Dôk êbat jơ̆ng ktuê êlan anăp sang, ti anăp jing wăl tač dôk rŭ mjing, Lê Trúc Phương yăl dliê, thŭn 1975, leh mâo mă klei êngiê Gia Nghĩa, čar Quảng Đức hđăp bi mŭt mbĭt hŏng čar Dak Lak. Wăt jar bruă sang čư êa mbĭt hŏng mnuih ƀuôn sang bi hrăm mbĭt găn klei dleh dlan, msưh kdŭn klei bi rai mơ̆ng Fulro, răng mgang kjăp knông lăn hlăm klei bi blah hŏng phung Khmer hrah thŭn 1979.

Dôk ti krĭng lăn anei mơ̆ng dŭm hruê nao hgŭm hlăm Dhar bruă lĭng kahan kiă kriê thŭn 1975, leh anăn mâo 2 wưng păn bruă đrông ngă khua bruă Đảng kdriêk Dak Nông (dôk hlăm čar Dak Lak hđăp), Lê Trúc Phương ƀuh klă, Gia Nghĩa – Dak Nông hmar kpưn pô mơ̆ng hlăk lŏ wĭt mkŏ mjing čar ti thŭn 2004:

      “Hlăm 20 thŭn anăn Gia Nghĩa mâo klei mlih grăp hruê. Dưi bi mĭn mmông êlâo anăn Dak Nông knŏng mrâo mâo pui kmlă ala čar, bruă mkŏ mkra hơăi mang, bruă mdrao mgŭn, mtô mjuăt bi hriăm dôk dleh dlan êdi, sitôhmô kluôm wăl krah knŏng mâo mă 1 bĭt sang hră gưl 3, nao bi lông mmông anăn êlan klông dleh dlan êdi, êdeh đĭ kăn mâo. Ƀiădah truh kơ ară anei mlih kluôm leh.”

Bruă duh mkra ala ƀuôn čar Dak Nông mâo klei mlih kluôm hlăm 20 thŭn êgao. Thŭn 2023, kluôm mnơ̆ng dhơ̆ng hlăm alŭ wăl (GRDP) mâo giăm 24.000 êklai prăk, hnư hrui wĭt kah knar grăp čô mâo êbeh 68 êklăk prăk, đĭ 12 blư̆ mkă hŏng thŭn 2004. Hŏng hnơ̆ng hrŏ ƀun hmar hlăm êpul ba anăp ti lăn čar, Dak Nông dưi tlaih ƀun kluôm mơ̆ng 3 thŭn êlâo. Dŭm klei găl mơ̆ng krĭng lăn anei dôk ƀrư̆ ƀrư̆ dưi ba yua tŭ dưn hŏng mta kñăm jing čar đĭ kyar mơ̆ng krĭng Lăn Dăp Kngư.

          Leh êbeh 20 thŭn lui bruă mnia mblei ti ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh hriê ti krĭng lăn mrâo Dak Nông ngă bruă lŏ hma, Nguyễn Ngọc Trung ti să Dak Nia, ƀuôn prŏng Gia Nghĩa mâo leh đang pla mjing durian 17ha, hnư hrui wĭt dŭm pluh êklai prăk grăp thŭn.

         “Thŭn 2004 mkŏ mjing čar kâo mâo wưng găn čar Dak Nông anei. kâo ƀuh lăn huông, yan adiê êđăp, kâo čuăn blei lăn duh bi liê tinei, pla mjing durian. Dŭm thŭn mrâo kčưm suăi êmăn êdi. Truh kơ ară anei đang pla mjing dưi mkăp brei mrô krĭng pla mjing mơ̆ng gưl êlâo mơ̆ng čar.

Hŏng lu klei găl, Dak Nông ară anei lŏ dơ̆ng mlih mrâo ktang phĭt, iêo jak phung duh bi liê. Nguyễn Văn Châu, Khua kiă kriê jih jang bruă sang êa drao ti lu čar ƀuôn prŏng brei thâo, jăk êdi hŏng klei hur har mơ̆ng phung khua gĭt gai čar Dak Nông, ƀuh klă dŭm klei jăk hlăm wăl duh mkra mnia mblei dưi hmar bi klă duh bi liê ti alŭ wăl anei.

         “Ară anei hmei hriê ti čar Dak Nông duh bi liê sa blư̆ 2 boh sang êa drao, tal 1 jing sang êa drao ti ƀuôn prŏng Gia Nghĩa, leh anăn tal 2 jing ti kdriêk Čư̆ Jŭt. Lŏ mĭn wĭt klei duh bi liê ti dŭm čar, klei hmar yơh jing yuôm hĭn. Čiăng kơ hmar srăng klă mngač, srăng mgaih msir grăp boh klei čiăng kơ phung duh bi liê mâo boh tŭ dưn hmar hĭn.

Ti ƀăng jang nah dhŭng mơ̆ng krĭng Lăn Dăp Kngư mkŏ hŏng krĭng Ngŏ Dhŭng, čar Dak Nông mâo lu sơnăk klei găl čiăng mđĭ kyar. Anăn jing anôk kuai mă Bosit dưi bi klă jing mâo lu hĭn ti Ngŏ Dhŭng Asi. Čar ăt dôk hlăm êpul ba anăp ti ala čar kơ klei găl dŭm mta pui kmlă doh msĕ si pui kmlă hŏng pil yang hruê, pui kmlă êran hŏng ai angĭn. Yan adiê êđăp, lăn pla mjing jăk, êa jua ênŭm jing klei găl mơ̆ng čar Dak Nông mđĭ kyar dŭm mta ana pla mjing, ana boh kroh, rông mnơ̆ng hnơ̆ng prŏng. Lu wăl siam hŏng wăl ƀăng k'ưp čư̆ pui mâo kriê pioh kơ tar rŏng lăn UNESCO Đắk Nông, ênao Ta Đùng dưi bi hmô msĕ si “Kplang Hạ Long ti krĭng Lăn Dăp Kngư” mbĭt hŏng knhuah gru dhar kreh mơ̆ng 40 djuê ana ayŏng adei, Dak Nông jing anôk iêo jak hŏng phung tuê.

Lăn mnga, êa mơak, truh kơ ară anei Dak Nông iêo jak leh 412 hdră duh mkra êngao ngăn prăk knŭk kna, hŏng ênoh prăk bi klă 85.500 êklai prăk. Hồ Văn Mười, khua bruă sang čư êa čar Dak Nông hmăng hmưi, hlăm wưng kơ anăp čar srăng iêo jak dŭm êpul grŭp prŏng duh bi liê, jing pô ba anăp mkŏ mjing klei đĭ kyar kơ bruă duh mkra ala ƀuôn.

         “Klei kƀĭn kluôm bruă Đảng čar Dak Nông gưl tal 12 bi klă 3 kmeh gơ̆ng phŭn mơ̆ng bruă duh mkra mâo: mđĭ bruă bruă tuh tia bosit alumin ksuêh, pui kmlă doh, bruă tuh tia mkra mjing, mđĭ kyar bruă lŏ hma dưi yua kdrăp mrâo hluê si boh tŭ, mă yua leh anăn mđĭ kyar bruă hiu čhưn ênguê. Mbĭt anăn, čar ruah mă 3 klei kdlưn hĭn hlăm hdră êlan, bi hơĭt wăl duh bi liê mnia mblei, êlao hĭn jing mlih mrâo klei ngă hră mơar knŭk kna, mkŏ mjing bruă mkŏ mkra, mta kñăm jing êlan klông, mđĭ kyar ai dưi. Leh anăn kñăm nanao kơ bruă bi râo klei hmăng hmưi gĭr ktưn kpưn đĭ, bi lar ai ktang klei bi mguôp mơ̆ng phung đảng viên leh anăn mnuih ƀuôn sang dŭm djuê ana čiăng ba čar Dak Nông đĭ kyar hmar leh anăn kjăp”.

`Dak Nông – hluê klei Mnông jing Krĭng lăn mơ̆ng hnoh êa boh giêt” (Dak: Ea, Nông: Boh giêt). Leh 20 thŭn lŏ mkŏ mjing, krĭng lăn anei dưi ba wĭt dŭm boh tŭ dưn mơ̆ng klei mlih mrâo ktang phĭt. Dŭm klei găl, ai ktang dôk ƀrư̆ ƀrư̆ mâo čar Dak Nông ba yua tŭ dưn, mđĭ truh mta kñăm “Čar ktang – ƀuôn sang mdrŏng- wăl hdĭp jăk siam – yang ƀuôn thâo bi khăp”./.