VOV4.Êđê- Tĭng truh mlan 3/2022, ti Gia Lai, ăt mâo giăm 170 êbâo ha hlăm ênoh êbeh 632 êbâo ha dliê ka jao kơ dŭm anôk bruă, êpul êya hluê ngă hdră kriê dlăng, răng mgang. Boh sĭt anei ngă kơ anôk bruă sang čư̆ êa să čŏng pô răng mgang dliê hlăk mnuih mă bruă, klei găl mâo ka djăp ênŭm. Klei anei dôk ba lu klei ktrŏ hŏng bruă hluê ngă mta kñăm bruă kđi čar mkăn ti alŭ wăl, boh tŭ hdră kriê dlăng, răng mgang dliê dleh dưi rơ̆ng kjăp.

Trần Quốc Châu, 34 thŭn dôk ti ƀuôn Kla mâo knơ̆ng bruă sang čư̆ êa să Ia Mơr, kdriêk Čư̆ Proong ngă klei kuôl kă jing mnuih kiă dliê kơ să mơ̆ng akŏ thŭn 2022. Hŏng ênoh prăk ƀơk jing 6 êklăk prăk/mlan, bruă ñu mbĭt hŏng 4 čô knuă druh ti anôk răng mgang dliê mrô 1 jing hiu suang dlăng, răng mgang hlăm brô 4 êbâo ha dliê. Ênhă dliê jing prŏng, mmông mă bruă amâo mâo lŏ čih yap hrue lehanăn mlam ôh, klei huĭ hyưt dôk nanao ti anăp, ƀiădah amâo mâo sa mta mnơ̆ng pioh mgang ôh, klei dưi kăn mâo rei, snăn ngă kơ phung gak răng dliê dôk nanao hlăm klei awăt nanao:

        “Diñu bi iêo đĭng blŭ thâo kơ ayŏng adei phă êlan nao, arăng lač hriê kơ anei čăm djiê mtam, djă dhŏng, djă kgă tiŏ koh amâo mâo mdei yơh. Khua anôk kiă răng dliê jao kơ ayŏng adei, tơdah ƀuh snăn wĭt hưn, amâo mâo bruă dưi ngă, wĭt hưn hŏng să tiŏ nao mnuih mghaih msir, êpul răng mgang dliê amâo mâo bruă dưi ngă ôh”.

Klei găl hdĭp mda phung mă bruă răng mgang dliê ti să Ia Mơr, kdriêk Čư̆ Prông

Nguyễn Tuấn Anh, k’iăng khua knơ̆ng bruă sang čư̆ êa să Ia Mơr, kdriêk Čư̆ Proong lač, ênhă dliê hrông lehanăn lăn dliê hlăm să ară anei jing 24 êbâo ha. Hlăm anăn, mâo 10 êbâo ha mâo jao kơ Anôk kiă kriê dliê akŏ êa Ia Mơr răng mgang. Dŭm ênhă adôk, să kiă kriê. Êngao kơ 20 čô mnuih ngă bruă tui si klei kuôl kă, sa7 lŏ dơ̆ng tiŏ nao knuă druh, kahan ksiêm, kahan ƀuôn đru mbĭt êjai mlam. Kyuadah krĭng dliê anei yơh arăng bi rai prŏng êdi. Nguyễn Tuấn Anh lač, mơ̆ng thŭn 2021 truh kơ ară anei, asei mlei ñu, êpul bruă sang čư̆ êa să, lehanăn êpul răng mgang dliê mâo nanao leh klei ksiêm wĭt bruă knuă lu blư̆, kyua amâo mâo dưi gang mkhư̆ ôh klei bi rai dliê:

        "Msĕ hŏng asei kâo pô, yang hrue mă bruă ti anôk bruă, truh mlam lŏ nao kă êjao hlăm dliê mbĭt hŏng phung ayŏng adei gang mkhư̆ bi pral, mghaih msir hmăr hĭn pioh răng mgang dliê. Msĕ si mâo đa đa wưng bi đuĕ nao jih kơ bruă răng mgang dliê, snăn dŭm mta bruă mkăn msĕ si mđĭ kyar bruă duh mkra, ktrâo atăt phung ƀuôn sang pla mjing snăn kƀah yơh”.

Êpul răng mgang dliê să Ia Mơr, kdriêk Čư̆ Prông đih đăm ti dliê čiăng răng mgang

Amâo mâo sa mta bruă dưi ngă ôh êjai dôk hlăm krah dliê, anăn yơh jing klei sĭt dôk găn mơ̆ng knơ̆ng bruă sang čư̆ êa să Hbông lač, krah thŭn 2019, tơdah Anôk bruă kiă kriê dliê răng mgang Ayun Pa bi kruh leh, snăn jâo kơ alŭ wăl kiă kriê êbeh 3 êbâo 800 ha dliê, hlăm anăn mâo êbeh 2 êbâo 100 ha jing dliê akŏ êa. Ăt mơ̆ng anăn hlŏng truh kơ ară anei, tuôm nanao yơh hŏng klei bi rai dliê, hŏng ênoh mơ̆ng dŭm ha truh kơ dŭm pluh ha/yan. Knŏng tĭng yap ka bŏ mơh sa thŭn, mơ̆ng mlan 9/2021 truh akŏ mlan 7/2022, dliê ti 15 čuê, mơ̆ng 4 đang dliê hlăm dŭm kdrăn dliê mrô 1064 lehanăn 1065 tuôm hŏng phung tlĕ kyâo bi čuk hli jih ƀhut. Hlăm ênoh anăn, mâo 23,5 ha dôk bi pla ana mtŭk, tơdah leh phŭn kyâo kjăp leh êgao kơ sa kgam êđai kyâo snăn kơh pô dliê ƀuh. Buì Văn Cường lač:

 “Mơ̆ng leh să Hbông tŭ mă lăn dliê anei, snăn tuôm hŏng lu klei dleh dlan, msĕ si găn ênao êlan êa krông, amâodah găn 2 kdriêk Phú thiện, Ia Pa mbĭt hŏng nao lehanăn wĭt luič hlăm brô 100km mơh”.

        Thái Thượng Hải- Khua anôk bruă kiă kriê dliê kyâo kdriêk Čư̆ Sê lač, Anôk bruă anei lu blư̆ leh kčĕ kơ knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar kdriêk Čư̆ Sê ngă hră mơar akâo kơ knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar Gialai jao dliê, ƀiădah kâo boh tŭ dưn ôh:

        “Hlăm jih jang klei găn hlăm bruă kiă kriê dliê dôk mâo lu mta bruă ngă ka djŏ ôh, snăn thŭn 2021, Anôk bruă kiă kriê dliê kyâo mâo leh klei akâo kơ kdriêk, mơĭt hră truh kơ knơ̆ng bruă lŏ hma, ba mdah kơ knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar jao ênhă dliê anei kơ Anôk bruă kiă kriê dliê akŏ êa Ayunpa kiă kriê, kyuadah diñu mâo êpul truăn hĭn, mâo prăk ngă bruă mơh, snăn srăng jăk hĭn. Akŏ thŭn 2022 ăt ngă leh mơh sa blư̆”.

Dliê ti să Ia Mơr arăng bi rai nanao

Hŏng êbeh 632 êbâo ha, ară anei Gialai jing čar mâo ênhă dliê prŏng dôk tal 4, lehanăn jing prŏng hĭn hlăm 5 boh čar ti Lăn Dap Kngư. Wưng leh êgao, ênhă dliê hrông hrŏ nanao, hnơ̆ng luôm dliê ƀiă hĭn kah knar kơ kluôm krĭng. Wưng thŭn 2015 - 2020, hlăm čar mâo leh êbeh 4 êbâo 300 klei ngă soh, hŏng dŭm êtuh ha dliê jih rai.

        Nguyễn Văn Hoan- K’iăng khua knơ̆ng bruă loĭ hma čar Gialai lač, sa kdrêč kyua dŭm boh să dliê hlăm klei răng kriê dliê, kyuadah ênhă dliê dôk pluă hlăm wăl phung ƀuôn sang hdĭp, lehanăn lăm hma. Čiăng kơ bruă răng mgang dliê mâo boh tŭ dưn hĭn, snăn bi jao hĕ dliê anăn kơ phung duh mkra, amâodah kơ phung ƀuôn sang tui si hdră bhiăn răng mgang dliê. Siămdah, bruă anei djŏ tuôm hŏng lu mta klei mơh, msĕ si klei kơ prăk kăk, kơ klei mkă yap. Hoan čang hmăng jih jang dliê hlăm čar srăng jao djŏ kơ mnuih lehanăn djŏ hŏng hdră truh kơ thŭn 2030:

        “Ară anei Gialai, ênhă dliê ăt adôk prŏng ka jao ôh kơ pô dliê kiă kriê. Klei mĭn mơ̆ng dhar bruă lŏ hma lehanăn dliê kyâo jing jih jang dŭm ênhă dliê bi   jao hĕ kơ pô dliê kiă kriê, ktưn truh thŭn 2030, jih jang ênhă dliê adôk srăng jao jih kơ pô dliê kiă kriê”.

Êjai dôk guôn kơ dliê bi mâo pô kiă kriê, knơ̆ng bruă sang čư̆ êa dŭm să hlăm dŭm krĭng mâo dliê ka phăn jao ôh, ară anei adôk mtŭk mtŭl hŏng lu bruă ngă amâo mâo djŏ hŏng pô ôh./.

Pô mblang: Y-Khem Niê