Să Nhân Cơ, kdriêk Dak R’Lâp tuôm jing sa să ƀun ƀin, truăn kơ bruă lŏ hma dưi wir mlih pô bŏ hŏng klei ktang leh anăn jing gru hmô kơ klei đĭ kyar mơ̆ng čar Dak Nông. Nhân Cơ ară anei mâo bruă tuh tia, mnia mblei, bruă mkăn đĭ kyar mrô sa ti čar Dak Nông ăt msĕ mơh ti krĭng Lăn Dăp Kngư. Ti knhal krah să, dŭm sang čih mnia krưh kơăm pŏk bi mlir, đa đa knơ̆ng prăk pŏk anôk bruă truh ti să. Bruă knuă, klei mnia mblei mtluk mtlak. Klei mlih anei kčưm mơ̆ng êbeh 10 thŭn êlâo êjai knŭk kna hluê ngă hdră kuai mă bô sit, ba yua bi êran sang mă Alumin tinei dưi mjing boh kdrŭt kơ bruă duh mkra, ala ƀuôn să Nhân Cơ leh anăn dŭm krĭng jĕ giăm đĭ kyar. Ayŏng Điểu Phương, mnuih djuê ana M’Nông, ti ƀuôn Bu Dap, să Nhân Cơ brei thâo, mơ̆ng hruê nao mă bruă ti sang mă Alumin Nhân Cơ, klei hdĭp gŏ sang ayŏng dưi mâo klei mlih kluôm. Hŏng hnư hrui wĭt kah knar êbeh 10 êklăk prăk sa mlan, gŏ sang ayŏng dưi rŭ mjing sang dôk kjăp, anak čô dưi nao sang hră mơar:

“Êlâo dih êjai ka mâo sang măi, mnuih ƀuôn sang hlăm ƀuôn knŏng ngă bruă lŏ hma. Leh mâo sang măi, kâo myun dưi nao mă bruă, ară anei hnư hrui wĭt mkă hŏng êlâo mâo klei hơĭt leh”.

Čar Dak Nông mâo hnơ̆ng bosit hlăm brô 70% hlăm lăn čar leh anăn dưi bi klă jing anôk kkuai mă bosit prŏng hĭn ti krĭng Ngŏ Dhŭng Asi. Hŏng klei găl prŏng, Dak Nông bi klă kñăm mđĭ kyar bruă tuh tia phŭn jing bruă tuh tia Alumin – ksuêh kñăm mkŏ mjing boh kdrŭt mđĭ kyar bruă duh mkra ala ƀuôn. Grăp thŭn, bruă tuh tua kkuai mă bosit, mkra mjing alumin dôk đru mguôp kơ ngăn prăk čar hlăm brô 400 êklai prăk, mâo hlăm brô 40% ênoh mkra mjing bruă tuh tia leh anăn êbeh 12% hnư hrui wĭt prăk knŭk kna mơ̆ng čar. Čar Dak Nông dôk mđing truh jing knơ̆ng kơ bruă tuh tia bosit – ksuêh mơ̆ng lăn čar. Hluê anăn, dhar bruă tuh tia anei srăng jing kmeh gơ̆ng kơ bruă duh mkra alŭ wăl. Nguyễn Bá Út, khua kiă kriê knơ̆ng bruă tuh tia čar Dak Nông brei thâo:

“Dhar bruă tuh tia mkra mjing bosit – alumin, riă ksuêh hlăm êdei anăp čar Dak Nông srăng mâo klei kdlưn hĭn. Hŏng ai tiê anei čuăn mkă mnơ̆ng gŭ lăn lăn čar, čuăn mkă bosit dưi bi klă. Khădah čar Dak Nông adôk mâo đa đa klei kpăk ƀiădah klei hmăng hmưi hŏng klei gĭr ktưn wăt mơ̆ng bruă kđi čar, mbĭt hŏng klei ruh mgaih mơ̆ng dŭm Phŭn dhar bruă leh anăn klei uêñ mĭn mơ̆ng phung duh bi liê, êpuol grŭp prŏng, hlăm wưng kơ anăp bruă anei srăng đĭ kyar ktang.”

Mbĭt hŏng bruă tuh tia, dŭm mta bruă lŏ hma, mnia mblei, bruă mkăn, hiu čhưn ênguê mâo čar Dak Nông kñăm mđĭ kyar leh anăn dưi mâo dŭm boh tŭ dưn êdah êdi. 20 thŭn êgao, klei đĭ kyar bruă duh mkra (GRDP) čar Dak Nông dưi rơ̆ng hơĭt leh anăn kjăp. Hnơ̆ng bruă duh mkra ƀrư̆ hruê ƀrư̆ pŏk mlar, ba čar Dak Nông tlaih mơ̆ng klei ƀun, đĭ kyar êmưt. Kluôm ênoh mnơ̆ng dhơ̆ng ti alŭ wăl truh ti knhal jih thŭn 2023 mâo 45.000 êklai prăk, êbeh 24 blư̆ mkă hŏng thŭn 2004. Čiăng iêo jak dŭm ai dưi kơ klei đĭ kyar, čar Dak Nông dôk gĭr mlih mrâo klei ngă hră mơar knŭk kna, bi hơĭt wăl duh bi liê, mnia mblei. Leh sa wưng sui dôk nanao hlăm gưl nah gŭ hlăm klei dăp hnơ̆ng PCI kluôm lăn čar, čar Dak Nông mâo klei đĭ hnơ̆ng pral, dôk ti 38/63 kluôm ala (thŭn 2022). Klei đĭ anăn mâo leh klei hmăi jăk kơ klei đĭ kyar knơ̆ng bruă leh anăn boh tŭ iêo jak duh bi liê hlăm čar. Ară anei, Dak Nông mâo êbeh 3.700 knơ̆ng bruă hŏng ênoh prăk bi klă êbeh 35.000 êklai prăk mkă hŏng 93 knơ̆ng bruă hlăk thŭn 2004. Hồ Văn Mười, Khua bruă sang čư êa čar Dak Nông brei thâo, čiăng dưi êgao klei dleh dlan tuôm jing sa hlăm dŭm čar ƀun hĭn hlăm lăn čar, kčưm mơ̆ng nah gŭ, Bruă Đảng čar, Êpul gơ̆ng bruă ƀuôn sang leh anăn bruă sang čư êa čar ba mdah leh dŭm hdră mtrŭn, dŭm hdră ngă bruă nao klă hŏng hdră tă gưl dlông, djŏ guôp hŏng boh sĭt alŭ wăl. Mbĭt anăn, kñăm kơ klei gĭt gai, ktrâo lač, bi klă klơ̆ng, ba hdră mtrŭn mơ̆ng Đảng hlăm klei hdĭp. Dak Nông dưi bi lar jih hnơ̆ng jih hnơ̆ng ai mơ̆ng lam kơ klei đĭ kyar:

“Dŭm gưl bruă Đảng, bruă sang čư êa čar Dak Nông bi lar knhuah gru klei bi mguôp, ai tiê găn klei dleh dlan, mlih mrâo hŏng klei mbruă, jhŏng mĭn, jhŏng ngă, jhŏng đua klam kyua boh tŭ dưn mbĭt, boh nik jing phung khua kiă kriê gưl bruă Đảng nah gŭ, bruă sang čư êa dŭm gưl. Leh anăn hmei dlăng yuôm bruă bi râo klei mĭn, klei hmăng hmưi kpưn đĭ, bi lar ai ktang klei bi mguôp mơ̆ng phung knuă druh, đảng viên leh anăn mnuih ƀuôn sang dŭm djuê ana. Čiăng ba čar Dak Nông kdlưn hĭn kơ klei đĭ kyar kjăp, jing čar mdrŏng, ktang, wăl hdĭp mda siam, yang ƀuôn thâo bi khăp.”

Leh 20 thŭn mkŏ mjing, čar Dak Nông mâo leh dŭm klei đĭ kyar kdlưn hĭn. Dŭm klei găl, ai ktang ƀrư̆ ƀrư̆ dưi ba yua, bi lar tŭ dưn kơ klei đĭ kyar bruă duh mkra ala ƀuôn. Mta kñăm čar ktang, mnuih ƀuôn sang mdrŏng, wăl hdĭp jăk siam, yang ƀuôn thâo bi khăp hŏng čar Dak Nông amâo mâo lŏ kbưi ôh./.