Dŭm anôk bruă mkra mjing kphê ti krĭng Lăn dap kngư dôk hlăm wưng dleh dlan, hlăk ênoh kphê asăr hlăk hlê đĭ. Klei anei ngă kơ anôk bruă duh mkra amâo mâo prăk mnga, đa luič jih prăk bi liê, kyua anăn kreh bi hrŏ hnơ̆ng ngă bruă. Khă snăn, lu anôk bruă duh mkra kphê ti lăn dap kngư ăt đăo knang lač, ênoh đĭ anei jing jăk găl, mjing tur kơ hdră mđĭ kyar anôk bruă kphê h’ĭt kjăp.

Ktang dơ̆ng jih wưng pla jing thŭn 2023 – 2024, ênoh kphê mâo ênoh đĭ yuôm ti hnơ̆ng ka tuôm mâo. Lu ƀĭng ngă lŏ hma dưi ba čhĭ hŏng ênoh 90 êklăk prăk hlăm sa tôn, mjưh ruê̆ jăk siam wưng pla mjing mâo boh leh anăn mâo ênoh. Mklăk hŏng anăn, êjai ênoh kphê đĭ êgao 80 êklăk prăk hlăm sa tôn, lu knơ̆ng bruă mkra mjing kphê ti krĭng Lăn Dăp Kngư bi hrŏ hĕ hnơ̆ng mkra mjing amâodah mdei êjai klei hrui blei. Ƀiădah giăm 3 mlan êgao, knơ̆ng bruă ăt dôk guôn nanao kyua ênoh kphê đĭ amâo mâo mdei, truh kơ 93, leh anăn 95, ară anei giăm 100 êklăk prăk hlăm sa tôn. Phan Bá Kiên, khua kiă kriê knơ̆ng bruă duh mkra mnia mblei BaKa, thơ̆ng kơ bruă mkra mjing kphê đeh kwă leh anăn kphê lik ti čar Gia Lai brei thâo, khădah mâo leh hdră êlan klă nik, mkăp kơ klei ênoh kphê đĭ yuôm, ƀiădah hŏng klei đĭ yuôm mơ̆ng kphê thŭn anei, knơ̆ng bruă knŏng lu klei luč liê:

 “Bi hŏng dŭm klei kuôl kă leh bi klă, knơ̆ng bruă tŭ klei luč liê. Êdei anei, pô srăng blŭ hrăm hŏng phung ƀĭng hgŭm, mkra mlih hŏng dŭm klei kuôl kă mkăn.”

Prăk mnga hrŏ amâodah tŭ klei luč liê jing boh sĭt mbĭt mơ̆ng dŭm knơ̆ng bruă mkra mjing kphê ară anei. Ƀiădah klei anei amâo mâo ngă klei bi êdu ai ti dŭm knơ̆ng bruă. Hluê si aduôn Dương Thị Sơn Long, khua kiă kriê knơ̆ng bruă duh mkra mnia mblei Uyên Phương, hnơ̆ng kơ mkra mjing kphê kpŭng leh anăn mâo lu sang mnăm kphê ti čar Dak Lak, bruă ênoh kphê đĭ yuôm brei ƀuh dôk mđing truh kơ klei mtăp mđơr. Kyuadah, lu thŭn êgao, ênoh kphê asăr knŏng mâo mă ti gŭ dlông 40 êklăk prăk sa tôn, ƀiădah ênoh kphê leh mkra mjing lu hĭn ƀiă êdi 4 blư̆. Êjai anăn knŏng knơ̆ng bruă đuč mâo prăk mnga, bi phung pla mjing kphê luč liê mang, truh kơ klei koh hĕ jih, lui hĕ ana kphê. Aduôn Dương Thị Sơn Long lač, wưng đĭ ênoh srăng ngă truh klei dleh dlan kơ knơ̆ng bruă ƀiădah amâo mâo sui ôh. Ênoh ênil mrâo srăng dưi mkŏ mjing, čiăng kơ ƀĭng ngă lŏ hma, knơ̆ng bruă mkra mjing, mnia mblei kphê srăng hrăm mbĭt kah mbha boh tŭ dưn mơ̆ng bruă anei:

 “Kâo pô ƀuh ruă kŏ êdi kơ bruă kphê ênoh đĭ ƀiădah kâo ăt ƀuh mơak êdi. Tơdah dôk msĕ ênoh ară anei ƀĭng ngă lŏ hma amâo srăng lui kphê hrô jing ana mkăn msĕ si durian ôh…Ya ngă ênhă pla mjing kphê ƀrư̆ hruê ƀrư̆ hrŏ? Anăn jing kphê êlưih đei. Mmông anei phung blei yua ka tŭ ư ôh klei mđĭ ênoh hlăm wưng mrâo. Êjai mưng leh diñu srăng tŭ ư. Êjai anăn wăt ƀĭng ngă lŏ hma leh anăn knơ̆ng bruă mkra mjing kphê, srăng dưi hdĭp suaih”.

Ăt dlăng msĕ kơ klei hmăng hmưi mtăp mđơr hĭn hlăm bruă kah mbha boh tŭ dưn ênoh kphê, Lê Đức Huy, Khua kiă kriê Knơ̆ng bruă duh mkra mnia mblei 2.9 – Simexco Dak Lak lač, klei dleh dlan ară anei ăt mtrŭt mjhar dŭm knơ̆ng bruă mđĭ hĭn klei bi mguôp leh anăn gĭr mlih mrâo. Dŭm thŭn êgao, dŭm knơ̆ng bruă ti krĭng Lăn Dăp Kngư lu jing knŏng bi mguôp hŏng ƀĭng ngă lŏ hma mkŏ mjing krĭng pla mjing. Boh sĭt ară anei čiăng kơ knơ̆ng bruă bi hrăm mbĭt bi mguôp, nao mbĭt hlăm bruă duah anôk mnia mblei leh anăn mđĭ kyar anôk mnia mblei hlăm lăn čar:

 “Mâo klei dleh dlan, uêñ mĭn klei hrui blei ƀiădah ăt mâo dŭm klei jăk. Klei čiăng ba yua mơ̆ng anôk mnia mblei ară anei dôk lu êdi. Grăp čô dưi hdĭp êjai mâo klei mdê, leh anăn klei mdê anăn bi mâo djăp klei čiăng anôk mnia mblei. Sitôhmô Simexco, khădah dưi ba čhĭ kơ lu phung tuê ala tač êngao, ƀiădah hmei ăt mĭn kơ anôk mnia mblei krĭng kwar Dưr čiăng rơ̆ng kơ phung đeh kwă. Leh anăn mâo đa đa anôk, dŭm knơ̆ng bruă điêt ăt mprăp leh ai tiê, čŏng pô bi mguôp leh anăn ngă bruă čiăng dưi đĭ kyar hlăm êdei anăp”.

Krĭng Lăn Dăp Kngư ară anei mâo hlăm brô 640 êbâo ha jing krĭng pla mjing kphê Roƀusta prŏng hĭn dlông rŏng lăn. Anei jing bruă mkra mjing truh kơ klei kluôm dhuôm, kphê krĭng pla mjing dưi ba čhĭ hŏng ênoh giăm knar hŏng ênoh jăk kphê ti dŭm anôk mnia mblei tar rŏng lăn. Ƀiădah, ênoh mkra mjing kphê kah knar grăp ha kphê ti nei hlăm dŭm thŭn êngao knŏng mâo mă hlăm brô 120 êklăk prăk sa thŭn. Hŏng dŭm krĭng hnơ̆ng tŭ jăk mâo knơ̆ng bruă ba čhĭ, grăp ha kphê ăt dưi đĭ mă hlăm brô 10%, amâo dưi rơ̆ng kơ ƀĭng ngă lŏ hma hlăm klei hdĭp.

Bruă ênoh kphê đĭ truh giăm 100 êklăk prăk sa tôn hlăm wưng pla mjing anei, dưi dlăng jing klei mtăp mdơr kơ ƀĭng ngă lŏ hma. Dŭm knơ̆ng bruă kphê thâo săng kơ klei anăn leh anăn dôk hur har mprăp kơ hdră mđĭ kyar mrâo, mđing truh bi kna boh tŭ leh anăn đĭ kyar kjăp./.