VOV4.Êđê- Mbĭt hŏng bruă mlih mrâo hlăm bruă duh mkra, pla mjing ngă lŏ hma, lu ƀĭng ngă lŏ hma, êpul hgŭm bruă, anôk bruă duh mkra ti Dak Lak hlăk lehanăn dôk hluê ngă hdră bi hgŭm hlăm bruă duh mkra pla mjing. Dŭm hdră bi hgŭm anei đru leh kơ ƀĭng ngă lŏ hma h’ĭt ai tiê mă bruă. Êpul hgŭm bruă jhŏng pŏk mlar hnơ̆ng ngă bruă. Anôk bruă duh mkra mâo mnơ̆ng dhơ̆ng h’ĭt kjăp ba čhĭ kơ wăl anôk blei mnia. Hdră bi hgŭm bruă duh mkra - pla mjing – blei yua dôk brei ƀuh klei tŭ dưn hlăm bruă mđĭ boh tŭ yuôm mnơ̆ng bruă lŏ hma, mđing truh kơ hdră bruă lŏ hma h’ĭt kjăp ti alŭ wăl.

Hlăm dŭm thŭn giăm anei, braih mâo anăn “Braih jăk Thăng Bình HTB” mơ̆ng Êpul hgŭm bruă lŏ hma Thăng Bình, să Čư̆ Kti, kdriêk Krông Bông mâo mnuih blei yua bi mni êdi. Thŭn 2020, braih anei mâo tŭ yap leh djăp ênoh čuăn OCOP 4 mtŭ gưl čar. Boh nik, akŏ thŭn 2022, êpul hgŭm anei mâo ngă leh klei kuôl kă bi mnia mblei braih hŏng New Zealand, hŏng ênoh tal êlâo ba čhĭ jing 6 tôn braih. Ară anei, anăn knăl “Braih jăk Thăng Bình HTB” mâo mkŏ mjing leh truh 26 anôk čhĭ ti 12 boh čar hlăm kluôm ala. Võ Văn Sơn, Khua Êpul hgŭm bruă lŏ hma Thăng Bình brei thâo:

“Êlâo dih mâo klei bi mguôp čiăng ruh mgaih jih djăp mta klei dleh dlan hlăm bruă duh mkra pla mjing, ƀiădah leh dưi ruh mgaih jih klei dleh dlan kơ bruă čhĭ boh mnga snăn anăn jing makting braih mâo. Phung pla mjing êlâo dih knŏng thâo pla mjing đuič ƀiădah ară anei čiăng ba čhĭ snăn bi mâo maketing, mâo klei kăp hưn mdah, anăn yơh jing bruă tal êlâo êpul hgŭm mâo đru leh phung pla mjing čiăng ƀrư̆ ƀrư̆ mâo ba čhĭ boh mnga pô kơ anôk prŏng hĭn”.

Anôk bruă duh mkra ktrâo lač ƀĭng ngă lŏ hma pla boh vải ti kdriêk Ea Kar đŭng hruh čiăng pioh boh mnga lŏ hma jăk hĭn

Čiăng dưi mâo klei bi mguôp kjăp hĭn hlăm bruă duh mkra mnia mblei, snăn bi mkŏ mjing hdră mă bruă kjăp, mâo klei bi mguôp hŏng phung duh mkra. Ti knơ̆ng bruă Damaca Nguyên Phương, să Phú Lộc, kdriêk Krông Hnang, tơdah leh mâo mguôp hŏng hdră êlan bi hgŭm, knơ̆ng bruă mâo klei ƀuăn: Mnuih ngă lŏ hma dưi mâo klei hrui blei jih boh mnga pô hŏng ênoh hơĭt; mâo phung duh mkra duh bi liê mjeh, mnơ̆ng dlăng kriê kơ bruă pla mjing kñăm bi hơĭt hlăm klei ngă bruă. Lehanăn phung duh mkra ăt čŏng bi hơĭt leh mơh ênoh mnơ̆ng dhơ̆ng pô čiăng, mâo kiă kriê hnơ̆ng jăk boh mnga. Aduôn Nguyễn Thị Thu Phương, khua knơ̆ng bruă brei thâo:

“Ară anei phung ƀuôn sang bi pla mjing hlue si klei dưi digơ̆ pô. Čŏng hjăn phung ƀuôn sang mă bruă, snăn dleh snăk srăng mâo sa mta boh mnga bi knar, wăt kơ hnơ̆ng jăk msĕ mơh. Kyuanăn, phung duh mkra bi ngă bruă mbĭt čiăng kơ digơ̆ mâo mjing boh mnga jăk msĕ si: Hrui wiă djŏ yan, djŏ wưng mâo boh tŭ dưn jăk. Lehanăn si hdră dlăng kriê wiê ênăk čiăng bi jăk, amâo mâo djŏ knŏng hjăn phung duh mkra ôh ngă bruă anei, lehanăn bi mâo mbĭt hŏng dŭm dhar bruă djŏ tuôm, bruă sang čư̆ êa bi mâo hdră êlan đru kơ phung pla mjing, snăn kơh srăng ba klei tŭ dưn ênŭm ênăp”.

Ƀiădah boh sĭt, ti Daklak jih jang klei bi mguôp hlăm bruă knuă hlŏng truh kơ klei mkra mjing boh mnga adôk ƀiă snăk, ka mâo ênoh prŏng ôh; klei duh bi liê kơ bruă mkra mjing boh mnga adôk êdu, ka mâo mđĭ ôh klei tŭ dưn ênoh ênil boh mnga dah tĭng mơ̆ng phŭn hlŏng kơ êdŭk. Sĕ si hŏng cacao, Daklak mâo anôk pla mjing truh 1 êbâo 200 ha, ƀiădah klei bi mguôp hlăm bruă anei knŏng mrâo mil ti ênoh 200 gŏ sang đuič ngă klei bi mguôp mơ̆ng dŭm êpul bruă hgŭm, êpul hgŭm điêt. Klei anei jing bi hrŏ hnơ̆ng tŭ jăk tơdah leh ba čhĭ mnia boh mnga. Trương Ngọc Quang, Khua kiă kriê knơ̆ng bruă Cacao Nam Trường Sơn lač:

“Anôk pla mjing ară anei ti Daklak mâo hlăm brô 1 êbâo 200 ha snăn čiăng bi mâo hdră êlan mklin sa anôk čiăng dưi mđĭ kyar djăp mta kjăp hĭn. Mơ̆ng anăn srăng đru kơ phung ƀuôn sang, lehanăn dŭm êpul hgŭm hŏng sa hdră jăk hĭn čiăng kơ digơ̆ thâo săng hĭn klei tŭ dưn hlăm bruă bi mguôp jing sa hlăm dŭm bruă năng ngă snăk kơ hdră êlan mă bruă mơ̆ng phŭn hlŏng kơ êdŭk, anăp truh kơ klei duh mkra pla mjing kjăp”.

Êpul hgŭm bruă mkŏ hrui blei mnơ̆ng dhơ̆ng ƀĭng ngă lŏ hma leh anăn duah anôk ba čhĭ mnơ̆ng dhơ̆ng

Tui si Nguyễn Hoài Dương, Khua knơ̆ng bruă lŏ hma čar Daklak, hŏng klei dôk jing msĕ si ară anei, hdră êlan čiăng mkŏ mjing klei bi mguôp jing sa hdră yuôm bhăn snăk čiăng kơ hơĭt anôk čhĭ mnia boh mnga mâo. Čiăng dưi đru kơ hdră êlan bi mguôp, Daklak hlăk dôk ngă lehanăn mâo ngă leh hŏng klei jăk djŏ hŏng dŭm mta mtrŭn mơ̆ng knŭk kna kơ hdră êlan mtrŭt mđĭ bruă bi hgŭm, mâo klei bi mguôp hlăm klei duh mkra pla mjing, lehanăn hrui blei boh mnga. Hlăm anăn, mđing kơ dŭm hdră êlan duh bi liê kơ bruă: Mkra mjing tal êlâo, truh kơ bruă mkra mjing kjăp, mkŏ mjing anăn knăl lehanăn tui duah klă mmngač phŭn agha boh mnga mnơ̆ng pla mjing, Nguyễn Hoài Dương lač:

“Hâo hưn mtô mblang kơ bruă mjing djăp klei găl jih hnơ̆ng kơ djăp alŭ wăl, dŭm krĭng hlăm čar. Boh nik, jing krĭng mâo klei găl hĭn kơ dŭm boh mnga jing dŏ yuôm bhăn snăn hdră êlan bi mguôp hlăm bruă hrui blei jing yuôm bhăn snăk, hlăm jih jang bruă bi mguôp mơ̆ng phŭn hlŏng kơ êdŭk. Bi klă bruă anei knơ̆ng bruă mâo ba mdah leh hŏng knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar bi mklă hdră ngă bruă pioh đru kơ boh mnga leh mâo, mơ̆ng anăn mâo klei bi mguôp kơ djăp alŭ wăl dŭm krĭng hlăm kluôm ala kăp hrui blei čhĭ mnia hlăm wưng kơ anăp”.

Daklak ară anei mâo leh êbeh 380 êpul hgŭm bruă lŏ hma lehanăn êbeh 90 phung duh mkra mnia mblei hŏng ala tač êngao boh mnga bruă lŏ hma mơ̆ng car mâo dưi ba čhĭ leh truh kơ 68 ala čar, krĭng lăn dlông rŏng lăn, tơl dưi mâo čhĭ leh truh kơ Mi, Japon, Angle, Prăng... Anei jing knơ̆ng yuôm bhăn hlăm klei bi mguôp hdră êlan duh mkra pla mjing. Tơdah Daklak dưn yua jih klei găl pô hŏng klei djŏ hĭn, mâo mkŏ klei bi mguôp mơ̆ng phŭn hlŏng kơ êdŭk srăng đru bŏ hŏng klei yuôm bhăn kơ bruă bi tĭng kơ hnơ̆ng jăk boh mnga mâo, mđĭ ênoh ênil čhĭ mnia, lehanăn mđĭ kyar bruă lŏ hma hŏng sa hdră kjăp hĭn ti anăp klei amâo mâo hơĭt hlăm klei bi mnia mblei ară anei./.

Pô mblang: Y-Khem Niê