VOV4.ÊđêJing anôk bruă hlăm Knơ̆ng bruă mơar Việt Nam, Knơ̆ng bruă mơar kwar Dhŭng mphŭn pŏk ngă pla dliê ti čar Kon Tum mơ̆ng thŭn 2001. Êbeh 21 thŭn hŏng lu klei dleh dlan, lông dlăng truh ară anei anôk bruă mâo ênhă giăm 8.200 ha dliê, hlăm anăn êbeh 7.400 ha dưi tla prăk răng mgang dliê. Boh sĭt brei ƀuh ênoh prăk mâo mơ̆ng hdră tla prăk răng mgang dliê đru kơ Knơ̆ng bruă mkra mjing mơar hlue ngă jăk hĭn bruă răng mgang leh anăn mđĭ kyar dliê mơ̆ng anôk bruă.

Tĭng mơ̆ng mlan 9/2022 ênhă dliê pla mơ̆ng Anôk bruă mkra m’ar kwar Dhŭng ti čar Kon Tum giăm 8.200 ha. Dliê pla mơ̆ng anôk bruă amâo kƀĭn sa anôk ƀiădah dưi kah mbha ti 33 să, wăl krah hlăm 8 kdriêk, lu jing krĭng taih kbưi, krĭng dleh dlan ti čar Kon Tum. Ayŏng Nguyễn Đình Hùng, pô mâo 12 čô siă suôr hŏng hdră kriê dlăng, răng mgang lehanăn mđĭ kyar dliê mơ̆ng Anôk bruă mkra m’ar kwar Dhŭng, brei thâo bruă pla dliê jih thŭn suaĭ êmăn ƀiădah ayŏng khăp êdi kơ bruă anei.

“Bruă kâo mă hlăm grăp hruê, grăp hruê kăm nao hiu suang dlăng răng mgang dliê, pral mkhư̆ boh klei amâo jăk mâo ti alŭ wăl, msĕ si bi rai ana kyâo lehanăn ksĭng mmiă lăn dliê, mtô mblang kơ bruă răng mgang dliê mơ̆ng Anôk bruă. Hlăm yan hjan nao ksiêm dlăng bruă kriêk mă ktăk kyâo bi yan bhang mđiă hlơr ksiêm dlăng kjăp hdră gang mkhư̆ klei pui ƀơ̆ng, pral hmao ƀuh klei anei. Kâo khăp êdi kơ bruă anei čiăng siă suôr sui thŭn hŏng Anôk bruă”.

Mâo leh dŭm wưng Anôk bruă mkra m’ar kwar Dhŭng lĕ hlăm klei dleh dlan. Klă klơ̆ng hlăm thŭn 2005, kyua amâo mâo prăk dlăng kriê, huai mdoh rơ̆k rung, dliê ti anôk bruă kreh mâo klei pui ƀơ̆ng. Grăp blư̆ pui ƀơ̆ng truh dŭm pluh, dŭm êtuh ha dliê mơ̆ng anôk bruă rai jih. Leh truh wưng 2014, dliê hngô mơ̆ng êpul bi mklă truh wưng hrui êmiêt ƀiădah amâo dưi čhĭ akâo kơ Knŭk kna bi mlih mta kñăm ba yua mơ̆ng bruă pla mnơ̆ng yua mkra m’ar jing pla ana kyâp prŏng… ƀrô mơh jih klei dleh dlan ăt dưi jih mơh.

Siă suôr hŏng bruă pla dliê mơ̆ng dŭm hruê mrâo mkŏ mjing Anôk bruă, ayŏng Hoàng Văn Toàn, K’iăng khua anôk bruă pla dliê mkra m’ar Ngọc Hồi, brei thâo, dŭm klei dleh dlan ară anei jing klei bi hdơr jăk, msĕ si bruă pla dliê ti krĭng Sạc ly, anôk tuôm jing leh krĭng lăn djiê kyua mta ruă ênuk Mi – Ngụy krih hlăm ênuk bi blah.

“Wưng tal êlâo mrâo hruê pla snăn dlăng kluôm tinei jih mbô, hlang s’aĭ lehanăn boh ƀom, min dôk lu tinei, mmông anăn huĭ mơh. Ƀiădah truh ară anei ƀuh dliê siam leh pô kăn mĭn mơh jing hĕ snei. Dŭm thŭn giăm anei kyua mâo klei jăk găl mơ̆ng êlan klông găn êrô, dliê prŏng leh mơh kyua anăn dŭm thŭn giăm anei dul ƀiă klei suaĭ êmăn mkă hŏng dŭm thŭn tal êlâo pla dliê.

Jăk găl hĭn, leh mâo hdră mtrŭn tĭng tla bruă kriê dlăng, răng mgang dliê, êbeh 7.400 ha diê mơ̆ng Anôk bruă mkra m’ar kwar Dhŭng dưi tla prăk kriê dlăng. Grăp thŭn, anôk bruă lŏ mâo prăk duh h’ĭt kjăp čiăng tĭng tla bruă răng mgang lehanăn mđĭ kyar dliê. Thŭn 2021, anôk bruă mâo Keh răng mgang lehanăn mđĭ kyar dliê čar Kon Tum tla giăm 6 êklai prăk bruă răng mgang dliê. Thŭn 2022, tĭng truh mlan 8 mrâo êgao ênih prăk anôk bruă mâo tŭ mă êbeh 4 êklai 700 êklăk prăk. Ară anei, giăm 8.200 ha dliê, lu jing dliê hngô 3 hla ti alŭ wăl 33 să, wăl krah hlăm 8 kdriêk krĭng taih kbưi, krĭng dleh dlan ti čar Kon Tum mâo leh Anôk bruă mkra m’ar kwar Dhŭng kriê dlăng, răng mgang jăk. Trần Sỹ Hải, Khua anôk bruă sang čư̆ êa să Đăk Kan, kdriêk Ngọc Hồi, brei thâo, ti alŭ wăl să mâo 1.200 ha dliê mơ̆ng Anôk bruă pla dliê mkra m’ar Ngọc Hồi, hlăm Anôk bruă mkra m’ar kwar Dhŭng. Hải bi mni hdră bi hgŭm kriê dlăng, răng mgang lehanăn hdră đru kơ yang ƀuôn mơ̆ng êpul êya.

“Să mbĭt hŏng Anôk bruă ăt hâo hưn, bi trông nanao. Mâo ya klei amâo dah đing mâo mnuih mkăn mŭt hlăm alŭ wăl snăn Anôk bruă hâo hưn mtam hŏng êpul kahan ksiêm, să nao ksiêm dlăng. Êngao anăn, Anôk bruă ăt ngă jăk hdră đru kơ yang ƀuôn, mđup brei hdruôm hră kơ phung hđeh dleh dlan, msir sang tĭ ƀrôč amâo thâo lŏ dôk ti alŭ wăl să. Anôk bruă ăt bi hgŭm hŏng să mjing klei găl kơ dŭm gŏ sang nao hlăm hdră răng mgang dliê. Hŏng ênhă dliê ana mtŭk mrâo pla thŭn tal 1, tal 2 srăng đru kơ mnuih ƀuôn sang mưn yua lăn anăn pla pluă ana hbei ƀlang čiăng mđĭ kyar bruă duh mkra”.

Dŭm thŭn giăm anei, hŏng hnư hrui wĭt grăp thŭn mơ̆ng bruă pla, duh mkra mnia mblei lehanăn tĭng tla bruă răng mgang dliê. Anôk bruă mkra m’ar kwar Dhŭng krơ̆ng kjăp hdră mă bruă mơ̆ng 8 Anôk bruă pla dliê. Mbĭt hŏng bruă bi h’ĭt hdră mă bruă, ƀrư̆ mkra mđĭ hnư hrui wĭt kơ 142 čô knuă druh, mnuih mă bruă. Amâo djŏ snăn thŭn 2021 Anôk bruă pla mrâo 200 ha dliê lehanăn thŭn 2022 truh 170ha. /.

                                                    Pô mblang: H’Nêč Êñuôl