VOV4.Êđê- Mbĭt hŏng kluôm ala, thŭn 2021, dŭm čar krĭng Lăn dap kngư gĭr jih ai tiê gang mkhư̆ klei ruă Covid 19 lehanăn krơ̆ng kjăp hdră mđĭ kyar bruă duh mkra. Hlăm anăn, anôk bruă lŏ hma Lăn dap kngư kruăk leh sa thŭn tŭ jing hlăk čar dưi bi hgŭm hrui blei mnơ̆ng lŏ hma tŭ dưn ti wăl anôk mnia mblei hlăm lehanăn êngao ala čar, bruă ba čhĭ mnơ̆ng kơ ala tač êngao mâo 1 êklai đolar. Mbĭt anăn, Lăn dap kngư ăt kruăk sa thŭn dưi iêu mthưr klei duh bi liê dŭm hdră bruă lŏ hma prŏng, mjing tur knơ̆ng kơ hdră bi hgŭm bruă lŏ hma, dưi mđĭ kyar h’ĭt kjăp.

Mjưh ruê̆ thŭn 2021, Võ Đình Danh, khua kiă kriê êpul bi mguôp bruă lŏ, dliê kmrơ̆ng Dăk Mil, să Đức Minh, kdriêk Dak Mil, čar Dak Nông mâo klei blŭ tlao hơ̆k mơak. Amâo djŏ knŏng dŭm hnơ̆ng čoh čuăn ênoh ba wĭt, prăk mnga, ƀiădah êpul bi mguôp lŏ bi bi klă klei siă suôr leh anăn klei yuôm bhăn mơ̆ng phung ƀĭng hgŭm bi mguôp. Võ Đình Danh brei thâo, hlăm klei mtŭk mtŭl kyua klei ruă tưp Covid-19, kphê leh anăn tiu mơ̆ng êpul bi mguôp ăt dưi ba čhĭ mâo ênoh, hlăm klei êgun kpăk kluôm ênŭm, dŭm mta mnơ̆ng dhơ̆ng msĕ si djam mtam, boh kroh mơ̆ng êpul bi mguôp ăt dưi ba čhĭ jih. Yuôm bhăn hĭn jing wăt kơ ƀĭng ngă lŏ hma, êpul bi mguôp leh anăn knơ̆ng bruă mâo klei mĭn kjăp, bi đru hdơ̆ng pô găn hgao klei dleh dlan:

    “Êpul bi mguôp hmei ară anei lu hĭn jing mnia mblei kphê. Bi kơ djam mtam, boh kroh mâo trong dlông awan. Hlăm wưng klei ruă tưp hŏng dŭm knơ̆ng bruă bi mguôp ăt ba čhĭ msĕ yăng đar. Knơ̆ng bruă anei bi mguôp hŏng hmei mâo dŭm thŭn leh leh anăn truh kơ thŭn anei diñu ăt rơ̆ng anôk ba čhĭ kơ pô, mđĭ ênoh ba čhi hlăm wưng klei ruă tưp. Kâo ƀuh diñu jing jăk êdi.

Kphê ăt jing mnŏng dhŏng phŭn hlăm mnŏng yuôm êklai prăk boh mnga lŏ hma ti Lăn Dap Kngư

Êjai dŭm mta djam mtam, boh kroh mơ̆ng dŭm čar krĭng Lăn Dăp Kngư găn sa thŭn boh hŏng klei dleh dlan, arưp aram, dŭm mta mnơ̆ng ba čhi msĕ si kphê, ksu, tiu amâo mâo ôh klei kpăk, đĭ kyar jăk hĭn. Amâo knŏng đĭ hlăm hnơ̆ng ba čhĭ kơ ala tač êngao (hŏng 2 čar mâo êbeh 1 êklai USD), thŭn 2021, boh mnga bruă lŏ hma krĭng Lăn Dăp Kngư dưi nao mŭt hlăm dŭm anôk mnia mblei dleh msĕ si Japon leh anăn EU, bi klă gru kruăt klei đĭ kyar kơ hnơ̆ng tŭ jăk mnơ̆ng dhơ̆ng leh anăn klei mlih mrâo, đĭ hriê kơ prŏng mơ̆ng dŭm knơ̆ng bruă. Lê Đức Huy, khua kiă kriê knơ̆ng bruă Simexco Dak Lak, jing knơ̆ng bruă duh bi lê, mnia mblei kphê, boh mnga bruă lŏ hma prŏng hĭn hlăm čar brei thâo: ênoh prăk mưn bruă dŭ mdiăng êlan êa ksĭ mâo mmông đĭ êbeh 10 blư̆, bruă ba jao mnơ̆ng dhơ̆ng kơ phung ƀĭng hgŭm mâo lu klei dleh dlan, ƀiădah knơ̆ng mnia mblei mơ̆ng anôk bruă ăt dưi đĭ kyar hĭn mơ̆ng êlâo truh kơ ară anei, mâo giăm 270 êklai USD. Hluê si Lê Đức Huy, klei tŭ jing klei kyâo mâo hdră êlan duh bi liê klă nik mơ̆ng lu thŭn êgao, mơ̆ng bruă bi mguôp mkŏ mjing krĭng pla mjing truh kơ bruă bi mda thŭn êpul ngă bruă. Kyuanăn Simexco Dak Lak dưi ba čhĭ lu leh anăn mâo hnơ̆ng tŭ jăk, kyua klei bi mrâo djŏ guôp, knơ̆ng bruă dui bi mguôp leh hŏng phung blei ba yua ti ala tač êngao hlăm wưng mâo lu klei dleh dlan.

            “Thŭn mrâo êgao jing dleh dlan êdi tơdah pô čiăng nao čuă ƀĭng hgŭm mâodah digơ̆ hriê čuă pô, hŏng klei hriăm mơ̆ng diñu jing mă ba čhĭ mnơ̆ng dhơ̆ng êlan online, duah phung blei ba yua êlan online, kyuanăn thŭn leh êgao, hnơ̆ng klei mnia mblei mâo klei đĭ, đĭ truh 2 blư̆, mâo 16 êbâo tôn. Kyua diñu thâo răng kriê phung blei ba yua, thâo hưn mdah dŭm klei yăl dliê mơ̆ng Simexco, msĕ si krĭng pla mjing, mkă mjing kphê kjăp, mâo klei uêñ mĭn kơ wăl hdĭp mda, bi hrŏ êwa čhŏ leh anăn nao mđung rup dŭm anôk mkra mjing. Leh anăn dŭm klei kuôl kă blei mnơ̆ng diñu srăng report nanao kơ phung tuê. Leh đung hruh hlŏng hưn mtam, kyuanăn phung tuê ƀuh diñu pô dưi bi leh bruă anăn. Ngă sơnăn mdưi mđĭ hnơ̆ng ba čhi jing jăk êdi.

Thŭn 2021 jing thŭn dleh dlan leh anăn jing thŭn tŭ jing jăk mơ̆ng bruă lŏ hma krĭng Lăn Dăp Kngư hŏng anôk čhĭ mnia kphê, tiu, ksu dưi krŭ wĭt ktang, ênoh ba čhĭ đĭ êbeh 20% kơ dlông mkă hŏng wưng anei thŭn dih. Tur knơ̆ng bruă lŏ hma krĭng Lăn Dăp Kngư ăt dưi bi kjăp hŏng lu hdră mkăp hlăm bruă pla mjing leh anăn rông mnơ̆ng. Hluê si Huỳnh Phú Lâm, k’iăng khua kiă kriê êpul hgŭm phung mniê mblei čar Gia Lai, bruă iêo mthưr klei duh bi liê dŭm pluh hdră mkăp kơ bruă rông mnơ̆ng hlăm thŭn 2021 jing klei bi knăl jăk. Tơdah mkŏ mjing klei găl čiăng kơ phung duh bi liê tui ngă dŭm hdră mkăp, knŏng hjăn 43 hdră mkăp mâo leh bruă sang čư êa čar tŭ ư duh bi liê hŏng ênoh prăk bi klă giăm 5.600 êklai prăk, čar Gia Lai năng ai dưi tĭng mkă kơ sa wăl bruă lŏ hma –bruă tuh tia – bruă mkăn čiăng dưi đĭ kyar kjăp:

“Amâo mdei knŏng bruă rông mnơ̆ng, mta phŭn jing kleibi mguôp krĭp, msĕ si dŭm sang mkra mjing mnơ̆ng ƀơ̆ng kơ mnơ̆ng rông, krĭng pla mjing čiăng mkăp brei kơ sang mkra ming anăn. jih jang djăp mta anăn mkŏ mjing bruă duh mkra đĭ kyar. Mơ̆ng anăn, lăn ala hŏng lu mnơ̆ng dhơ̆ng mkăn mơ̆ng mnuih ƀuôn sang ăt dưi mđĭ ênoh.”

Kăn dưi wơr leh sa klei sĭt jing thŭn 2021, ƀĭng ngă lŏ hma krĭng Lăn Dăp Kngư mâo klei rŭng răng hlăm lu hruê mmông, dŭm yan boh kruê, boh truôr, mkai luč ênoh, dleh ba čhĭ, ngă truh klei hmăi kjham. Phạm Tuấn Anh, khua kiă kriê knơ̆ng bruă lŏ hma leh anăn mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang čar Dak Nông brei thâo, dŭm klei hmăi anăn dlei sơnăk dưi dêč đuê̆. Kyua dŭm anôk mnia mblei mâo nanao klei êmưt, amâo hmao ba čhĭ boh mnga djŏ mmông.

Boh durian ăt jing ana mâo boh duh mkra lu ti Lăn Dap Kngư, wăt tơdah gun kpăk dŭ mdiăng

Čiăng rơ̆ng dưi đĭ kyar kjăp hlăm wưng aguah tlam mrâo, čar Dak Nông bi klă srăng čŏng mkŏ mjing klei bi mguôp plah wah mnuih ƀuôn sang, êpul bi mguôp leh anăn knơ̆ng bruă, krip mơ̆ng krĭng pla mjing truh kơ anôk mnia mblei. Čiăng dưi ngă dŭm bruă anei, čar dôk mtrŭt mđĭ bruă duh liê mơ̆ng dŭm knơ̆ng bruă prŏng, mtô bi hriăm dŭm êpul bi mguôp leh anăn knơ̆ng bruă điêt, mkŏ mjing grăp klei găl čiăng kơ dŭm knơ̆ng bruă jing hạt nhân klei bi mguôp:   

            "Hmei mâo leh klei ksiêm dlăng đa đa anôk bruă mkra mjing boh mngă bruă lŏ hma hlăm čar. Sa hlăm dŭm boh klei prŏng diñu tuôm jing kƀah krĭng pla mjing. Anei jing boh klei hŏng bruă lŏ hma, si ngă srăng ngă čiăng mâo krĭng pla mjing hơĭt. Hmei dôk hrăm mbĭt hŏng dŭm knơ̆ng bruă leh anăn êpul bi mguôp hlăm alŭ wăl ƀrư̆ ƀrư̆ čiăng kơ dŭm sang mkra mjing mâo ênŭm mnơ̆ng dhơ̆ng yua hlăm klei mkra mjing. Bi hŏng dŭm êpul grŭp prŏng mâo lu klei hriăm, diñu amâo guôn ôh klei đru kơ ngăn prăk, diñu knŏng čiăng bruă mkra hră mơar knŭk kna klă mngač, bruă sang čư êa hrăm mbĭt hŏng diñu. Anăn jing dŭm mta bruă hmei srăng đru kơ dŭm knơ̆ng bruă, đru kơ hdră êlan mkra mjing mơ̆ng dŭm knơ̆ng bruă hlăm êpul grŭp anei.

    Thŭn 2021, 4 čar krĭng Lăn Dăp Kngư mâo hnơ̆ng đĭ kyar hlăm bruă ba čhĭ boh mnga bruă lŏ hma jing ktang, 2 hlăm 5 čar mâo hnơ̆ng mnia mblei truh kơ 1 êklai dolar, bruă anei brei ƀuh ai dưi mơ̆ng bruă lŏ hma- ƀĭng ngă lŏ hma ti krĭng Lăn Dăp Kngư dưi mđĭ hĭn leh. Hlăm lam dŭm klei tŭ jing mơ̆ng sa thŭn boh hŏng klei dleh dlan, mâo sơăi klei ƀlêč ƀlir mơ̆ng klei mlih mrâo leh anăn bi mguôp. Anei srăng jing boh kdrŭt čiăng kơ bruă lŏ hma krĭng Lăn Dăp Kngư lŏ tŭ jing hĭn hlăm hruê mmông kơ anăp.

Pô mblang: Y-Ƀel Êban