Leh sa yan durian tŭ jing, lu gŏ sang mâo hrui wĭt prăk êklai, ƀĭng lŏ hma să Ea Toh, kdriêk Krông H’Năng, čar Dak Lak bŏ hŏng klei mơak mŭt hlăm yan hrui êmiêt boh kphê 2023-2024. Sui leh ƀĭng lŏ hma să dleh dlan kdriêk Krông H’Năng lŏ ƀuh ênoh năng hŏng mnơ̆ng dhơ̆ng lŏ hma mâo klei găl mrô sa ti alŭ wăl. Trần Thị Thao ti alŭ Tân Bắc, să Ea Toh brei thâo, yan boh kphê thŭn dih, grăp čô hơưi sơăi kyua amâo čhĭ ôh hlăk kphê 69 êklăk prăk hlăm 1 ton, leh anăn bi mĭn ênoh anăn srăng lŏ mâo. Ƀiădah yan kphê thŭn anei, klei mơak lŏ mâo, hlăk kphê dôk hlăm yan pĕ boh, ênoh ăt hlăm brô ti gŭ 67 êklăk prăk/ton. Hŏng gŏ sang Thao, klei mơak dưi mâo lu hĭn dua blư̆ kyua kphê gŏ sang ñu pla hlue hdră doh mâo anôk ba čhĭ, mâo ênoh yuôm hĭn kah knar 10 êklăk grăp ton.

“Pô mơak snăk. Thŭn anei pô sa ha jing mâo 5 ton kphê asăr, lu hĭn thŭn dih 1 ton. Leh anăn pô mkra mjing kphê doh, snăn pô lŏ đĭ thuăm 11 ênoh dơ̆ng. Si tô hmô ênoh kphê 50 snăn pô čhĭ mâo 61”

Ăt mơak hlăm sa yan kphê yuôm hĭn mơ̆ng êlâo truh kơ ară anei, Điểu Xemti bon Đak Blao, wăl krah Kiến Đức, kdriêk Dak Rlâp, čar Dak Nông brei thâo, mnuih ƀuôn sang ară anei lŏ mâo klei đăo knang hŏng ana kphê. Msĕ si thŭn dih, ênoh êbeh 40 êklăk prăk hlăm sa ton, snăn kphê mjeh mrâo mboh lu, mnuih ƀuôn sang ăt mâo klei tŭ dưn hĭn êbeh sa êtuh êklăk prăk/1ha. Bi thŭn anei, hnơ̆ng prăk mnga srăng đĭ lu hĭn dua blư̆. Hlue si Điểu Xem, ti ƀon Dak Blao ară anei, msĕ si amâo lŏ mâo ôh klei koh druôm kphê čiăng tui tiŏ pla mjing dŭm mta mnơ̆ng pla mjing mkăn mâo ênoh ƀiădah lu klei amâo myun. Mnuih ƀuôn sang đăo knang, hrô kơ mjeh kphê hđăp hŏng mjeh kphê mrâo mboh lu, hnơ̆ng jăk srăng đru kơ mnuih ƀuôn sang mđĭ kyar bruă duh mkra hơĭt kjăp:

“Ƀuh thŭn anei anôk ba čhĭ, ênoh kphê mâo lu snăn mnuih ƀuôn sang mơak snăk. Hlăm ƀon lu gŏ sang, mnuih ƀuôn sang mđing kơ bruă duah mjeh kphê mrâo čiăng msir mgaih, pŏk ngă mđĭ kyar bruă duh mkra”

 Hlăm lu klei dleh dlan mbĭt mơ̆ng bruă duh mkra, bruă lŏ hma Lăn Dap Kngư êdah êdi jing sa klei mngač jăk siam. Hlue si ênoh mrô ksiêm yap, thŭn 2023, ƀĭng lŏ hma dŭm čar Lăn Dap Kngư hrui pĕ 440 êbâo ton durian, ênoh hlăm brô 30 êbâo êklai prăk, 90 êbâo ton tiu, mâo ênoh giăm 6.500 êklai prăk. Bi yan kphê anei, hŏng hnơ̆ng mâo 1 êklăk 7 êtuh êbâo ton, mĭn tĭng ba wĭt kơ ƀŏng lŏ hma Lăn Dap Kngư hlăm brô 100 êbâo êklai prăk. Năng mơak jing mbĭt hŏng klei tŭ dưi kyua ana pla mjing sui thŭn mơ̆ng đưm, prăk hrui wĭt mơ̆ng ana ƀiă hruê ti Lăn Dap Kngư thŭn 2023 ăt mâo lu mơh, hlăm anăn mâo mnơ̆ng dhơ̆ng mơ̆ng hbei tao ba čhĭ kơ ala tač êngao. Dương Thị Lợi, să Ia Sol, kdriêk Phú Thiện, čar Gia Lai brei thâo, mơ̆ng leh bruă mkŏ mjing mrô krĭng pla mjing kơ hbei tao ba čhĭ kơ ala tač êngao dưi pŏk ngă, anôk ba čhĭ hbei tao kơ ala tač êngao dưi pŏk mlar snăn bruă duh mkra ƀĭng lŏ hma krĭng dleh dlan anei dưi bi mlih. Hbei tao djăp hnơ̆ng čuăn ba čhĭ kơ ala tač êngao dưi čhĭ hŏng ênoh 25 êbâo/1kg. Mnơ̆ng dhơ̆ng čhĭ hlăm ala čar, ăt hơĭt ti hnơ̆ng 15 êbâo/kg. Hnŏng ênoh anei ba prăk hrui wĭt lu kơ ƀĭng lŏ hma pla hbei tao mŏng 200 truh 300 êklăk prăk/1ha. Pla hbei tao dưi kpưn đĭ kơ mdrŏng, anăn ƀĭng lŏ hma mơak snăk:

“Bruă duh mkra mnuih ƀuôn sang ară anei dôk đĭ kyar jăk hĭn kyua hbei tao. Hlăk đưm snăn hbei tao knŏng jing ana kăp đru đuč, phŭn jing mdiê. Ƀiădah pla hbei tao ară anei bruă duh mkra đĭ kyar lu hĭn. Thŭn anei mnuih ƀuôn sang mâo lu mnuih mưn thiăm lăn čiăng pŏk mlar pla hbei tao”.

Kyua klei mngač hlăm bruă lŏ hma, prăk hrui wĭt kah knar ƀĭng lŏ hma Lăn Dap Kngư đĭ lu. Hlăm anăn, čar Dak Lak, kah knar sa čô mnuih đĭ 12%, mơ̆ng 56 êklăk prăk truh thŭn 2022 đĭ truh 62 êklăk prăk thŭn 2023. Vũ Đức Côn, K’iăng Khua Knơ̆ng bruă lŏ hma - mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang Dak Lak brei thâo:

“Sui hŏng anei hlăm brô 2 thŭn snăn čar ƀuh leh bruă pla durian jing bruă yuôm bhăn hŏng čar, bruă đảng čar gĭt gai Knơ̆ng bruă lŏ hma mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang mđĭ kyar sa hdră bruă đĭ kyar phŭn mơ̆ng hdră anei jing tal sa ksiêm dlăng jih hdră mkra mjing mâo mơ̆ng mjeh truh kơ klei bi mguôp leh anăn tal tlâo jing mđĭ mkra mjing ba čhĭ kơ ala tač êngao leh anăn tal pă jing mđĭ lar jăk bruă klam mơ̆ng êpul hgŭm leh anăn anôk bruă mphŭn ngă hŏng bruă mtrŭt mjhar ngă bruă leh anăn akâo kơ dŭm anôk bruă mkŏ mjing hnơ̆ng čuăn mnơ̆ng dhơ̆ng čiăng kriê dlăng kjăp hĭn.”

Hlue si phung thơ̆ng kơ bruă, mâo lu mta phŭn čiăng kơ mnơ̆ng dhơ̆ng lŏ hma mâo klei găl mơ̆ng Lăn Dap kngư đĭ ênoh hlăm thŭn 2023, hlăm anăn mâo mta phĭn mơ̆ng nah êngao, năng ai srăng amâo lŏ dôk ôh hlăm dŭm yan kơ anăp. Ƀiădah bruă amâo mdei mđĭ hnơ̆ng jăk, kriê dlăng kjăp, klă mngač phŭn agha… jing dŭm klei ăt đru mguôp prŏng čiăng ba ênoh yuôm ƀrư̆ lu kơ mnơ̆ng dhơ̆ng lŏ hma mâo klei găl ti krĭng wăl. Anei jing klei ƀĭng lŏ hma, anôk bruă duh mkra, bruă sang čư̆ êa dŭm čar Lăn Dap Kngư dôk gĭr ktưn, čiăng ƀrư̆ mâo thiăm yan boh mnga mâo ênoh yuôm./.