VOV4.Êđê- Hlăm wưng êgao, klei bi rai dliê lehanăn ksĭng mmiă lăn dliê ti krĭng Lăn dap kngư dôk mâo dleh dưi ksiêm dlăng. Hlăk êpul kriê dlăng, răng mgang dliê ƀiă, ênhă dliê lehanăn lăn dliê kmrơ̆ng prŏng, dŭm alŭ wăl hlăm krĭng mâo leh lu hdră djŏ guôp, kñăm mđĭ bruă dlăng kriê, răng mgang dliê.

Hruê mmông êgao, Lâm Đồng jing anôk mâo lu klei bi rai, plah mmiă lăn dliê. Lu ênhă anăn jing lăn leh anăn dliê jao kơ dŭm knơ̆ng bruă hluê ngă bruă knuă leh anăn duh bi liê. Mơ̆ng akŏ thŭn truh kơ ară anei, ti alŭ wăl mâo 80 klei bi rai dliê, ênhă dliê rai đĭ giăm 30% mkă hŏng wưng anei thŭn dih. Nguyễn Văn Sơn, khua kiă kriê knơ̆ng bruă lŏ hma leh anăn mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang čar Lâm Đồng brei thâo: lu hlăm ênhă lăn dliê rai jao leh kơ dŭm knơ̆ng bruă ƀiădah amâo ƀuh hluê ngă bruă, amâodah ngă êmưt, amâo mâo êpul răng mgang. Čar hrui mă leh 208 mta bruă mơ̆ng dŭm knơ̆ng bruă hŏng kluôm ênhă êbeh 30.000ha. mbĭt anăn, ksiêm duah, dưn yua kdrăp mrâo mrang hlăm bruă kriê dlăng, mđĭ hĭn boh tŭ dưn bruă răng mgang dliê mơ̆ng dŭm knơ̆ng bruă hlăm alŭ wăl.

"Ênhă lăn dliê mâo hdră ngă bruă truh kơ dŭm êtuh ha, hŏng ală amâo mâo thâo klă ôh, kyuanăn ngă bruă ksiêm mkă, tơdah ksiêm mkă lŏ luč prăk, hlei tla brei prăk anei? Hŏng kdrăp mrâo mrang čiăng bi klă thŭn anei mâo jih jang dŭm klei ngă soh, si ngă srăng ktuê dlăng, luč dŭm ênhă dliê kơh dưi mgô̆ arăng čiu, ƀuah mkra hŏng klei đŭ prăk. Hmei dôk mă bruă hŏng VNPT čiăng čih mkra sa phần mềm ksiêm dlăng hlăm dliê mơ̆ng dŭm knơ̆ng bruă. Bi ênhă dliê mơ̆ng dŭm êpul kriê dlăng dliê, bruă klam mơ̆ng phung pô dliê jing klă leh”.

Dliê să Ia Mơr kdriêk Čư̆ Prông - Gia Lai arăng bi rai nanao

    Lâm Đồng mâo êbeh 533.000ha lăn dliê. Êngao kơ ênhă lăn dliê dưi jao kơ dŭm knơ̆ng bruă mưn pioh hluê ngă dŭm hdră duh bi liê, dliê ti čar Lâm Đồng lŏ dưi jao kơ 27 anôk bruă pô dliê knŭk kna. Lui mâo klei bi rai dliê soh hŏng hdră bhiăn, 374 čô knuă druh, phung mă bruă knŭk kna mâo leh klei ƀuah mkra, mgaih msir bruă klam.

Ti čar Gia Lai, hŏng êbeh 632.000ha, jing čar mâo ênhă lăn dliê prŏng tal 4 ti ala čar leh anăn prŏng hĭn ti krĭng Lăn Dăp Kngư. Hruê mmông êgao, ênhă dliê hrông ti čar mâo nanao klei hrŏ: hnơ̆ng luôm êyui ƀiă hĭn hnơ̆ng kah knar hlăm kluôm krĭng. Wưng thŭn 2015 -2020, hlăm čar mâo êbeh 4.300 klei bi rai dliê hŏng dŭm êtuh ha dliê rai. Nguyễn Văn Hoan, k’iăng khua kiă kriê adŭ bruă lŏ hma leh anăn mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang čar Gia Lai brei thâo, sa kdrêč jing dŭm să dleh krơ̆ng dliê, jing ênhă lăn dưi jao pluă mbĭt hŏng lăn hma mnuih ƀuôn sang. Čiăng răng mgang dliê mâo boh tŭ dưn hĭn, dliê srăng jao kơ dŭm knơ̆ng bruă amâodah mnuih ƀuôn sang hluê si klei bhiăn lăn dliê. Ƀiădah bruă anei djŏ tuôm hŏng lu mta msĕ si ngăn prăk, tĭng mkă. Nguyễn Văn Hoan hmăng hmưi, kluôm ênhă dliê ti čar srăng dưi jao djŏ pô leh anăn djŏ hŏng hdră kčah truh ti thŭn 2030:

“Ară anei, ênhă lăn dliê ti čar Gia Lai dôk prŏng ƀiădah ka dưi jao kơ djŏ pô. Klei mĭn mơ̆ng dhar bruă lŏ hma leh anăn dliê kmrơ̆ng jing jih jang dŭm ênhă dliê dưi jao kơ pô dliê kriê dlăng, gĭr ktưn truh ti thŭn 2030, jih jang dŭm ênhă anei srăng jao kơ pô dliê kriê dlăng.”

 Dak Nông mgô̆ mă lăn dliê ti Quảng Sơn  (Đăk Glong)

            Bi ti čar Dak Nông, mơ̆ng akŏ thŭn truh kơ ară anei mâo 200 klei bi rai dliê, hmăi kơ 43,55 ha. Hluê si klei čih yap mơ̆ng anôk bruă djŏ tuôm, klei bi rai dliê ăt dôk mâo lu êdi, lu hlăm anăn ka dưi bi klă ôh hlei pô ngă. Nguyễn Quân Trường, k’iăng khua anôk bruă kriê dlăng dliê Dak Nông brei thâo, mta phŭn jing kyua alŭ wăl prŏng, êpul răng mgang dliê mâo knŏng ƀiă:

“Êpul kriê dlăng dliê dưi jao thŭn 2022 jing 208 čô, ƀiădah ară anei hmei knŏng mâo mă 102 čô đuč. Kƀah sơnăn mrâo anei čar ăt duah mnuih mă bruă ƀiădah ka mâo ênŭm mơh. Klei kƀah mnuih mă bruă hmăi lu sơnăk kơ bruă đru kčĕ, boh nik jing djŏ tuôm hŏng bruă răng mgang dliê”.

 Êbeh 35 ha lăn dliê ti Quảng Sơn (Dak Nông) dưi lŏ wĭt mă čiăng pla dliê

            Čiăng gang mkhư̆ klei bi rai dliê, hluê si Lê Trọng Yên, k’iăng khua bruă sang čư êa čar Dak Nông, srăng bi jih klei plah mmiă lăn dliê, ktang phĭt amâo mâo brei klei pla mjing soh hŏng hdră bhiăn. Ară anei hlăm dŭm alŭ wăl mâo lu klei bi rai dliê msĕ si Dak Glong, Tuy Đức, dôk ktang phĭt ngă bruă ruh mgaih dŭm ênhă lăn plah mmiă lăn dliê. Čar ăt dôk bi leh ênŭm mnuih mă bruă kriê dlăng dliê čiăng mgaih msir klei kƀah mnuih mă bruă:

“Tal 1 jing srăng bi ênŭm bruă kriê dlăng dliê lu kdriêk, gĭr gai leh hlăm mlan 9 srăng bi leh hdră kriê dlăng dliê kdriêk mđĭ hĭn kơ anôk mâo lu klei bi rai dliê, mđĭ hĭn klei ngă bruă klă anăp. Lŏ sa boh klei jing hmei ăt gĭt gai dhar bruă lŏ hma mkŏ mjing hdră mkăp nao mbĭt hŏng bruă kriê dlăng dliê hŏng phung pô dliê. Tơdah kriê dlăng dliê knŏng ngă mă hră mơar knŭk kna, leh anăn lu jing hră mơar amâo mâo pô, ya ngă mmông hrui wĭt lŏ mâo pô? Anăn jing sa hlăm dŭm klei dleh kpăk čiăng gĭt gai ktang phĭt bruă anei”.

Pô mblang: Y-Ƀel Êban