VOV4.Êđê- Hluê ngă Hdră mtrŭn 99/2010 mơ̆ng Knŭk kna, čar Kon Tum phăn jao leh dliê kơ dŭm gŏ sang, êpul êya mnuih ƀuôn sang dôk, Anôk bruă sang čư̆ êa să, wăl krah lehanăn dưi dưn hdră mtrŭn tĭng tla bruă kriê dlăng răng mgang dliê. Leh 10 thŭn pŏk ngă, hdră anei hlăk lehanăn dôk ba wĭt klei tŭ dưn klă sĭt, hnư hrui wĭt mơ̆ng bruă anei amâo djŏ knŏng đru kơ mnuih ƀuôn sang, pô dliê ƀiădah lŏ đru kơ dŭm alŭ, ƀuôn mkŏ mkra anôk bruă nah gŭ, duh bi liê hlăm bruă pla mjing, blei mprăp mnơ̆ng yua hlăm klei hdĭp. Klei hdĭp h’ĭt kjăp, klei đua klam kriê dlăng, răng mgang dliê dưi mđĭ hĭn, dliê dưi krơ̆ng kjăp.

Hmei nao čhưn hŏng gŏ sang ayŏng A Phai ti alŭ 7, să Đăk Tơ Lung, kdriêk Kon Braih, hlăk êjai ñu dôk khăt rơ̆k bi lŭk hŏng amlơ̆k kơ êpul hlô rang mnga ƀơ̆ng. Mdei mă bruă leh anăn nao atăt hmei mŭt hlăm boh sang prŏng siam êbeh 80m2 ñu brei thâo, mphŭn čô̆ kơ bruă hŏng 1,3 ha lăn ƀiădah amâo mâo prăk duh bi liê blei ana mjeh, hbâo pruê anăn gŏ sang dleh dlan nanao. Thŭn 2013, ñu ngă bruă phăn jao kriê dlăng 15 ha dliê leh anăn dưi mâo prăk tla răng mgang dliê mơ̆ng 12 -14 êklăk prăk/thŭn. Ênoh prăk anei mbĭr hŏng ênoh čan thiăm mơ̆ng knơ̆ng prăk, gŏ sang duh bi liê blei kphê, hbâo pruê, 2 hlâo bê rông mđĭ kyar bruă duh mkra. Ară anei gŏ sang mâo 9 sao kphê, sang kđuč, êpul hlô rang mnga 5 drei hŏng êbeh pluh drei bê, ênoh hrui wĭt êbeh 120 êklăk prăk hlăm grăp thŭn. Dưi mâo prăk msĕ si ară anei lu jing kyua gŏ sang yua tŭ dưn ênoh tla prăk răng mgang dliê leh anăn prăk čan mơ̆ng knơ̆ng prăk duh bi liê mkra mjing. Ayŏng A Phai lač:

“Ênoh prăk phăn jao dliê dưi mă, gŏ sang blei ana mjeh, hbâo pruê ba pla mjing, êngao anăn snăn lŏ duh bi liê pla kphê, gŏ sang rông bê leh anăn hlô rang mnga, mă bhiâo rông sui. Ară anei bruă duh mkra gŏ sang tlaih ƀun leh. Kơ hdră kčah kriê dlăng răng mgang dliê snăn gŏ sang bi hgŭm hŏng êpul bruă čiăng bi trông hŏng bruă răng mgang dliê, grăp hruê kăm, grăp mlan nao ksiêm dlăng dliê răng mgang bi jăk.”

Msĕ snăn mơh, gŏ sang ayŏng A Păp ti alŭ 7, să Đăk Tơ Lung, kdriêk Kon Braih ăt mâo phăn jao dliê răng mgang 14,5 ha mơ̆ng thŭn 2013. Hlue si A Păp, prăk tla răng mgang dliê gŏ sang mă wĭt kah sa kdrêč blei mnơ̆ng bơ̆ng huă, adôk lŏ duh bi liê blei hbâo pruê, ana mjeh mđĭ kyar bruă duh mkra. Grăp thŭn gŏ sang ăt mâo prăk hrui wĭt mơ̆ng 90 -100 êklăk prăk mơ̆ng kphê, ana đuč, êmô… leh anăn ăt tlaih ƀun. Ară anei gŏ sang rŭ mdơ̆ng leh sang prŏng siam, blei êdeh p’phŭt, tivi, rông anak čô nao sang hră… Klei hdĭp hơĭt kjăp, gŏ sang gĭr hlăm hdră kriê dlăng răng mgang dliê.

“Sang kâo ăt phăn jao dliê răng mgang mơ̆ng thŭn 2013, prăk mă snăn tui hluê mâo thŭn 9 êklăk, 10 êklăk amâodah lu hĭn jing 14 êklăk/thŭn. Mă prăk snăn ăt blei hbâo pruê čiăng pruê kơ hbei ƀlang, kphê, blei êmô rông, ară anei gŏ sang ăt tlaih ƀun mơh. Klei hdĭp hơĭt kjăp gŏ sang ăt khăng nao ksiêm dlăng dliê nanao, leh anăn pătdah amâo thâo ƀuh ôh klei bi rai dliê, ksĭng mmiă lăn dliê.”

Kluôm să Đăk Tơ Lung, kdriêk Kon Rẫy ară anei mâo 429 gŏ êsei mnuih ƀuôn sang phăn jao răng mgang 6.257 ha dliê, dưi mă prăk tla răng mgang wăl hdĭp mda. Đỗ Xuân Linh- K’iăng Khua Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa să brei thâo, alŭ wăl jing să dleh dlan hŏng 95% mnuih ƀuôn sang hdĭp mda, ênoh gŏ êsei ƀun mơ̆ng alŭ wăl êlâo adih adôk lu. Mơ̆ng hdră duh bi liê mơ̆ng Đảng, Knŭk kna leh anăn boh nik bruă dưi mbha hdră êkan tla prăk răng mgang dliê, mnuih ƀuôn sang yua tŭ dưn, ênoh gŏ êsei ƀun ară anei adôk ti gŭ 20%.  Hlăk mâo klei găl bruă duh mkra, bruă đru mguôp mkŏ mkra krĭng ƀuôn sang mrâo kơ alŭ wăl ăt găl ênưih hĭn, bruă răng mgang dliê mâo mnuih ƀuôn sang mđing. Đỗ Xuân Linh lač:

“Dliê dưi phăn jao kơ mnuih ƀuôn sang, mnuih ƀuôn sang ngă pô dliê leh anăn dưi mă prăk răng mgang dliê, kâo mĭn jing hdră êlan djŏ klă leh anăn tŭ dưn. Leh mâo ênoh anei, Bruă Đảng să hâo hưn ktrâo lač kơ mnuih ƀuôn sang yua tŭ dưn čiăng mđĭ kyar bruă duh mkra gŏ sang, klei hdĭp mnuih ƀuôn sang dưi mđĭ, mđĭ pral bruă bi hrŏ ƀun kơ să ăt msĕ mơh mkŏ mkra krĭng ƀuôn sang mrâo.”

 Boh sĭt brei ƀuh, bruă ba yua tŭ dưn ênoh tla răng mgang dliê mơ̆ng mnuih ƀuôn sang amâodah êpul êya mnuih ƀuôn sang ti Đăk Tơ Lung, kdriêk Kon Braih hlăm klei mđĭ kyar dŭm gru hmô duh ƀơ̆ng đru mđĭ prăk hrui wĭt, bruă msir klei ư̆ êpa bi hrŏ klei ƀun knap ti alŭ wăl dưi mđĭ ktang. Klei hdĭp mnuih ƀuôn sang dưi rơ̆ng, mnuih ƀuôn sang gĭr hĭn hlăm bruă kriê dlăng răng mgang dliê, dŭm kdrăn dliê liă lia ti Kon Braih dưi răng kjăp nanao./.

Pô mblang: H’Zawut Ƀuôn Yă