- “Êlan dơ̆ng êran pral Gia Nghĩa - Chơn Thành jing anôk mphŭn pŏl yuôm bhăn snăk čiăng mđĭ kyar krĭng Lăn Dap Kngư. Mnơ̆ng dhơ̆ng pral dŭ mdiăng mơ̆ng Lăn Dap Kngư truh ti ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh, truh ti Ngŏ kwar Dhŭng ăt msĕ mơh truh ti kwar Krah.

Băng: - “Hmei čang hmăng mâo ktuê êlan êran pral čiăng mkŏ mjing dŭm anôk bruă duh mkra mjing, mnơ̆ng dhơ̆ng lŏ hma dưi mkra mjing ti čar Gia lai leh anăn mkŏ mjing ba nao ti dŭm anôk bruă djăp klei bi ktưn.”

 - “Tơdah dŭm êlan dơ̆ng êran pral mkŏ mjing bi hrŏ anôk bi kpleh plah wah Lăn dap Kngư hŏng dap mnai, bruă bi hrŏ ênoh bi liê dŭ mdiăng, bi liê logistics dŭm mta mnơ̆ng dhơ̆ng ba čhĭ kơ ala tač êngao srăng mđĭ klei bi ktưn.”

- “Mâo êlan dơ̆ng êran pral găn snăn klei dŭ mdiăng pral hĭn; bruă tuh tia mkra mjing, bruă lŏ hma, dŭm mta mnơ̆ng dhơ̆ng găl ênưih hĭn.  Ktuê êlan dơ̆ng êran pral srăng ba lu klei tŭ dưn kơ mnuih ƀuôn sang.”

Anăn jing klei blŭ bi êdah klei čang hmăng, mnuih ƀuôn sang êpa hmao, duh mkra, khua gĭt gai dŭm alŭ wăl ti Lăn Dap Kngư kơ dŭm êlan dơ̆ng êran pral čiăng krĭng anei gĭr mđĭ kyar.

 Čar Kon Tum mâo klei găl prŏng kơ lăn ala tơdah ti anôk ktlah tlâo Đông Dương, hlăm krĭng ti krah 3 kiêng đĭ kyar Việt Nam - Lào - Campuchia, bi knông krĭng bruă duh mkra phŭn kwar Krah; jing anôk mkŏ, dŭ mdiăng hlăm krĭng Ngŏ -Yŭ, čư̆ - êa ksĭ. Čar anei ăt mâo klei găl hiu čhưn ênguê prŏng, mâo klei jăk siam mdê hjăn mơ̆ng krĭng Lăn Dap Kngư, êdah êdi jing Wăl hiu čhưn ênguê ala čar Măng Đen. Lê Ngọc Tuấn, Khua Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar Kon Tum brei thâo, čar dôk čang hmăng 3 ktuê êlan êran pral ngă leh anăn dôk dưi kčah, mâo êlan dơ̆ng êran pral Dưr- Dhŭng, êlan dơ̆ng êran pral Đà Nẵng - Thạnh Mỹ - Ngọc Hồi - Bờ Y leh anăn êlan dơ̆ng êran pral Quảng Ngãi - Kon Tum. Pŏk ngă 3 ktuê êlan dơ̆ng êlan pral anei srăng pŏk ƀăng čiăng kơ Kon Tum đĭ kyar pral, kjăp hlue si Hdră kñăm hlăm Hdră mtrŭn 23 mơ̆ng thŭn 2022 mơ̆ng Phŭn bruă kđi čar.

“Bruă čuăl mkă, duh bi liê dŭm ktuê êlan dơ̆ng êran pral ti čar jing djŏ guôp hŏng boh sĭt leh anăn tă hdră mđĭ kyar, rơ̆ng ba yua klei găl, klei mâo mơ̆ng čar Kon Tum. Boh nik, êlan dơ̆ng êran pral Quảng Ngãi - Kon Tum srăng jing mta mñă ruh mgaih klei dleh dlan, mkŏ mơ̆ng Wăl hiu čhưn ênguê ala čar

Măng Đen; mjing wăl, phŭn čiăng mđĭ kyar dŭm dhar bruă, mkŏ dŭm krĭng pla mjing ana duh mkra, ana boh kroh, ana êa drao, sâm Ngọc Linh; mkŏ mđĭ kyar hiu čhưn ênguê hing ang mơ̆ng Lăn Dap Kngư jing sa mta mnơ̆ng dhơ̆ng hiu čhưn ênguê jăk siam”.

Ăt čang hmăng mâo ktuê êlan dơ̆ng êran pral čiăng mđĭ kyar, Nguyễn Tuấn Anh,  K’iăng Khua Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar Gia Lai brei thâo, mâo 2 ktuê êlan dơ̆ng êran pral găn alŭ wăl mâo êlan dơ̆ng êran pral Pleiku - Qui Nhơn leh anăn êlan dơ̆ng êran pral - Dưr Dhŭng nah Yŭ. Bruă dưi bi liê, mkŏ mjing dŭm ktuê êlan dơ̆ng êran pral anei srăng jing yuôm bhăn hŏng bruă mkŏ mjing, mđĭ kyar dŭm sang mkra mjing hnơ̆ng prŏng, dŭm anôk tuh tia mkra mjing, bruă lŏ hma mrâo mrang… Mơ̆ng anăn, msĕ si Nguyễn Tuấn Anh bi mklă: Srăng msir mgaih lu bruă kơ mnuih mă bruă, mkra mđĭ prăk hrui wĭt kơ mnuih ƀuôn sang alŭ wăl.

Hlăm hdră kčah mơ̆ng čar mâo leh dŭm anôk bruă tuh tia mkra mjing, wăl bruă lŏ hma yua kdrăp mrâo. Hlăm êlan dơ̆ng êran pral mâo 2 kdrŭn ti hang, 2 krĭng rông êmô mă êa ksâo, 1000 ha bruă lŏ hma yua kdrăp mrâo, dŭm êtuh ha bruă  mkra mjing. Êlan dơ̆ng êran pral ngă bruă hnưm mâo 1 thŭn snăn Gia lai mâo klei găl mđĭ kyar hnưm thiăm 2-3 thŭn, hnưm hĭn 5 thŭn snăn Gia Lai mâo klei găl đĭ kyar hnưm truh 10 thŭn.”

Sa hlăm dŭm êlan dơ̆ng êran pral ti krĭng Lăn Dap Kngư dôk ksiêm đlăng bi liê mơ̆ng ară anei truh thŭn 2030 jing ktuê êlan Dầu Giây - Liên Khương, dlông êbeh 200km. Nguyễn Văn Gia, Khua Knơ̆ng bruă êlan klông dŭ mdiăng čar Lâm Đồng čang hmăng, ktuê êlan dơ̆ng êran pral srăng đru msir mgaih klei gun kpăk êlan klông kơ krĭng Ngŏ Kwar Dhŭng leh anăn dŭm čar, ƀuôn prŏng nah Dhŭng.

“Bruă bi liê êlan dơ̆ng êran pral Dầu Giây - Liên Khương bŏ hŏng klei mjêč snăk. Tơdah mâo êlan dơ̆ng êran pral anei, snăn wưng plah wah ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh leh anăn Đà Lạt srăng hrŏ ƀiă, hmăi prŏng snăk kơ klei đĭ kyar bruă duh mkra, ala ƀuôn alŭ wăl, ăt msĕ mơh bruă găn êrô mnuih ƀuôn sang.”

 Boh tŭ êlan dơ̆ng êran ral ba wĭt jing tŭ dưn snăk, boh nik hŏng dŭm anôk bruă ba čhĭ kơ ala tač êngaô ti Lăn Dap Kngư. Thái Như Hiệp, knơ̆ng bruă kphê Vĩnh Hiệp ti čar Gia lai, grăp thŭn ba čhĭ kơ ala tač êngao hlăm brô 150 êbâo toh kphê, tĭng yap: Mâo êlan dơ̆ng êran pral, mnơ̆ng dhơ̆ng lŏ hma srăng ba čhĭ ti dŭm kdrŭn ksĭ, hrô kơ bruă bi kƀĭn kơ dŭm sang mkra mjing, hjiê ti Đồng Nai, Bình Dương. Klei anei srăng mkiêt mkriêm lu snăk wưng leh anăn bi liê dŭ mdiăng, suai mă, hŏng dŭm ênoh bi liê kăp đru (hlăm brô 20-25USD/ton).

“Tơdah mâo êlan dơ̆ng êran pral Gia Lai nao ti Qui Nhơn, Gia Lai ñao ti ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh, Gia Lai nao Đà Nẵng snăn msir mgaih lu bruă. Mđĭ ênoh mnơ̆ng dhơ̆ng lŏ hma leh anăn dŭm anôk bruă duh mkra srăng đru čiăng bi liê hlăm bruă kdrăp mrâo, kdrăp mnơ̆ng, bi liê hlăm sang mkra mjing, anôk bruă nah gŭ.”

Ngă djŏ klei čiăng mdĭ kyar, 11 čar hlăm krĭng mđĭ kyar kwar Krah - Lăn Dap Kngư dôk akâo kơ gưl dlông ksiêm dlăng bi liê hlăm dŭm ktuê êlan phŭn msĕ si Êlan dơ̆ng êran pral Dưr - Dhŭng, dŭm êlan dơ̆ng hlăm krĭng leh anăn mlir krĭng mâô hlăm hdră kčah. Võ Ngọc Tuyên, Khua Knơ̆ng bruă Hdră kčah leh anăn bi liê Dak Lak mâo klei blŭ:

“11 čar ktuê hang ksĭ kwar Krah leh anăn Lăn Dap Kngư hmei mâo sa klei mĭn, klei akâo kơ Knŭk kna hlăm wưng 2025 - 2030 snăn mđing bi liê hlăm dŭm êlan dơ̆ng êran pral mâo leh hdră kčah êlan dơ̆ng êran pral Việt Nam. Hmei akâo brei mđing ba mơ̆ng wưng êdei 2030 hlăm wưng 2025 - 2030 bi liê dŭm ktuê êlan anei. Tơdah ngă bruă snăn klă sĭt klei hdĭp mnuih ƀuôn sang krĭng Lăn Dapp Kngư srăng đĭ kyar êdah êdi, djŏ tă hdră”.