VOV4.Êđê- Hlăm dŭm thŭn êgao, dŭm gŏ êsei mnuih ƀuôn sang ti kdriêk Čư̆ Sê, čar Gia Lai jhŏng duh bi liê, mkŏ mjing sang rông čĭm iăt hŏng klei čang hmăng duah hdră êlan nao mrâo hlăm klei mđĭ kyar bruă duh mkra. Hŏng ênoh čhĭ hruh čĭm iăt yuôm leh anăn anôk ba čhĭ hơĭt kjăp, lu gŏ êsei rông čĭm iăt mâo pră hrui wĭt mơ̆ng dŭm êtuh êklăk truh dŭm êklai prăk hlăm grăp thŭn.

Phạm Tiến Dũng jing pô ba akŏ hlăm bruă rông čĭm iăt ti Čư̆ Sê. Ñu brei thâo, thŭn 2014, leh 8 ha tiu gŏ sang ñu djiê kyua djŏ mnơ̆ng ngă, ñu lŏ tui ksiêm kơ hdră ngă bruă duh mkra mrâo. Ƀuh Čư̆ Sê mâo klei găl rông čĭm iăt, ñu duh bi liê rông lehanăn ba wĭt leh klei tŭ jing:

 “Mlan 10/2014 kâo mkra sang 90m2, êbeh 7 thŭn snăn hnơ̆ng mâo mơ̆ng boh sang 90m2 hlăm brô 20 kg hlăm sa mlan. Ară anei, boh prŏng rông čĭm iăt êbeh 1000m2 djiêu gah sang. Hrui mâo mơ̆ng sang tal êlâo lehanăn tal dua, sang tal dua mâo 300m2, hrui mâo 7 -8 kg hlăm sa mlan. Rông čĭm iăt čiăng lu hruê mmông, hlăm thŭn tal sa, tal dua, tal tlâo hrui mâo mă ƀiă amâo lu ôh mkă hŏng thŭn tal pă. Akŏ thŭn 2022, ênoh čhĭ hruh čĭm iăt đĭ lu êdi, truh 24, 25 êklăk prăk 1 kg hruh čĭm iăt ka mkra”.

Sa boh sang rông čĭm iăt ti Čư̆ Sê

        Msĕ snăn, gŏ sang Lã Văn Phóng, dôk ti wăl krah Čư̆ Sê mâo hnư hrui wĭt h’ĭt mơ̆ng bruă rông čĭm iăt. Thŭn 2016, ñu duh bi liê êbeh 300 êklăk prăk mkra sang rông čĭm iăt, kdrăp ênai iêu čĭm, kdrăp masin mjing hnơ̆ng h’ăp lehanăn hnơ̆ng adiê djŏ guôp čiăng kơ čĭm iăt dôk lehanăn mkra hruh. Leh 6 thŭn rông, ară anei kah knar grăp mlan, Phóng mâo hnư hrui wĭt êbeh 100 êklăk prăk mơ̆ng bruă hrui hruh čĭm iăt.

 “Hlăk kâo ngă kâo nao truh Ayŭn Pa kuôl kă leh hŏng Anôk bruă Yến Khánh Hòa kyua mmông anăn kâo čiăng ngă bruă rông čĭm iăt. Leh wĭt kâo lông ngă tal êlâo hŏng 120m2, ară anei mâo leh 6 thŭn, thŭn êgao ăt mâomơh 50 – 60 kg. Pô knŏng duh bi liê tal êlâo đuič, êdei anăn mâo hruh drei hrui mă yơh, sa mlan jih mơ̆ng 2 truh kơ 3 êtuh prăk êa prăkpui. Bruă rông čĭm iăt dlăng msĕ hŏng pla tiu, kphê mơh, hlăm brô 3 thŭn mâo hrui leh.

        Ară anei, ti alŭ wăl kdriêk Čư̆ Sê mâo giăm 230 sang rông čĭm iăt, hrui mâo 50 kg hruh čĭm iăt/mlan. Hŏng ênoh čhĭ mơ̆ng 20 – 24 êklăk prăk/kg, hnư hrui wĭt grăp gŏ sang mơ̆ng bruă rông čĭm iăt mâo mơ̆ng 20 – 70 êklăk prăk/mlan, boh nik mâo gŏ sang truh dŭm êtuh êklăk prăk. Nguyễn Văn Hợp, Khua adŭ bruă Lŏ hma mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang kdriêk Čư̆ Sê brei thâo: Gru hmô rông čĭm iăt tal êlâo ba leh hnư hrui wĭt h’ĭt lehanăn bi h’ĭt klei hdĭp kơ mnuih rông. Adŭ bruă ktrâo lač leh kơ mnuih ƀuôn sang ngă hră m’ar djŏ hdră bhiăn, bi mklă krĭng rông čĭm iăt kñăm rơ̆ng klei doh wăl hdĭp mda, ênai ngañ lehanăn bi mdoh mnơ̆ng dhơ̆ng.

 “Kơ klei thơ̆ng kơ bruă snăn anôk bruă ăt ktrâo lač kơ mnuih ƀuôn sang tal êlâo hĭn brei ngă hră m’ar djŏ tuôm kơ bruă akâo ngă hdră duh mkra mnia mblei, nao siñê bi mklă hŏng anôk bruă mâo djăp klei găl hlăm bruă doh êƀăt mnơ̆ng dhơ̆ng hlăm bruă rông, mkra mjing kñăm rơ̆ng hruh čĭm iăt anăn ba wĭt boh tŭ jăk hĭn kơ mnuihba yua. Kơ wưng sui, srăng ktrâo lač kơ mnuih ƀuôn sang ngă hră m’ar čiăng bi mklă mta mnơ̆ng OCOP mơ̆ng kdriêk, mđing truh kơ bruă mkŏ mkra anăn knăl hruh čĭm iăt Čư̆ Sê”.

Hruh čĭm iăt ka mkra mjing mâo mnuih ƀuôn sang Čư̆ Sê hrui mă hŏng ênoh lu

Êngao anăn, čiăng kriê dlăng dŭm anôk rông čĭm iăt, Adŭ bruă Lŏ hma mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang kdriêk Čư̆ Sê bi hgŭm hŏng dŭm gŏ êsei nao bi mklă hŏng bruă sang čư̆ êa alŭ wăl kơ bruă iêu, rông čĭm iăt ăt msĕ mơh bruă rŭ mkra sang rông čĭm iăt. Mbĭt anăn, mtă kơ dŭm anôk bruă ksiêm dlăng nanao klei suaih pral mơ̆ng čĭm iăt, hluê ngă hdră bi mdoh, mdjiê kman sang rông, mnơ̆ng yua mă hruh čĭm iăt, msir mghaih djah djâo djŏ si klei kčah mtrŭn. Êngao anăn, čiăng bi hrŏ ênai kwang mơ̆ng asăp iêu čĭm iăt, anôk bruă djŏ tuôm mtă kơ dŭm anôk rông bi hluê ngă kjăp klei kčah mtrŭn amâo ktit ênai anei ktang đei hlăm wưng mơ̆ng 6h truh kơ 9h mmăt lehanăn điêt đuôt amâo dưi ktit ênai anei mơ̆ng 9h mmăt truh kơ 6h aguah hruê êdei. Adŭ bruă Lŏ hma mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang kdriêk Čư̆ Sê bi hgŭm hŏng Anôk bruă lŏ hma kdriêk lehanăn Anôk bruă sang čư̆ êa dŭm să, wăl krah mbĭt hŏng êpul bruă mơ̆ng kdriêk ksiêm dlăng nanao bruă hluê ngă klei kčah mtrŭn kơ ênai ngañ, wăl hdĭp mda lehanăn gang mkhư̆ klei ruă tưp ti dŭm anôk rông čĭm iăt.

Amâo djŏ ti Čư̆ Sê, ti krĭng Ngŏ Dhŭng čar Gia Lai ăt mkŏ mjing krĭng rông čĭm iăt hlăk dôk đĭ kyar êdi. Hlăm anăn, wăl krah Ayŭn Pa mâo leh dŭm êtuh anôk rông čĭm iăt. Boh tŭ bruă duh mkra lu mơ̆ng bruă rông čĭm iăt bi “ƀrŏk mdih” leh klei čang hmăng ngă bruă kpưn đĭ kơ mdrŏng mơ̆ng mnuih ƀuôn sang ti Ayŭn Pa. Čiăng kơ bruă rông čĭm iăt đĭ kyar h’ĭt kjăp mguôp hŏng bruă răng mgang wăl hdĭp mda, Êpul gơ̆ng bruă ƀuôn sang čar Gia Lai ba mdah leh Hdră mtrŭn: Hlăm wang 5 thŭn mơ̆ng thŭn 2020, dŭm anôk rông čĭm iăt hlăm krĭng ƀuôn prŏng, wăl krah, krĭng mnuih ƀuôn sang dôk brei mjưh mdei mtam hdră ngă bruă amâo dah nao mbĕ truh ti dŭm anôk djŏ hŏng klei kčah mtrŭn./.