Êbeh 10 thŭn hŏng naei, kluôm ênoh prăk duh bi liê mơ̆ng dŭm hdră êlan mơ̆ng Đảng leh anăn knŭk kna kơ să Lộc Nam, kdriêk Bảo Lâm, čar Lâm Đồng truh leh dŭm êtuh êklai prăk. Kyua mâo klei uêñ mĭn anei, pui kmlă, êlan klông, sang hră mơar, anôk mdrao mgŭn, bruă mkŏ mkra leh anăn krĭng ƀuôn sang mâo klei mlih klă nik. Dŭm boh sang hlang, sang sô siă êlâo duh dưi mlih hŏng dŭm boh sang kjăp, klei hdĭp mnuih ƀuôn sang dưi bi hơĭt leh anăn đĭ kyar. Năng mđing, Lộc Nam ăt dưi mkŏ mjing dŭm klei bi hmô mkŏ klei mkra mjing leh anăn ba čhĭ mnơ̆ng dhơ̆ng, bi hơĭt bruă mkra mjing leh anăn mđĭ hnư hrui wĭt kơ mnuih ƀuôn sang, hŏng ênoh hrui wĭt kah knar mâo êbeh 45 êklăk prăk sa čô hlăm sa thŭn. Ti anăp klei mlih mrâo, amâo mâo mdei klei đĭ kyar mơ̆ng alŭ wăl pô, aduôn K’Yến, khua kiă kriê êpul bruă phung mnie4e să Lộc Nam, hơ̆k mơak brei thâo:

“Dŭm thŭn êgao, kyua mâo Đảng, knŭk kna uêñ mĭn, klei hdĭp mnuih ƀuôn sang jing mnuih djuê ƀiă mâo leh lu klei mlih. Êlâo dih, êlan kloong jhat, gŏ sang ƀun leh anăn giăm ƀuhn lu sơnăk, ară anei êlan klông siam, lu gŏ sang ƀun ƀin thâo hdră duh ƀơ̆ng, bi mguôp, bi đru hdơ̆ng pô, tlaih ƀun hŏng klei kjăp. Boh nik hlăm thŭn 2023 anei, ti Lộc Nam mâo lu mnuih dưi rŭ mdơ̆ng sang lu tal, lu sang tloh blei êdeh ôtô. Mâo boh tŭ dưn anei kyua mâo klei uêñ mĭn mơ̆ng Đảng leh anăn knŭk kna hlăm djăp mta bruă, mđĭ kyar pui kmlă, êlan klông leh anăn mkŏ mjing klei găl kơ mnuih ƀuôn sang mđĭ kyar klei hdĭp mda ti alŭ wăl”.

Ayŏng Rah Lan Thu - Thôn Tốt Biơch, wăl krah Čư̆ Sê, kdriêk Čư̆ Sê, čar Gia Lai brei thâo, thŭn 2023, bruă duh mkra gŏ sang ñu lehanăn dŭm gŏ sang mkăn hlăm ƀuôn mâo leh klei bi mlih jăk. Kyua, leh klei ruă Covid 19 êgao, bruă čhĭ mnơ̆ng lŏ hma, dŭm hdră duh mkra pla mjing dưi krŭ wĭt. Dŭm mta mnơ̆ng lŏ hma phŭn msĕ si kphê, hbei mâo ênoh đĭ lehanăn h’ĭt. Ñu čang hmăng dŭm klei jăk siam srăng truh hŏng gŏ sang lehanăn mnuih ƀuôn sang hlăm thŭn 2024.

“Mâo klei mđing dlăng mơ̆ng Knŭk kna, hdră mbông mnuôr êa ară anei jăk găl leh čiăng mkăp djăp êa krih kơ mnơ̆ng pla, bruă duh mkra pla mjing ăt h’ĭt kjăp mơh, klei hdĭp mnuih ƀuôn sang trei mđao, djăp ênŭm, mâo gŏ sang dưi mdơ̆ng leh pưk sang prŏng siam, anei jing boh tŭ dưn mơ̆ng bruă thâo ba yua hdră kdrăp mrâo mơ̆ng klei ruah mjeh, klei hli dưi ba yua maĭ mŏk s’aĭ, klei anei đru bi hrŏ ai mă bruă lehanăn mkiêt mkriêm prăk bi liê. Kâo čang hmăng bruă knŭk kna alŭ wăl lŏ mđing hĭn kơ mnuih ƀuôn sang dôk dleh dlan, mjing klei găl čiăng kơ mnuih ƀuôn sang kpưn mđĭ kyar bruă duh mkra”.

Thŭn 2023, mkra mjing bruă lŏ hma mơ̆ng čar Kon Tum mâo lu boh tŭ dưn jăk. Kluôm ênhă ana pla mjing grăp thŭn mơ̆ng čar mâo êbeh 68.200ha, êgao hdră kčah mâo leh. Čar čŏng pô mkŏ mjing 7 kdrăn lŏ prŏng hluê si klei bi hmô mkŏ klei mkra mjing. Dŭm mta ana pla mjing phŭn dưi kñăm mđĭ kyar leh anăn êgao hdră kčah. Hlăm thŭn, ênoh boh mnga bruă lŏ hma dŭm mta, ana êa drao, msĕ si kphê, hbei ƀlang, sâm hruê̆…ăt mâo ênoh, kyuanăn mnuih ƀuôn sang ti čar Kon Tum hơ̆k mơak êdi. Kyuanăn yơh truh ti jih thŭn 2023 hnư hrui wĭt kah knar grăp čô ti čar Kon Tum mâo hlăm brô 58,8 êklăk prăk, đĭ 10,5% mkă hŏng thŭn dih. Ayŏng Anh A Ka Riắc, ti ƀuôn Kon Vơng Kia, wăl krah Măng Đen, kdriêk Kon Plông hơ̆k mơak brei thâo:

“Thŭn mrâo, hmei mâo lu klei mơak kyua thŭn leh êgao mnuih ƀuôn sang hlăm ƀuôn dưi mâo lu mdiê, hbei ƀlang, kphê leh anăn hnư hrui wĭt mơ̆ng bruă rông êmô kbao…Mâo boh tŭ dưn anăn hmei hơ̆k mơak êdi. Thŭn mrâo, mnuih ƀuôn sang srăng gĭr mă bruă đĭ kyar hĭn, srăng mâo lu klei bi hmô ngă bruă lŏ hma tŭ dưn, lu mnuih thâo hlăm klei mă bruă knuă, klei hdĭp srăng đĭ kyar hĭn, dŭm gŏ sang mtô lač kơ anak čô thâo gưt, hriăm hră thâo. Kâo ăt hmăng hmưi Đảng, knŭk kna srăng lŏ dơ̆ng đru kơ mnuih ƀuôn sang Mơ Nâm hmei”.

Y Sêr, ƀuôn Jun Juh, să Đức Minh, kdriêk Dak Mil, čar Dak Nông kreh ksiêm dlăng klei mrâo hlăm Tivi lehanăn kdrăp hâo hưn mkăn. Ñu brei thâo, mơ̆ng klei ksiêm dlăng boh klei mâo hlăm tar rŏng lăn thŭn 2023 mâo lu klei bi mlih dleh dưi ksiêm dlăng ƀiădah ala čar anei ăt đĭ kyar h’ĭt kjăp. Mơ̆ng anăn, klei hdĭp, bruă duh mkra mnuih ƀuôn sang hlăm ƀuôn ăt dưi rơ̆ng klei h’ĭt kjăp lehanăn đĭ kyar. Mnuih ƀuôn sang drông thŭn mrâo hŏng klei hơ̆k m’ak mơh.

“Boh klei hlăm ala čar drei kâo ƀuh h’ĭt kjăp êdi. Mnuih ƀuôn sang hlăm ƀuôn hơ̆k kdơ̆k, h’ĭt ai tiê mă bruă knuă, mđĭ kyar hdră duh mkra. Boh nik thŭn leh êgao, kphê čhĭ mâo ênoh, mnuih ƀuôn sang mâo hnư hrui wĭt đĭ lu, drông thŭn mrâo hŏng klei m’ak”.

Jing ƀuôn jhŏng ktang, krĭng phŭn bruă krŭ kdơ̆ng hlăm wưng klei bi blah, ară anei ƀuôn Dak Tuôr, să Čư̆ Pui, kdriêk Krông Bông, čar Dak Lak dôk ƀrư̆ ƀrư̆ mlih mrâo. Hŏng klei uêñ mĭn, klei đru mơ̆ng mnuih ƀuôn sang, krĭng ƀuôn sang ti ƀuôn Dak Tuôr ƀrư̆ hruê ƀrư̆ mlih. Hlăm ƀuôn mâo 5 km êlan bêtông, dŭm pluh boh sang kjăp, hnơ̆ng gŏ sang thâo mâo giăm 30%, gŏ sang ƀun knŏng adôk mă giăm 20%. Anei ăt jing sa hlăm ênoh ƀiă ƀuôn hlăm kdriêk Krông Bông mâo klei găl mđĭ kyar bruă hiu čhưn ênguê. Kyuanăn hlăm wưng êgao, bruă sang čư êa alŭ wăl mtrŭt mjhar mnuih ƀuôn sang hlăm ƀuôn bi msiam pưk sang, đru mguôp hruê ai mkra êlan kông, bi doh wăl hdĭp mda, bi doh ƀuôn sang. Hŏng klei pŏk mlar mơ̆ng dŭm mta bruă duh mkra, mnuih ƀuôn sang ƀrư̆ hruê ƀrư̆ hơ̆k mơak, hur har čoh bruă ngă hma. Ayŏng Y-Kho Niê, ti ƀuôn Dak Tuôr brei thâo:

Bruă duh mkra mơ̆ng dŭm ƀuôn êlan ƀrư̆ hruê ƀrư̆ đĭ kyar kyuanăn ƀuh klei mơak sơnăk. Kyuadah jing ƀuôn phŭn bruă krŭ kdơ̆ng, mâo knŭk kna uêñ mĭn duh bi liê, mnuih ƀuôn sang kreh kriăng mă bruă knuă leh anăn dưn yua klei kreh knhâo mrâo mrang, mlih ana pla mjing, mnơ̆ng rông. Kyuanăn klei hdĭp mnuih ƀuôn sang ƀrư̆ hruê ƀrư̆ đĭ kyar, jăk siam hĭn.

A M’lôm, ti ƀuôn Groi 1, să Gla kdriêk Đăk Đoa, čar Gia Lai brei thâo, hlăm thŭn êgao, kyua hmăi mơ̆ng klei toh hroh hdră duh mkra kyua anăn klei hdĭp mnuih ƀuôn sang tuôm hŏng lu klei dlah dlan. Hlăm ƀuôn mâo 150 gŏ sang, êbeh 1300 čô mnuih hŏng 100% jing mnuih djuê ana Bahnar. Truh akŏ thŭn 2024, ƀuôn adôk 13 gŏ sang ƀun lehanăn 30 gŏ sang giăm ƀun. Khă snăn, klei hdĭp adôk lu klei dleh dlan, ƀiădah hlăm thŭn êgao mâo dŭm hdră êlan mtrŭn mơ̆ng Đảng, Knŭk kna, klei đru mơ̆ng bruă sang čư̆ êa alŭ wăl dưi truh leh kơ mnuih ƀuôn sang hlăm ƀuôn, mjing boh kdrŭt thâo bi đru čung ba. A M’lôm dôk ti ƀuôn Groi 1, să Gla, kdriêk Đăk Đoa brei thâo:

“Mâo klei mđing dlăng mơ̆ng Đảng, Knŭk kna kơ hdră mtrŭn đru kơ mjeh ana kphê… kyua anăn thŭn 2023, mnuih ƀuôn sang djuê ana dưi mđĭ kyar bruă duh mkra h’ĭt kjăp. Khădah mâo dŭm đang kphê hnơ̆ng boh mnga ƀiă mkă hŏng thŭn êlâo ƀiădah ênoh čhĭ boh mnga đĭ gơ̆ dul ƀiă klei dleh dlan, dưi mâo hnư hrui wĭt đĭ mơh. Hbâo pruê ênoh ăt đĭ lu, ƀiădah mâo klei đru, mjing klei găl mơ̆ng anôk bruă duh mkra, anôk čhĭ hbâo pruê brei mnuih ƀuôn sang čan truh kơ yan hrui êmiêt srăng tla wĭt, snăn bruă dlăng kriê đang kphê ăt jăk găl mơh.