VOV4.Êđê - Hŏng klei hgŭm kngan mơ̆ng dŭm êpul êya bruă, mnuih, hluê Hdră bruă “Amĭ đru rông ba” mâo Êpul hgŭm phung mniê Việt Nam mtrŭt mjhar, lu phung hđeh êrĭt êrin, amâo mâo anôk jưh knang ti Dak Lak mâo leh klei đru wăt kơ ai tiê, mnơ̆ng dhơ̆ng. Mơ̆ng anăn, phung hđeh lŏ mâo klei găl găn bi dưi jih klei dleh dlan, đĭ kyar kluôm ênŭm.

Thŭn dih, amĭ ama mơ̆ng 2 čô hđeh Đoàn Nhã Trúc leh anăn Đoàn Nhã Phương djiê kyua klei ruă Covid-19, anăn 2 čô adei wĭt hdĭp hŏng aduôn ti ƀuôn Kring, să Ea Sin, kdriêk Krông Ƀuk, čar Dak Lak. Võ Thị Ngân, aduôn 2 čô amai adei brei thâo, gŏ sang jing gŏ êsei ƀun, klei hdĭp mda dleh dlan snăk, lŏ mâo klei ruă tưp anăn aduôn čô dleh dlan snăk. Myun yơh, 2 čô hđeh mâo 2 čô mniê ngă bruă mniê blei rông ba, ƀuăn rơ̆ng srăng hrăm mbĭt hŏng phung hđeh hlăm brô 5 thŭn kơ anăp, hŏng dŭm bruă đru kơ mnơ̆ng dhơ̆ng leh anăn ai tiê. “Thŭn 2021 jing dua čô hđeh čŏng dưm anăn gŏ êsei ƀun, kyua amĭ ama gŏ êsei ƀun ƀiădah leh anăn amĭ ama djiê anăn phung hđeh jing khua anăn sang. Ƀiădah truh thŭn 2022 jing aduôn ñu akâo čiăng kơ dua čô hđeh wĭt dôk hŏng ñu bi dlăng ba. Ti krĭng 3 jing dleh dlan snăk. Bi aduôn mâo klei ruă hlăm tut klang, knŏng dưi êbat djơ djĕ đuič, bi tơdah nao kbưi wĭt srăng ruă amâo dưi ôh.”

Ăt hlăm boh klei amĭ djiê, ama dôk nao mă bruă anôk kbưi, 2 ayŏng adei Lưu Hoàng Anh (8 thŭn) leh anăn Lưu Nguyễn Hà Vy (2 thŭn) ti alŭ 3, să Ea Kpam, kdriêk Čư̆ Mgar knŏng mâo aduôn dlăng ba. Nguyễn Thị Xuân, 64 thŭn, aduôn dua čô hđeh yăl dliê, hlăk amĭ djiê Hà Vy ka bŏ 7 mkan ôh. Dua thŭn êgao, ñu ngă djăp mta bruă, mư̆ng rông ŭn, mă ƀriăng, pĕ tiêu, pĕ khpê, hiu rao čhiên mngan arăng… čiăng mâo prăk rông ba čô. Dŭm mlan hŏng anei, klei hdĭp 3 aduôn čô dưi ƀiă leh mâo Êpul hgŭm phung mniê alŭ 3, să Ea Kpam đru ba kriê dlăng phung hđeh hlue si gru hmô “Amĭ rông ba”.Kyua mâo klei đru mơ̆ng Êpul hgŭm phung mniê alŭ 3 mâo mnơ̆ng čiăng rông phung hđeh grăp hruê. Tăp năng jing Êpul hgŭm phung mniê hriê mđĭ ai aduôn čô čiăng kơ ñu rông ba phung hđeh hriê kơ prŏng. Mni lač jăk kơ dŭm gưl, dhar bruă, phung amai adei đru leh aduôn čô.

Hlue si Êpul hgŭm phung mniê čar Dak Lak, klei ruă Covid-19 ngă kơ 18 čô hđeh ti čar êrĭt amĭ ama. Mbŭt hŏng anăn, mâo giăm 2.300 čô hđeh êrĭt amĭ ama kyua mta phŭn mkăn; hlăm anăn mâo 679 čô hđeh êrĭt wăt ama, amĭ. Hlue ngă hdră “Amĭ rông ba” Kyua Êpul hgŭm phung mniê gưl dlông pŏk ngă, Êpul hgŭm phung mniê čar Dak Lak kčah hdră kñăm jih jang dŭm gưl Êpul hlue ngă hdră djŏ guôp hŏng boh sĭt hlăm grăp anôk bruă, alŭ wăl. Mphŭn pŏk ngtă mơ̆ng knhal jih thŭn 2021 truh ară abei, hdră mâo leh klei tŭ ư, mđing mơ̆ng dŭm gưl êpul.

Ti să Ea Kpam, kdriêk Čư̆ Mgar, mơ̆ng hdră, Êpul bi mkŏ, iêô jak dŭm êpul bruă, phung rông ba, kriê dlăng 6 čô hđeh êrĭt amĭ ama, mâo klei hdĭp dleh dlan ti alŭ wăl êla truh djăp 18 thŭn. Amai Trần Thị Thuyết, Khua Êpul hgŭm phung mniê să Ea Kpam yăl dliê, wăt tơdah klei đru kơ mnơ̆ng dhơ̆ng ka lu ƀiădah yuôm bhăn hĭn jing klei mđĭ ai tiê phung hđeh. Mbĭt hŏng klei iêô mthưr, iêô jak phung mâo ai tiê kmah, Êpul hgŭm lŏ mđĭ kyar hru hmô “Phung mniê hrui mƀĭn djah lui” čiăng čhĭ mđup brei mnơ̆ng kơ phung hđeh dưi “rông ba”. “Êpul hgŭm khăng nao êmuh nanao, mđĭ ai klei suaih pral ăt msĕ mơh mđup brei mnơ̆ng kơ phung hđeh. Năng ai mkŏ mjing êmuh hrăm hŏng prăk leh anăn hŏng mnơ̆ng dhơ̆ng msĕ si êa msĭn, hra leh anăn braih.”

Truh ară anei, mâo leh êbeh 500 čô hđeh êrĭt amĭ ama mâo klei hdĭp ti Dak Lak mâo dŭm êpul, phung rông ba, ƀuăn rơ̆ng đru hŏng lu hdră mdê mdê msĕ si mđup brei hnư prăk đru hriăm hră, đru prăk yua grăp hruê truh 18 thŭn leh anăn đru rŭ mdơ̆ng sang dôk. Ênoh ƀuăn rơ̆ng đru êbeh 5 êklai prăk. Tô Thị Tâm, Khua Êpul hgŭm phung mniê čar Dak Lak lač, anei jing hdră yuôm bhăn, đru rơ̆ng klei hdĭp mda ala ƀuôn. Êpul hgŭm phung mniê dŭm gưl hrăm mbĭt iêô mkrum klei găl, hgŭm đru kơ phung hđeh leh anăn srăng lŏ dơ̆ng mđĭ lar, hrăm mbĭt hŏng phung hđeh hlăm wưng kơ anăp. “Hdră anei hmei jao leh bruă klam kơ dŭm Êpul hgŭm anôk bruă nah gŭ brei rông ba sa čô hđeh kơ dlông hlue si grăp anôk bruă. Bruă yuôm bhăn hĭn hmei čiăng mđing truh jing êngao kơ bruă klei găl, prăk kăk leh anăn đru kơ mnơ̆ng dhơ̆ng snăn mđĭ ai, đru klei khăp, ai tiê leh anăn hmao thâo ai tiê klei mĭn, klei dleh dlan phung hđeh, wưng hđeh hriê kơ prŏng sĭt amâo mâo amĭ ama, găp djuê.  Ƀri dŭm gưl Têt, hruê 1/6 amâo wah knăm mlan pur, klei bi kƀĭn yuôm bhăn mkăn čiăng kơ phung hđeh dưi bi juh klei ênguôt hnĭng hlăm ai tiê”.

Hŏng klei hrăm mbĭt mơ̆ng phung amĭ rông, lu hđeh êrĭt amĭ ama ti Dak Lak srăng dưi ƀiă klei dleh dlan, mâo thiăm klei mđĭ ai čiăng hgao klei luič liê, ênguôt hnĭng. Amâo djŏ knŏng jing đru kơ mnơ̆ng dhơ̆ng đuič ôh, hlăm hdră, phung hđeh srăng mâo thiăm klei mđĭ ai, klei hrăm mbĭt leh anăn klei ktrâo lač kơ hdră kriê dlăng kleu suaih pral čiăng kơ phung hđeh hriê kơ prŏng kluôm ênŭm, mđing truh kơ êdei anăp jăk siam hĭn./.

H’Zawut pô mblang