VOV4.Êđê - Hruê kăm êgao, hŏng kluôm ala, dŭm čar hlăm krĭng Lăn Dap Kngư brei leh hđeh sang hră lŏ wĭt hriăm ti sang hră hlăm boh klei mrâo, rơ̆ng êđăp ênang gang mkhư̆ klei ruă tưp Covid-19. Khădah snăk, phung amĭ ama ăt adôk rŭng răng leh ba anak nao sang hră. Pô čih klei mrâo Sang mđung asăp blŭ Việt Nam mâo klei čih lač kơ klei ti ti 2 čar Gia Lai leh anăn Dak Lak.

Čiăng kơ phung amĭ ama hđeh hriăm hră mâo klei hơĭt, dŭm sang hră dăp leh wăl pioh drông hđeh sang hră hluê si grăp adŭ mdê mdê, mtô kơ hđeh sang hră dŭm hdră êlan gang mkhư̆ klei ruă tưp. Nai Phạm Thị Thanh Thuỷ, khua kiă kriê srăng hră gưl sa Ngô Quyền, ƀuôn prŏng Ƀuôn Ama Thuôt, čar Dak Lak brei thâo:“Bi kơ hđeh sang hră adŭ 1, sang hră mâo leh klei dăp kơ phung nai kiă adŭ srăng dôk ti ƀăng jang sang hră drông phung hđeh sang hră. Leh mkă hnơ̆ng hlơr kơ phung hđeh sang hră, brei diñu dôk bi kbưi 1 met mŭt hlăm adŭ hriăm. Dlăng kluôm aguah anei êbeh 90% phung hđeh nao sang hră wĭt nao sang hră”.

Khădah mâo leh klei mprăp hlăm klei mĭn êjai lŏ brei anak neh wĭt nao sang hră, ƀiădah lu phung amĭ ama mâo klei hŭi hyưt kyua phung hđeh điêt, hđeh sang hră gưl 1 ka mâo ôh klei tlŏ mgang vaccine, ka thâo săng ôh klei brei dôk bi kbưi, kyuanăn dleh êdi čiăng kơ diñu hluê ngă djŏ hdră bhiăn gang mkhư̆ klei ruă tưp. Amai Hoàng Thị Kim Loan nao atăt anak nao sang hră ti sang hră hđeh điêt Tân Thành, ƀuôn prŏng Ƀuôn Ama Thuôt, čar Dak Lak brei thâo:“Kâo mâo klei huĭ hyưt êdi kyua boh sĭt klei ruă tưp ară anei F0 dôk lu êdi, brei anak điêt nao sang hră, amĭ leh anăn gŏ sang ăt mâo klei rŭng răng êdi, ƀiădah truh mmông brei ñu nao sang hră čiăng kơ thŭn êdi mŭt hriăm adŭ 1. Kyuanăn kâo mprăp giêt êa mdê kơ ñu, čhiăm guôm bô̆, čhiăm sŭt ƀô̆ mta mdê, čiăng kơ ñu pač ƀô̆, ƀiădah djŏ êa srăng sŭt hĕ”.

Leh sang hră hđeh điêt Hoa Hồng, ti ƀuôn prŏng Pleiku čar Gia Lai wĭt pŏk ƀăng, amai Huỳnh Thị Thu Hà ba mtam 2 čô anak ñu nao sang hră. Grăp aguah, amai brei phung anak ñu ksŭng ƀăng êgei hŏng êa hra, mkă hnơ̆ng hlơr asei, ba čhiăm guôm ƀô̆ leh anăn giêt êa nao ti sang hră. Hluê si amai Hà, mơ̆ng bruă lŏ wĭt nao sang hră, phung anak mâo klei mơak, amĭ ama mdul ƀiă leh klei suăi kriê dlăng diñu:“Kâo buh ti sang hră hđeh điêt, klei bi doh phung nai ngă jing jăk êdi leh. Êlâo kơ phung hđeh hriê nao ti sang hră, phung nai ngă leh bruă bi mdoh. Grăp hruê, phung nai kreh brei phung hđeh mnăm êa, rao kiê kngan hŏng êa drao mdjiê kman. Kâo ƀuh jih jang mâo leh sơăi klei tlŏ mgang, amĭ ama lŏ đrru mkăp brei vitamin, canxi čiăng kơ phung hđeh dưi mđĭ hĭn ai bi kdơ̆ng, gang mkhư̆ klei ruă tưp. 2 čô anak kâo mơ̆ng hruê lŏ wĭt nao sang hră, ƀuh klă klei hơ̆k mơak.

Aduôn Trần Thị Thuỷ, khua kiă kriê sang hră hđeh điêt Hoa Hồng ƀuôn prŏng Pleiku, čar Gia Lai brei thâo, êjai mkŏ mjing klei hrăm mbĭt, sang hră ngă ênŭm leh dŭm hdră êlan rơ̆ng klei êđăp ênang, gang mkhư̆ klei ruă tưp Covid-19 hluê si klei mtă mơ̆ng phŭn bruă mdrao mgŭn leh anăn dhar bruă mtô mjuăt bi hriăm, bruă drông hđeh leh anăn ba wĭt hđeh kơ amĭ ama dưi mbha êlan mơ̆ng ti ƀăng jang sang hră. Hlăm adŭ hriăm, hđeh sang hră truă čhiăm guôm ƀô̆ leh anăn dôk bi kbưi hlăm klei hlăk lêñ, klei hriăm:“Mprăp kơ wưng aguah tlam mrâo hlăm dŭm bruă ngă kơ anăp, sang hră srăng ngă jăk bruă hâo hưn kơ phung amĭ ama. Boh nik jing kơ phung hđeh 5 thŭn, mprăp klei mĭn, ai tiê brei kơ diñu nao hriăm adŭ 1 hŏng klei kjăp hĭn, rơ̆ng kjăp bruă gang mkhư̆ klei ruă tưp, răng kriê mtô mjuăt phung hđeh, čiăng mâo klei hrăm mbĭt plah wah amĭ ama leh anăn sang hră.

Kluôm čar Gia Lai mâo 253 hlăm 257 anôk bruă mkŏ mjing klei nao hriăm klă anăp kơ phung hđeh điêt. Găn leh giăm sa hruê kăm, mâo leh 87% hđeh nao sang hră. Dlăng kluôm, hlăm dum kdriêk, wăl krah, ênoh phung hđeh điêt lŏ wĭt nao sang hră jing lu êdi. Bi kơ ƀuôn prŏng Pleiku, ară anei knŏng mâo mă êbeh 1/4 hlăm ênoh êbeh 14.000 čô hđeh lŏ wĭt nao sang hră hlăm 36 anôk mtô mjuăt bi hriăm. Hŏng klei mtô mjuăt bi hriăm rơ̆ng klei êđăp ênang, ênoh hđeh lŏ wĭt nao sang hră ƀrư̆ hruê ƀrư̆ đĭ. Hluê si Aduôn Bùi Khoa Nghi, k’iăng khua kiă kriê knơ̆ng bruă mtô mjuăt bi hriăm čar Gia Lai, bruă brei hđeh hnưm lŏ wĭt nao sang hră jing bruă năng êdi:“Dhar bruă mtô mjuăt bi hriăm ktrâo lač leh đa đa mta phŭn čiăng mâo klei kñăm êjai hđeh lŏ wĭt hriăm ti sang hră, rơ̆ng kơ bruă gang mkhư̆ klei ruă tưp, êjai rông ba, kriê dlăng, mtô mjuăt hđeh điêt, gĭt gai dŭm anôk bruă mtô mjuăt bi hriăm mkŏ mjing hdră mkăp mprăp mdrơ̆ng hŏng dŭm klei truh mơ̆ng klei ruă tưp săng ai srăng mâo. Dhar bruă mtô mjuăt bi hriăm gĭr jih ai, amâo ngă ngơi mang, luč klei răng čiăng brei hđeh wĭt nao sang hră, mkŏ mjing klei jăk găl hĭn kơ hđeh nao hgŭm hlăm bruă mtô mjuăt, bi hriăm.”

Čiăng mkŏ mjing klei hriăm ti sang hră êđăp ênang leh anăn mâo boh tŭ dưn, êlâo kơ anăn, knơ̆ng bruă mtô mjuăt bi hriăm čar Dak lak ăt tiŏ nao leh lu êpul nao ksiêm dlăng boh sĭt hlăm dŭm sang hră, rơ̆ng kơ dŭm hnơ̆ng čoh čuăn, hdră êlan jăk hĭn hlăm bruă gang mkhư̆ klei ruă tưp. Thŭn hriăm 2021 -2022, čar Dak Lak mâo êbeh 1.000 sang hră hŏng êbeh 450.000 čô hđeh sang hră dŭm gưl. Hruê mmông ară anei, phung knuă druh, nai mtô, phung mă bruă mtô mjuăt bi hriăm čar Dak Lak dưi tlŏ mgang leh ƀiă êdi 2 aruăt vaccine gang mkhư̆ klei ruă tưp Covid-19 leh anăn mâo êbeh 20% dưi tlŏ mgang aruăt tal 3.