VOV4.Êđê- Msĕ si hmei hưn leh, dŭm čar krĭng Lăn dap kngư mrâo tŭ drông lu hdră duh bi liê hlăm bruă pui kmlă êran hŏng ai angĭn. Khă snăn, dŭm êtuh gơ̆ng pui kmlă êran hŏng ai angĭn mâo duh bi liê ƀiădah ară anei dôk kriêp êyăng, bring s’aĭ. Dŭm pluh êbâo êklai prăk bi kluh duh bi liê hlăm bruă pui kmlă êran hŏng ai angĭn ti lăn dap kngư ƀiădah amâo ƀuh boh tŭ dưn lehanăn mâo lu klei bi êdah amâo djŏ. Lŏ dơ̆ng dŭm klei čih “Klei truh amâo jăk mơ̆ng hdră duh bi liê hlăm anôk bruă pui kmlă êran hŏng ai angĭn krĭng Lăn dap kngư”, hlăm hdră mđung asăp hruê anei, hmei lŏ hưn mthâo klei čih tal 2 mâo anăn “Ngă amâo djŏ hdră bhiăn, pui kmlă êran hŏng ai angĭn tŭ jing ƀiădah ruă êka”.

Mơ̆ng sa čar bŏ hŏng klei găl kơ bruă bi êran pui kmlă hŏng ai angĭn, ară anei čar Dak Nông jing anôk dŭm knơ̆ng bruă lĕ buh lu hĭn ti krĭng Lăn Dăp Kngư. Mbĭt hŏng klei luč liê mơ̆ng dŭm knơ̆ng bruă hlăm bruă duh mkra jing klei dleh dưi ksiêm dlăng, luč klei êđăp ênang hlăm alŭ wăl, mâo wăt klei amâo thâo bi djŏ ka amâo mâo knhal mơ̆ng bruă ruh mgaih anôk ala leh anăn lu klei ngă soh hŏng klei bhiăn ala čar dôk guôn ƀuah mkra, kyua diñu bi rai pưk sang, lăn ala mnuih ƀuôn sang čiăng ngă bruă bi êran pui kmlă hŏng ai angĭn. Nguyễn Bá Út, khua kiă kriê knơ̆ng bruă tuh tia čar Dak Nông tŭ ư, pui kmlă êran hŏng ai angĭn jing bruă duh bi liê mrâo ti alŭ wăl, bruă mkŏ mjing ka mâo ôh klei tĭng mkă kluôm ênŭm, mâo hdră ngă bruă, ênưil truh klei luč liê mang. Bruă hluê ngă 6 hdră hŏng kluôm hnơ̆ng pui kmlă 430MW hlăm wưng mrâo êgao ti alŭ wăl čar mâo lu klei dleh kpăk, boh nik hlăm bruă duh bi liê, ngă klah čŭn, čŏng mđĭ ênoh tla prăk ruh mgaih anôk ala, ngă truh kơ klei amâo mâo boh tŭ dưn:

“Phung duh bi liê ăt uêñ mĭn čiăng rơ̆ng dưi bi êran leh anăn mnia mblei. Kyua dŭm klei tiŏ êran dŭm hdră anăn ngă truh lu klei dlan, dleh kpăk kơ phung duh bi liê. Hlăm klei ngă bruă mâo dŭm klei dleh kpăk êlâo dih hưn mdah phung duh bi liê ka mâo ôh hdră tă. Ară anei phung duh bi liê dôk ba mdah lu hdră mkra mlih, bi mlih dŭm anôk amâo mâo dưi mkŏ mjing kyua ka dưi tla prăk ruh mgaih anôk ala.

 Bi hmar klei ngă bruă hŏng djăp ênoh ăt ngă bluh mâo dŭm klei ngă soh hŏng klei bhiăn ala čar hlăm bruă čuăl mkă, duh bi liê, mkŏ kra, lăn ala hlăm lu anôk mkŏ mjing hdră bi êran pui kmlă hŏng ai angĭn ti krĭng Lăn Dăp Kngư. Hlăm anăn, lu jing bruă hluê ngă hdră êjai ka mâo ôh klei bi klă klei hmăi kơ wăl hdĭp mda, mkŏ mkra hdră bi êran pui kmlă hŏng ai angĭn ti anôk lăn dliê, ngă bruă êjai ka leh ôh hră mơar jao lăn, mưn lăn, mkŏ mkra ti lăn ala mnuih ƀuôn sang êjai ka mâo klei tla čiu hnô, ruh mgaih anôk ala. Lưu Văn Khôi, khua kiă kriê knơ̆ng bruă tuh tia čar Dak Lak tŭ ư dŭm klei ngă soh, klei dleh kpăk, klei dôk mâo hlăm dŭm hdră anăn, ƀiădah lač anei jing klei dleh dưi ñĕ đuê̆:

“Klei dleh kpăk hĭn jing dŭm mta hră mơar kơ lăn ala kyua hruê mmông mơ̆ng phung duh bi liê ngă hdră truh kơ mmông bi êran jing ƀiă êdi. Kyuanăn, amâo mâo hmao ngă hră mơar ôh. Mâo đa đa ngă êlâo leh anăn ngă hră mơar êdei”.

Huĭdah pui kmlă êran hŏng angĭn Lăn Dap Kngư amâo srăng tŭ jing

Hlăm klei ngă klah čŭn, dêč đuĕ kơ klei bhiăn ala čar, bi tiŏ êran hluê si ênoh FIT, mâo lu hdră bi êran pui kmlă hŏng ai angĭn ti krĭng Lăn Dăp Kngư dưi “čhĭ mdiê mda” mơ̆ng hruê mâo hră brei klei dưi duh bi liê. Êdah hĭn msĕ si, knơ̆ng bruă pui kmă êran hŏng ai angĭn Čư̆ Prông, čar Gia Lai leh anăn Knơ̆ng bruă pui kmlă mơ̆ng angĭn Čư̆ Prông Gia Lai, knŏng 2 3 mlan leh mâo bruă sang čư êa čar bi klă 2 hdră hŏng kluôm ênoh duh bi liê êbeh 3.800 êklai prăk, êbeh 50% ngăn prăk mơ̆ng 2 knơ̆ng bruă anei mơĭt jao kơ sa knơ̆ng bruă ala tač êngao. Ară anei, hnơ̆ng klei mơĭt jao truh leh êbeh 99%. Klei anei brei ƀuh, mơ̆ng phŭn kčưm, 2 knơ̆ng bruă anei amâo mâo ôh klei bi klă duh bi liê pui kmlă hŏng ai angĭn hŏng mta knăm mnia mblei pui kmlă, ƀiădah jing hdră jao kngan mă prăk mnga.

Hluê si Nguyễn Đức Kiên, khua kiă kriê hđăp dhar bruă duh mkra mơ̆ng bruă kƀĭn ala, bruă jao kơ pô mkăn dŭm hdră pui kmlă êran hŏng ai angĭn, klă sĭt jing klei mnia mblei dŭm hdră đru mơ̆ng knŭk kna mkăp brei kơ mta bruă anei:

 “Dŭm pluh hdră diñu ba čhĭ leh, kyuanăn srăng gang mkhư̆ bruă anăn. Ênoh FIT jing knŭk kna hŏng djăp mta bruă đru kơ knơ̆ng bruă ti Việt Nam. Knơ̆ng bruă srăng mâo prăk ngă, knŭk kna ngă djăp hdră čiăng diñu mâo prăk mnga, ƀiădah hŏng prăk mnga anăn, hmăng hmưi diñu duh bi liê”.

Hlăm ênoh 29 hdră bruă pui kmlă êran hŏng angĭn, hŏng êbeh 85 êbâo êklai prăk dưi duh bi liê dŭm čar Lăn Dap Kngư, mâo truh 15 hdră bruă bi hnui hnơ̆ng ngă bruă, amâo dưi mkăp pui kmlă

Hlăm ênoh 29 hdră pui kmlă êran hŏng ai angĭn, hŏng ênoh êbeh 85 êbâo prăk dưi duh bi liê ti dŭm čar krĭng Lăn Dăp Kngư, mâo truh kơ 15 hdră êmưt hŏng hdră kčah, amâo dưi bi êran pui kmlă. 14 hdră hmao bi mkŏ leh anăn dưi bi klă bi êran mnia mblei, ăt mâo lu klei đing đăo hlăm anăn.

Hluê si klei hưn mơ̆ng anôk bruă ktuê dlăng pui kmlă ala čar, klei bi êran pui kmlă hŏng ai angĭn jing ƀiă êdei. Yap truh kơ mlan 4 thŭn anei, lu mmông amâodưi mâo ôh 50% hnơ̆ng, mâo đa đa knŏng mâo mă 0,37%. Boh tŭ anei kpleh prŏng êdi hŏng klei čih hlăm klei ksiêm dlăng, bi klă klei bi êran pui kmlă dưi ngă leh êlâo anăn. Boh nik jing ti krĭng Lăn Dăp Kngư, jing anôk mâo klei dưn mdah dưi bi êran êbeh 5000 mmông hlăm grăp thŭn. Boh nik, hlăm wưng mơ̆ng mlan 10 thŭn dih truh kơ mlan 4 thŭn anei, jing wưng găl hĭn mơ̆ng pui kmlă êran hŏng ai angĭn krĭng Lăn Dăp Kngư. Klei amâo thâo bi djŏ anei mâo sa klei êmuh: bruă ksiêm dlăng hnơ̆ng angĭn, klei dưi bi êran pui kmlă êlâo anăn jing klei mgưt mă, amâodah dŭm knơ̆ng bruă dưi bi mkŏ êjai ka bi leh kluôm ênŭm klei kra mjing, ngă truh amâo mâo dưi bi êran msĕ hŏng hdră kčah êlâo anăn?

Bi trông kơ boh klei anei, khua kiă kriê sa knơ̆ng bruă đru mguôp ngăn prăk ko lu hdră pui kmlă êran hŏng ai angĭn amâo mâo lač anăn brei thâo, wăt kơ dŭm hdră dưi bi êran pui kmlă jăk, pui kmlă êran hŏng ai angĭn ăt jing klei ruă ai mơ̆ng phung duh bi liê:

  “Bi kơ boh tŭ, dŭm hdră amâodưi bi êran klă sĭt amâo mâo boh tŭ ôh, truh kơ rai mang. Bi kơ dŭm hdră dưi mŭt, ƀiădah pui kmlă msĕ sơnăn ăt tuôm hŏng 2 klei jing êgao hnơ̆ng leh anăn khăt bi hrŏ hnơ̆ng. Mâo anôk khăt bi hrŏ truh kơ 20%, mâo anôk 10% hluê si hdră anăn mơh. Ai dưi lu ƀiădah pui kmlă EVN duh bi liê ăt dôk êmưt êdi.”

Mơ̆ng dŭm klei hmăng hmưi yan hla luh mđiă ktang, angĭn lu, ba wĭt prăk mnga lu kơ phung duh bi liê leh anăn đru mguôp prŏng kơ ngăn prăk ala čar, ară anei pui kmlă êran hŏng ai angĭn krĭng Lăn Dăp Kngư jing anôk lĕ buh. Êbeh mkrah wah hdră luč ênoh FIT, phung duh bi liê dôk tŭ klei luč mang, huĭ hyưt truh kơ klei rai luč. Dŭm hdră adôk, amâodah bi êran pui kmlă êdu djhut msĕ si klei čih yap mơ̆ng anôk bruă anôk bruă ktuê dlăng pui kmlă ala čar, amâodah bi êran jăk ƀiădah khăt bi hrŏ hnơ̆ng, msĕ si dŭm klei hưn mơ̆ng dŭm knơ̆ng bruă anôk bruă ktuê dlăng pui kmlă ala čar. Klei anei brei ƀuh, mâo lu êdi klei dleh kpăk leh anăn klei amâo mâo djŏ hlăm bruă hluê ngă hdră bi êran pui kmlă hŏng ai angĭn ti krĭng Lăn Dăp Kngư. Dŭm knơ̆ng bruă bi tiŏ êran, dêč kơ klei bhiăn ala čar čiăng duh bi liê, mnia mblei, bi jao hdră mkăp. Dŭm alŭ wăl tŭ ư ngă klăh čŭn, čiăng kơ knơ̆ng bruă mklăk klei ngă bruă, amâo uêñ kơ boh jhat…Tơdah tŭ jing knơ̆ng bruă mâo prăk mnga, alŭ wăl mâo klei tŭ yap, tơdah amâo mâo tŭng jing srăng mplĕ kơ pô mkăn leh anăn akâo đru dŏng.

Pô mblang: Y-Ƀel Êban