VOV4.Êđê - Kyua dưi ksiêm dlăng klei ruă tưp Covid-19, lu knơ̆ng bruă ti alŭ wăl čar Gia Lai mâo leh klei găl mtrŭt mđĭ bruă mkra mjing, mđĭ hnơ̆ng tŭ jăk, mnia mblei boh ngă bruă lŏ hma. Klei anei đru mđĭ hnơ̆ng klei mnia mblei mơ̆ng čar đĭ giăm 39% mkă hŏng wưng anei thŭn dih, mâo 368 êklăk USD. Anei ăt jing dŭm klei găl čiăng kơ êpul êya dŭm knơ̆ng bruă hlăm čar Gia Lai bi hmar bruă krŭ wĭt, mđĭ kyar bruă mkra mjing, mnia mblei, đru kơ čar Gia Lai dưi mâo dŭm mta kñăm mđĭ kyar bruă duh mkra ala ƀuôn thŭn 2022.

Mơ̆ng akŏ thŭn truh kơ ară anei, knơ̆ng bruă lŏ hma hŏng kdrăp mrâo mrang Hưng Sơn, čar Gialai, mâo čhĭ leh kơ ala tač êngao mâo giăm 9 êbâo tôn mtei, hŏng ênoh truh 9 êklăk dolar, jih jang mâo čhĭ hŏng anôk phŭn. Lê Hoàng Linh klam bruă kiă kriê đang mtei mơ̆ng knơ̆ng bruă anei ti să Trang, kdriêk Đăk Đoa brei thâo, čiăng pioh kơ bruă mnia mblei jăk mtei hŏng ala tač êngao, snăn mơ̆ng mphŭn mkŏ mjing mtam, êpul êya bruă mâo ngă leh hră mơar mkŏ mjing krĭng pla mjing, lehanăn anôk đŭng hruh. Mơ̆ng anăn, leh truh yan mâo koh mtei, snăn bruă mnia mblei hŏng ala tač êngao mprăp leh mtam. Kyua klei bi mnia mblei hŏng ala tač êngao amâo mâo klei gun kpăk ôh, snăn ară anei, knơng bruă mâo mjing brei leh bruă knuă mă kơ hlăm brô 800 čô mnuih, hlăm anăn mâo truh 80% jing mnuih djuê ƀiă hlăm să Trang lehanăn să Hneng, kdriêk Đăk Đoa, hŏng prăk mlan kah knar mơ̆ng 6 truh 7 êklăk prăk/mlan/čô:Dơ̆ng mơ̆ng hlăk pla, snăn bruă ngă hră mơar krĭng pla mjing mtam. Snăn knơ̆ng bru čŏng pla mjing, đŭng hruh lehanăn ba čhĭ kơ ala tač êngao mtam. Leh mâo mkăp mrô knăl krĭng pla mjing snăn mâo yơh klei dưi čhĭ mnia kơ ala tač êngao, amâo lŏ guôn jưh knang kơ pô dôk krah wah, amâo lŏ mâo klei luič liê kơ mkăn ôh. Klei knơ̆ng bruă kñăm jing pŏk mlar anôk mnia mblei ƀrư̆ ƀrư̆, tui duah lăn čar mrâo, drăng huĭdah lĕ hlăm klei amâo mâo jăk êjai duh mkra mnia mblei.

Mâo klei đĭ kyar prŏng hlăm bruă mnia mblei hŏng ala tač êngao, 5 mlan êgao, knơ̆ng bruă mnia mblei hŏng ala tač êngao Đồng Giao ti Gialai mâo čhĭ leh êbeh 15 êbâo tôn boh kruĕ msăm hruĕ, teinan, boh suai, êtak prăi, ktơr mmih ba čhĭ leh kơ ala čar Mi lehanăn Ơrôp, mâo ba wĭt truh 40 êklăk dolar, kdlưn hĭn truh 126% mkă hŏng wưng anei thŭn dih. Đinh Gia Nghiã, Khua anôk bruă anei brei thâo, mâo hĕ boh tŭ dưn anei êngao kơ klei sa ai mơ̆ng phung duh mkra, lŏ mâo klei knŭk kna dưi kiă kriê klei ruă tưp Covid 19, mnuih ngă bruă mâo tlŏ ênŭm vaccine pral hĭn mơh, snăn jih jang bruă ngă amâo mâo klei gun kpăk ôh:Leh găn klei ruă tưp Covid 19, anôk duh mkra hmei čŏng lŏ bi kơrŭ bruă duh mkra hŏng klei pral. Ară anei hmei dôk duh bi liê lu kdrăp mă bruă, boh nik kdrăp mkra mjing, mơ̆ng anăn čiăng mâo mnơ̆ng dhơ̆ng jăk, dưi ba čhĭ truh kơ Mi lehanăn Êpul hgŭm Ơrôp. Hmei ăt hgŭm hŏng phung ƀuôn sang čiăng dưi mâo anôk pla mjing kjăp, mâo klei đĭ kyar, bi năng hŏng sang mkra mjing hơĭt ai tiê duh mkra.

Ară anei sang mkra mjing, mkŏ mjing leh bruă đŭng hruh boh kroh ti hnơ̆ng IQF mơ̆ng knơ̆ng bruă Hoàng Anh Gialai lŏ dơ̆ng mâo dŭm pluh anôk kiă kriê, mkra mjing djam mtam boh kroh ti hnơ̆ng điêt man dưn, hŏng hnơ̆ng dưi mkra mjing truh 100 êbâo tôn/thŭn, lehanăn mâo leh lu phung duh mkra ngă leh klei ksiêm dlăng čiăng duh bi liê mkra mjing pioh mnia mblei hŏng ala tač êngao. Anei jing klei găl kơ phung duh mkra kñăm mđĭ hĭn bruă bi mnia mblei hŏng ala tač êngao, hlăm anăn mâo Ơrôp.

Phạm Văn Binh, Khua knơ̆ng bruă duh mkra mnia mblei čar Gialai brei thâo klei mnia mblei boh mnga mơ̆ng čar hŏng ala tač êngao hlăk dôk mâo lu klei bi mlih. Kluôm čar ară anei mâo êbeh 30 phung duh mkra hlăk bi mnia mblei hŏng ala tač êngao, jih jang boh mnga anăn dưi ba čhĭ truh kơ 40 ala čar hlăm tar rŏng lăn. Mbĭt hŏng knơ̆ng bruă kphê, ksu, tiu, boh kruĕ msăm hruĕ, mâo leh hdră êlan mă bruă jăk, dơ̆ng lŏ bi mkŏ mjing lu phung duh mkra mrâo mă bruă mâo klei tŭ dưn, lehanăn 21 anôk đŭng hruh msĕ si mtei, boh kneh, boh guga ba čhĭ kơ China; Japon; Dhŭng Korea. Tui si Phạm Văn Binh, hlăm wưng kơ anăp, bruă duh mkra mnia mblei srăng lŏ dơ̆ng ngă lu bruă hrăm mbĭt hŏng phung duh mkra, mđĭ hĭn klei bi mnia mblei hŏng ala tač êngao boh mnga mâo hlăm alŭ wăl:Lu bruă knuă mă mâo leh klei knŭk kna kiă kriê, hmei hgŭm hŏng anôk bruă duh mkra mnia mblei hŏng ala tač êngao, mơ̆ng phŭn bruă duh mkra mnia mblei čiăng hâo hưn kơ dŭm anôk duh mkra mâo hlăm čar Gialai dưi bi mnia mblei jăk hŏng dŭm ala čar. Akŏ thŭn leh êgao, čar Gialai ăt mâo mkŏ mjing leh klei bi tuôm hŏng dŭm anôk bruă bi ala knŭk kna, bi tuôn Việt Nam -–Japon, bi tuôm Việt Nam Dhŭng Korea, pŏk êlan mrâo kơ jih jang bruă Gialai bi mnia mblei hŏng ala tač êngao hlăm wưng kơ anăp.

Ară anei klei tŭ dưn bruă lŏ hma grăp thŭn ti čar Gialai mâo hlăm bruă 32 êbâo êklai prăk, truh 65% ênoh tŭ dưn mâo jih jang jing 49 êbâo êklai prăk mơ̆ng klei duh mkra hlăm alŭ wăl. Kyuanăn yơh, bruă mđĭ hĭn klei bi mnia mblei hŏng ala tač êngao đru mđĭ klei klei duh mkra, lehanăn mđĭ mơh klei hdĭp phung ƀuôn sang.

Čiăng mđĭ hĭn klei tŭ dưn mâo, lehanăn bi hrŏ klei duh bi liê hlăm bruă duh mkra pla mjing, čar Gialai hlăk gĭt iêo jak phung duh mkra hriê duh bi liê hlăm dŭm bruă mkra mjing boh mnga bruă lŏ hma, mkŏ mjing dŭm krĭng pla mjing mrâo msĕ si boh kroh, djam mtam, hbei mtei, braih mkuê̆... Tal êlâo hĭn iêo jak phung duh mkra mâo klei bi mguôp kjăp dơ̆ng mơ̆ng bruă mnia mblei hŏng ala tač êngao, bruă mkra mjing, lehanăn hrui blei boh mnga mâo. Mơ̆ng anăn, mkŏ mjing êpul duh mkra mtrŭn agha êlam hĭn, mđĭ hĭn bruă ba yua kdrăp mrâo mrang hlăm jih jang klei mă bruă mơ̆ng phŭn hlŏng kơ êdŭk, mđĭ klei tŭ jing boh mnga mâo./.