VOV4.Êđê- Hdră mblah tŭ dưi Điện Biên Phủ hruê 7/5/1954 jing hdră hƀuê ênuk yuôm bhăn hŏng djuê ana Việt Nam. Anei jing klei tŭ dưi kbiă hriê mơ̆ng klei săn asei, jhŏng ktang, ai tiê gĭr ktưn hgao jih klei dleh dlan mơ̆ng lĭng kahan lehanăn mnuih ƀuôn sang mbĭt hŏng dŭm êbâo čô anak krĭng lăn Yên Bái. Drei hrăm mbĭt lŏ wĭt ti krĭng kčŭn čư̆ Lũng Lô – ktuê êlan đru mguôp mjing klei tŭ dưi mơ̆ng hdră mblah hƀuê ênuk Điện Biên Phủ mơ̆ng pô čih klei mrâo mơ̆ng Sang mđung asăp blŭ Việt Nam krĭng Yŭ Dưr čiăng hrăm mbĭt lŏ hdĭp hŏng ai êwa kdrưh k’ăm thŭn êlâo – hlăk lĭng kahan lehanăn mnuih ƀuôn sang pŏk êlan, mkra êlan, dŭ mdiăng mnơ̆ng dhơ̆ng, phao ktuang, êa drao gŭn truh ti kdrăn mblah:

 “Klŭt Pha Đin amai ênông, ayŏng gui, Kčŭn čư̆ Lũng Lô ayŏng ur, amai mmuñ, Khă ƀom mtuh mčah êrah, mčah klang. Ai tiê amâo mâo mgei, amâo hơưi kơ thŭn hlăk ai”

Dŭm klei čih hlăm klei duê “Pah mni lĭng kahan Điện Biên” mơ̆ng pô čih klei duê Tố Hữu dưi bi êdah leh ai tiê jhŏng ktang hlăm klei bi blah Điện Biên Phủ thŭn 1954 ti kčŭn čư̆ Lũng Lô, êlan dơ̆ng mrô 37, ti anôk bi knông 2 kdriêk Văn Chấn čar Yên Bái leh anăn kdriêk Phù Yên čar Sơn La.

Hlăm klei bi blah bi kdơ̆ng hŏng Prăng, Bruă Đảng gưl dlông bi klă pŏk êlan 13A kčưm mơ̆ng kdrŭn Bến Hiên, čar Tuyên Quang, găn nao kdrŭn Âu Lâu čar Yên Bái, găn kcŭn čư̆ Lũng Lô truh kơ ktlah tlâo Cò Nòi, čar Sơn La, mkŏ hŏng êlan mrô 41 đru kơ klei bi blah Điện Biên Phủ. Jing êlan mâo phung kahan mkra êlan leh anăn mnuih ƀuôn sang pŏk mâo boh taih êbeh 120 km, ti nei lu jing čư̆ dlông, troh trô̆k, găn 3 hnoh êa krông prŏng jing krông Chảy, Krông Hồng leh anăn Krông Đà.

Bi klă bruă klam kđi čar jing rơ̆ng êlan êrah êlan klông nao ti anôk bi blah, mơ̆ng mlan 4/1953, hluê si klei mtă mơ̆ng Phŭn bruă đru kčĕ, čar Yên Bái bi klă mkŏ mjing 3 bĭt êlan, iêo mthưr êbeh 124.000 gưl čô mnuih ƀuôn sang nao hgŭm pŏk êlan. Mnuih ƀuôn sang alŭ wăl čŏng pô bi mkrum dŭm êbâo bĕ kyâo, dŭm êbâo bĕ phŭn kram, kmeh sang, pŏk mdhă čiăng mkra êlan, mkra kban, dŭ mdiăng mnơ̆ng dhơ̆ng hlăm anôk bi blah.

Kahan pŏk êlan ti čŭ Lũng Lô thŭn 1953

Leh êbeh 200 hruê mlam gĭr ktưn, êlan găn kčưn čư̆ Lũng Lô dưi hluh, mkŏ anôk bi blah Việt Bắc hŏng dŭm čar Yŭ Dưr đru leh kơ dŭm êbâo êdeh ôtô, êdeh mdiăng phao ktuang hmao ba đru kơ anôk bi blah.

Ti anăp boh sĭt anăn, Phung Prăng mplĕ leh ti alŭ wăl kčŭn čư̆ Lũng Lô giăm 12.000 tôm ƀom, mâo dŭm hruê truh kơ 200 boh ƀom. Ƀiădah hŏng ai tiê jih jang kơ êpul ti anăp, dŭm êbâo čô amâo mâo uêñ kơ boh mtuh, boh phao, gĭr hgao klei arưp aram hruê mlam răng mgang êlan. Phung roh bi rai pô lŏ mkra, bi rai kdrêč anei, pô pŏk kdrêč mkăn, phung roh bi rai yang hruê, pô pŏk êlan mlam mmăt. Dŭm êbâo tôn mnơ̆ng ƀơ̆ng huă, kdrăp lĭng kahan, boh phao ktuang mklin ti alŭ wăl Thượng Bằng La dưi găn leh kčŭn čư̆ nao truh ti anôk bi blah leh anăn dưi răng mgang êđăp ênang.

Jing pô gĭt gai Trung đội B76, êpul lu C86 kdriêk Văn Lâm nao hgŭm răng mgang êlan dơ̆ng phung kčŭn čư̆ Lũng Lô, Hoàng Kim Tường ti alŭ Muỗng, să Thượng Băng La, kdriêk Văn Chấn čar Yên Bái ăt dôk hdơr klă nik dŭm hruê mmông hjan boh ƀom, angĭn êbŭ boh phao. Khădah suăi êmăn, arưp aram, ƀiădah ñu leh anăn phung ƀĭng hgŭm ăt hruê mlam rơ̆ng klei êđăp ênang kơ mnuih ƀuôn sang dŭ ba mnuih ƀuôn sang, boh phao đru kơ êpul ba anăp.

Răng mgang mơ̆ng km mrô 53 truh kơ čŏng kčŭn čư̆ hlăm 3 mlan. Suăi êmăn êdi ƀiădah amâo mâo răng mgang amâo dưi ôh, wăt kơ klei êđăp ênang leh anăn lu boh klei mkăn.

Hruê 27/4/2011, Kčŭn čư̆ Lũng Lô – êlan dơ̆ng yuôm bhăn, mnơ̆ng bi klă mơ̆ng hƀuê ênuk bi kdơ̆ng hŏng phung roh plah mmiă mơ̆ng djuê ana Việt Nam mâo leh phŭn bruă Dhar kreh – mjuăt ktang asei mlei leh anăn hiu čhưn ênguê tŭ yap jing wăl kriê pioh hƀuê ênuk gưl ala čar.

 Čư̆ Lũng Lô hruê anei jing anôk bi hriăm knhuah gru khăp kơ lăn čar kơ phung mda asei

Khădah kkiêng leh anăn đĭ hriê kơ prŏng hlăm ênuk ala čar êđăp ênang, hluh hlir, amâo mâo ƀuh ôh hruê mmông anăn, ƀiădah dŭm gưl phung mda asei mơ̆ng čar Yên Bái leh anăn să Thượng Bằng La mâo nanao klei hdơr leh anăn mpŭ kơ dŭm klei đru mguôp yuôm bhăn mơ̆ng dŭm gưl ayŏng ama dưi mkra mjing leh êlan dơ̆ng yuôm bhăn, đru mguôp hlăm klei dưi hƀuê ênuk Điện Biên Phủ “hing ang 5 krĭng lăn, mgei wăt boh lăn” ba wĭt klei êngiê, klei êđăp ênang kơ djuê ana. Adei Nguyễn Thị Hoàng Yến, ti să Thượng Bằng La, kdriêk Văn Chấn brei thâo: 

Hmei srăng gĭr ktưn hriăm hră mơar, bi lar knhuah gru jăk siam mơ̆ng phung ayŏng ama. Nao hgŭm hlăm dŭm klei mtrŭt mjhar, sa ai hŏng dŭm mta bruă mơ̆ng êpul hđeh êdam êra, mơ̆ng să.

 Să Thượng Bằng La – Jing anôk mâo dơ̆ng kčŭn čư̆ Lũng Lô găn nao leh anăn jing sa hlăm dŭm alŭ wăl tal êlâo hlăm kdriêk Văn Chấn Cán truh hnơ̆ng krĭng ƀuôn sang mrâo hlăk thŭn 2016. Hlăm hruê mmông ngă bruă mkŏ mkra krĭng ƀuôn sang mrâo mđĭ hnơ̆ng truh kơ ară anei, bi klă boh klei kmah gơ̆ng jing mđĭ ênoh prăk ba wĭt kơ mnuih ƀuôn sang, să kñăm leh kơ bruă mtrŭt mjhar mnuih ƀuôn sang mđĭ kyar klei ngă bruă, mlih mta ana kyâo pla mjing, mnơ̆ng rông. Hlăm anăn êngao kơ bruă mkŏ kra tŭ jing krĭng pla ana ƀơ̆ng boh mâo kƀluôn hluê êlan mkra mjing mnơ̆ng dhơ̆ng sa anôk hŏng êbeh 500 ha, să dưi ngă leh anăn dôk ngă lu hdră êlan mđĭ kyar bruă lŏ hmă mkan mâo boh tŭ kơ bruă duh mkra.

 Phung êdam êra Yên Bái pla ana kyâo ti krĭng čư̆ Lũng Lô

Hoàng Đình Mưu, khua bruă sang čư êa să Thượng Bằng La brei thâo: Truh kơ ară anei, ênoh prăk hrui wĭt kah knar grăp čô hlăm sa mâo êbeh 44,5 êklăk prăk, hnơ̆ng gŏ sang ƀun ƀin hrŏ knŏng dôk mă 1,8%...

Să kñăm leh si srăng ngă čiăng msir mgaih boh klei gŏ sang ƀun ƀin, Bi hŏng alŭ wăl ară anei mâo đa đa gŏ sang dleh dlan êdi, mbĭt hŏng klei đru mơ̆ng alŭ wăl leh anăn gưl bruă nah dlông diñu ăt gĭr ktưn tlaih mơ̆ng klei ƀun ƀin.

Hlăm klei mlih mrâo, Kčŭn čŭ Lũng Lô ară anei jing êlan dơ̆ng yuôm bhăn đru kơ să Thượng Bằng La leh anăn dŭm alŭ wăl mkăn krĭng Yŭ Dưr êrô êbat, mnia mblei, ba dŭm mnơ̆ng thơ̆ng truh kơ dŭm anôk mnia mblei, hluê anăn đru mđĭ kyar bruă duh mkra ala ƀuôn, năng hŏng dŭm klei đru mguôp prŏng prĭn mơ̆ng dŭm gưl ayŏng ama.

Pô mblang: Y-Ƀel Êban