Dŭm hruê knhal jih yan bhang ti lăn dap kngư, amai Phạm Thu Nga ti wăl krah Măng Đen, kdriêk Kon Plŏng mjêč ruăt đŭng djam mtam, boh kroh mơ̆ng đang war, ba mơĭt kơ tuê blei ti Hà Nội, Đà Nẵng lehanăn ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh. Amai Nga brei thâo, ti krĭng lăn jăk anei, boh kroh, djam mtam Măng Đen mâo hnơ̆ng tŭ jăk, lu mnuih blei khăp čiăng. Klei čang hmăng kơ sa anôk rông mnơ̆ng dŭm pluh ha, bi mguôp hdră ngă lŏ hma – hiu čhưn ênguê ti krĭng lăn jăk lehanăn siam anei ăt ka dưi jing sĭt mơh. Klei kpăk prŏng ară anei jing êlan klông dleh dlan, prăk mdiăng yuôm.

“Prăk mdiăng yuôm êdi, si tô hmôsa thŭng mnơ̆ng điêt snei, tơdah ti krĭng mkăn knŏng 30 êbâo prăk, ƀiădah tinei truh 100 êbâo prăk. Tinei amâo djŏ knŏng mđĭ kyar bruă lŏ hma ƀiădah lŏ mđĭ kyar wăt hdră hiu čhưn ênguê, bi mguôp lu mta, kyua anăn, tal êlâo brei êlan klông jăk găl snăn kơh dưi đĭ kyar hlăm djăp mta ra bruă, snăn kơh mnia mblei jăk găl. Čang hmăng knŭk kna mjing klei găl duh kơ bruă êlan klông dŭ mdiăng dưi jăk găl hĭn”.

Măng Đen mâo leh Knŭk kna čuăl mkă jing sa hlăm dŭm boh kdrŭt mđĭ kyar bruă hiu čhưn ênguê mơ̆ng kluôm ala, anôk truh mơ̆ng anăn knăl ti krĭng lăn dap kngư. Čiăng hluê ngă hdră čuăl mkă anei, brei ruh mtlaih klei gun kpăk hlăm bruă êlan klông. Ară anei, tuê hiu čhưn mơ̆ng ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh, Hà Nội… truh ti Măng Đen pral êdi ăt mkra sa hruê mơh hlăk đĭ êdeh phiơr truh ti tač êdeh phiơr Pleiku, čar Gia Lai lehanăn đĭ êdeh êbeh 100 km kơh. Bi mơ̆ng kwar Krah truh ti Măng Đen ăt luič lu hruê mmông kyua êlan dleh găn êrô hĭn. Đặng Quang Hà, Khua Anôk bruă sang čư̆ êa kdriêk Kon Plŏng, čar Kon Tum brei thâo:

 “Klei kpăk gun prŏng čiăng mđĭ kyar bruă hiu čhưn ênguê Măng Đen jing anôk bruă êlan klông bi hgŭm krĭng. Ară anei, êlan klông mơ̆ng dŭm krĭng ktuê hang ksĭ kwar Krah, dŭm čar nah Dưr lehanăn kwar Dhŭng truh ti Măng Đen adôk dleh dlan êdi”.

Mơ̆ng ƀuôn prŏng hiu čhưn ênguê Đà Lạt (Lâm Đồng) nao kơ ƀuôn prŏng Ƀuôn Ama Thuôt (Dak Lak) ăt luič sa hruê nao, êlan klông lu anôk jhat rai. Mơ̆ng Đà Lạt truh kơ ƀuôn prŏng êa ksĭ Nha Trang khădah knŏng 130 km ƀiădah nao jih 3 – 4 mmông mơh. Mơ̆ng Đà Lạt nao kơ ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh kdrêč găn Êlan dơ̆ng prŏng mrô 20 ară anei ăt luič mơ̆ng 6 – 8 mmông mơh. Đặng Quang Tứ, Khua Anôk bruă sang čư̆ êa ƀuôn prŏng Đà Lạt, čar Lâm Đồng brei thâo:

 “Đà Lạt jing ƀuôn prŏng hiu čhưn ênguê hing ang lehanăn Đà Lạt mâo klei găl hlăm bruă lŏ hma ba yua kdrăp mrâo, khă snăn êlan hriê ti krĭng anei adôk dleh dlan êdi. Hdră bi hgŭm plah wah ƀuôn prŏng Đà Lạt hŏng dŭm čar Lăn dap kngư; dŭm čar Yŭ kwar Dhŭng hŏng dŭm čar kwar Dhŭng ară anei lu jing hŏng êlan jơ̆ng, ƀiădah ăt dleh dlan mơh”.

Anôk bruă êlan klông êdu kƀah jing sa hlăm dŭm mta phŭn ngă kơ krĭng Lăn dap kngư kƀah sang maĭ mâo hnơ̆ng ngă bruă prŏng. Nguyễn Hữu Quế, kơiăng khua Anôk bruă sang čư̆ êa čar Gia Lai brei thâo, mnơ̆ng lŏ hma ba čhĭ ka dưi mkra mjing kyua anăn prăk mnga mâo ba wĭt kơ mnuih ƀuôn sang lehanăn hrui wĭt kơ ngăn prăk knŭk kna ƀiă.

 “Kyua dleh dlan klei kơ lăn ala, bruă dŭ mdiăng êmưt, dŭm mta mnơ̆ng lŏ hma mơ̆ng čar Gia Lai mâo dŭm anôk bruă duh mkra hrui blei ka mkra mjing lehanăn ba kơ dŭm anôk bruă mkra mjing giăm wăl tuh tia mkra mjing, giăm kdrŭn ksĭ. Kyua anăn, boh tŭ yuôm dŭm mta mnơ̆ng lŏ hma amâo lu ôh.

Krĭng lăn dap kngư amâo mâo kdrŭn ksĭ, amâo mâo êlan treng. Kluôm krĭng ară anei knŏng mâo 3 tač êdeh phiơr: Ƀuôn Ama Thuôt, Liên Khương lehanăn Pleiku. Čiăng mđĭ kyar, dŭm čar knŏng jưh knang hlăm êlan jơ̆ng. Ƀiădah păt čiăng jih ktuê êlan anei mkăp ka năng hŏng klei čiăng mnia mblei lehanăn jak iêu hdră duh bi liê. Lê Văn Chiến, Kơiăng khua Anôk bruă sang čư̆ êa čar Dak Nông mblang:

 “Alŭ wăl Lăn dap kngư mjing dŭm mta mnơ̆ng lu êdi kơ hdră ba čhĭ kơ ala tač êngao, mkra mjing lehanăn ăt jing krĭng blei yua mnơ̆ng dhơ̆ng lu. Mbĭt anăn, hdră bi hgŭm mlir krĭng hŏng ktuê hang ksĭ kwar Krah, kwar Dhŭng ăt msĕ mơh krĭng duh mkra hŏng Lào, Campuchia, ƀiădah krĭng Lăn dap kngư ară anei ăt dôk hlăm êpul êmưt đĭ kyar”.

Thŭn 2023, ênoh ba čhĭ kphê kơ ala tač êngao mơ̆ng Việt Nam truh giăm 4,2 êklai USD, 95% hnơ̆ng mâo jing mơ̆ng krĭng Lăn dap kngư. Dŭm mta mnơ̆ng lŏ hma mkăn mâo ênoh dŭm êklai đolar msĕ si asăr kñŭl (3,6 êklai USD), ksu (2,9 êklai USD), durian (2,3 êklai USD), tiêu (giăm 1 êklai USD) mơ̆ng krĭng Lăn dap kngư sơaĭ. Jing anôk pla mjing lu mta mnơ̆ng lŏ hma prăk êklai ƀiădah prăk mnga mơ̆ng mnuih lăn dap kngư amâo lu, hdră duh mkra ăt êmưt đĭ kyar./.