơ̆ng mnuih djuê ana Mă, dôk ti krah đang dliê knŭk kna mkuôm Tà Đùng. K’Sriu, khua êpul păn ngă bruă răng mgang dliê mơ̆ng ƀuôn brei thâo, mnuih ƀuôn sang mâo leh hlăm brô 20 thŭn ngă bruă răng mgang dliê mbĭt hŏng dliê knŭk kna mkuôm. Anei jing bruă ba wĭt mơ̆ng 15 – 20 êklăk prăk sa gŏ sang hlăm sa thŭn, khădah ka lu ôh ƀiădah ăt đru kơ mnuih ƀuôn sang mâo thiăm hnư hrui wĭt čiăng yua hlăm klei hdĭp, mơ̆ng anăn bi mguôp, mâo bruă đua klam hĭn hŏng dliê.

 “Mnuih ƀuôn sang pô nao hgŭm răng mgang dliê mâo 20 thŭn leh, ăt thâo klă pô hdĭp hlăm dliê srăng mâo bruă klam răng mgang dliê. Knŭk kna ăt mâo hdră êlan tla prăk kơ phung ngă bruă răng mgang dliê, khădah ka lu ôh ƀiă mnuih ƀuôn sang pô mâo prăk blei braih huă, djam ƀơ̆ng grăp hruê. Bi kơ wưng sui, ăt hmăng hmưi knŭk kna mâo hdră êlan mđĭ thiăm prăk răng mgang dliê, đru kơ mnuih ƀuôn sang mâo hnư hrui wĭt jăk hĭn, hơĭt hĭn, bi mguôp hŏng bruă răng mgang dliê”.

Phan Văn Sự, K’iăng khua adŭ bruă kreh knhâo leh anăn bi mguôp tar rŏng lăn, dliê knŭk kna mkuôm Tà Đùng brei thâo, čiăng kơ mnuih ƀuôn sang bi mguôp hŏng dliê, anôk bruă dôk tui duah dŭm hdră êlan mđĭ hnư hrui wĭt kơ mnuih ƀuôn sang. Mbĭt hŏng ênoh prăk phăn ngă bruă răng mgang dliê, ară anei anôk bruă mđing kơ prăk mưn, prăk phăn jao kơ mnuih ƀuôn sang giăm dliê, pla dliê, ngă ktil gang pui. Mbĭt anăn, mơ̆ng ênoh prăk hlăm hdră mđĭ kyar dliê kmrơ̆ng kjăp, grăp thŭn dliê knŭk kna mkuôm ăt đru kơ dŭm alŭ ƀuôn mkra êlan klông, mdưm pui mtrang krĭng ƀuôn sang leh anăn lu bruă mkŏ mkra mkăn. Phan Văn Sự brei thâo:

 “Dliê knŭk kna mkuôm grăp thŭn ăt mâo dŭm hdră đru kơ krĭng jĕ dliê. Msĕ hlăm thŭn 2024, mâo đru leh kơ 31 êpul hŏng ênoh đru 1 êklai 200 êklăk prăk, lu hĭn jing dŭm bruă mkŏ mkra ala ƀuôn. Anăn jing dŭm hdră êlan mâo mnuih ƀuôn sang sa ai leh anăn hơ̆k mơak êdi”.

Dliê knŭk kna mkuôm Tà Đùng mâo êbeh 21.000ha dôk ti dua kdriêk Dak Glŏng (čar Dak Nông) leh anăn kdriêk Dam Rông (čar Lâm Đồng). Wăl dliê anei jing anôk djăp pioh lu mta mnơ̆ng hdĭp mơ̆ng krĭng Dhŭng Trường Sơn, hŏng lu mta hlô mnơ̆ng, ana kyâo yuôm, jing sa hlăm 4 krĭng čĭm dôk mơ̆ng Việt Nam hŏng 22 mta čĭm čap yuôm dlông rŏng lăn. Khương Thanh Long, khua kiă kriê êpul răng mgang dliê knŭk kna mkuôm Tà Đùng brei thâo, čiăng răng mgang tŭ dưn ênhă dliê leh anăn mnơ̆ng dhơ̆ng hdĭp, anôk bruă bi klă srăng ngă jăk bruă iêo jak mnuih ƀuôn sang, êpul êya krĭng giăm dliê nao hgŭm. Ară anei mâo hlăm brô 3.000ha dưi phăn jao kơ 14 êpul kriê dlăng, răng mgang dliê ti dŭm alŭ ƀuôn hŏng êbeh 150 gŏ sang, jih jang jing mnuih djuê ƀiă.

 “Hdră tă kơ wưng sui srăng nao mbĭt hŏng bruă răng mgang dliê, mđĭ kyar dliê, kâo yap leh kơ bruă mkŏ mjing hdră duh ƀơ̆ng kơ mnuih ƀuôn sang. Hmei dôk mkŏ mjing hdră êlan hiu čhưn dhing wăl mnơ̆ng hdĭp. Tơdah hluê ngă hrăm mbĭt bruă răng mgang dliê nao mbĭt hŏng bruă hiu čhưn ênguê wăl mnơ̆ng hdĭp, mkŏ mjing bruă mă kơ mnuih ƀuôn sang srăng ngă jăk bruă mđĭ kyar dliê knŭk kna mkuôm Tà Đùng”.

          ­­Iêo jak mnuih ƀuôn sang, êpul êya krĭng giăm dliê, Dliê knŭk kna mkuôm Tà Đùng dôk ngă jăk bruă kriê dlăng, răng mgang dliê leh anăn mnơ̆ng dhơ̆ng hdĭp. Tă hdră đĭ kyar bruă hiu čhưn ênguê wăl mnơ̆ng hdĭp nao mbĭt êpul êya dôk giăm dliê ăt dưi hmăng hmưi đru mđĭ hnư hrui wĭt, mbĭt anăn răng mgang, mđĭ kyar dliê hŏng klei kjăp./.