VOV4.Êđê- Mâo sa klei mdê êdi ti krĭng lăn kwar Dưr lăn dap kngư, anăn jing Hdră mblah tŭ dưi Đăk Tô - Tân Cảnh. 50 thŭn êlâo ti krĭng lăn anei, hŏng êbeh 25.000 čô mnuih dưi mtlaih êngiê, hnưm hĭn 3 thŭn mkă hŏng mbĭt mmông hƀuê ênuk mtlaih êngiê kluôm kwar Dhŭng, hluh lir lăn čar 30/4/1975. Dŭm thŭn mlan leh êgao, lŏ čuê klei čih kơ hdră mblah tŭ dưi Đăk Tô - Tân Cảnh, bruă Đảng čar, bruă sang čư̆ êa alŭ wăl, lĭng kahan lehanăn mnuih ƀuôn sang kdriêk Đăk Tô, čar Kon Tum sa ai hgŭm mguôp msir mgaih jih klei truh mơ̆ng klei mblah ngă, hgao klei dlan dlan, mkŏ mkra Đăk Tô ƀrư̆ hruê ƀrư̆ mdrŏng siam hĭn.

Võ Văn Mẹo, dôk ti alŭ 1, kdriêk Đăt Tô, jing anôk 50 thŭn êlâo mâo klei bi blah ktang phĭt, thŭn anei ñu 72 thŭn leh, ƀiădah ăt dôk suaih pral leh anăn êngal. Hlăk hruê Đăk Tô – Tân Cảnh mâo klei dưi jing hruê 24/4/1972, Võ Văn Mẹo dôk ngă bruă hlăm êpul lĭng kahan yang ƀuôn čar Kon Tum mâo bruă klam hrui mă phung lĭng kahan leh anăn phao ktuang tĭng phung roh yơr kngan amâo mâo lŏ dưi. Ñu brei thâo, hruê mmông anăn, Đăk Tô – Tân Cảng mâo klei bi blah ngă rai kjham êdi, amâo lŏ dôk ôh bruă mkŏ mkra dôk jăk msĕ hŏng êlâo, ana kyâo pui ƀơ̆ng jih kyua boh ƀom, boh min leh anăn alŭ wăl să Tân Cảnh kăn mâo mnuih dôk lei.

Võ Văn Mẹo hŏng phung mda asei să Tân Cảnh lŏ nao čhưn ti kdrăn mblah Đăk Tô - Tân Cảnh

 Knhal jih thŭn 1989, wăr krah Đăk Tô dưi mkŏ mjing, să Tân Cảnh dưi ktlah jing să hjăn, Võ Văn Mẹo dưi tiŏ nao ngă bruă kahan ksiêm să, leh anăn dưi čuăn ruah ngă khua bruă sang čư êa tal êlâo mơ̆ng să Tân Cảnh. 50 thŭn êgao mơ̆ng hruê mâo klei êngiê, să Tân Cảnh ară anei mâo lu sang măi, sang mkra mjing, êđăp brưi hŏng êa mil mtah mơ̆ng ana kyâo, ana boh kroh. Võ Văn Mẹo hơ̆k mơak yăl dliê kơ klei mlih ƀuôn sang, jing anôk tuôm găn klei bi blah ktang phĭt.

“Ară anei bruă duh mkra hlăm alŭ wăl să Tân Cảnh mâo klei đĭ kyar ktang leh hruê mâo klei êngiê mơ̆ng thŭn 1972. Hluê si kâo mĭn, amâo lŏ thâo ôh dŭm êtuh blư̆ mkă hŏng mmông mrâo mâo klei êngiê. Ară anei êlan klông, sang hră mơar, sang dôk, anôk bruă, sang măi, klei hdĭp mda mnuih ƀuôn sang đĭ kyar ktang êdi”.

 Gru hmô rông ŭn doh ba klei tŭ dưn bruă duh mkra kơ mnuih ƀuôn sang alŭ 5, să Tân Cảnh

            Ti să Tân Cảnh, kdriêk Đăk Tô mâo sa alŭ 5 ñu mdê êdi, kluôm alŭ ară anei mâo 312 gŏ sang, hŏng êbeh 1000 čô mnuih ƀuôn sang hriê mơ̆ng 30 čar, ƀuôn prŏng hlăm kluôm ala wĭt hdĭp mda ti nei. Hdĭp mda, mă bruă ti krĭng lăn êlâo dih bŏ hŏng klang êrah ayŏng ama, mnuih ƀuôn sang thâo klă klei yuôm bhăn mơ̆ng klei êđăp ênang kyuanăn mâo klei bi mguôp, mtô lač, bi đru hdơ̆ng pô mđĭ kyar klei hdĭp mda. Kluôm alŭ ară anei mâo 4 gŏ sang ƀun ƀin kyua thŭn khua leh anăn êngoh duăm. Hŏng ênhă lăn pla mjing kah knar kơ grăp gŏ sang hlăm brô 2ha, mnuih ƀuôn sang ti alŭ 5 pral kdăl, thâo ksiêm hriăm, dưn yua klei kreh knhâo mrâo mrang hlăm klei ngă bruă kyuanăn mâo prăk ba wĭt hơĭt. Nguyễn Đình Cương, khua alŭ 5 brei thâo:

“Ênuk 4.0 hŏng alŭ wăl jing dưi tui hriăm hmar leh anăn đĭ kyar jăk êdi. Sitôhmô ana kyâo, boh nik jing ana kyâo pla mjing. Leh kơnăn dŭm mta ana ƀơ̆ng ƀoh dưi đĭ kyar, dưn yua klei kreh knhâo mrâo mrang mâo boh tŭ dưn, prăk ba wĭt, klei hdĭp mnuih ƀuôn sang dưi mđĭ hĭn. Lač kơ ai tiê, bruă klam, klei bi mguôp mơ̆ng mnuih ƀuôn sang, kâo jhŏng lač kluôm kdriêk Đăk Tô amâo mâo ôh alŭ wăl mkăn msĕ hŏng alŭ 5. Sitôhmô, klei bi mguôp mkŏ mkra krĭng ƀuôn sang mrâo, bi mguôp hlăm alŭ ƀuôn, hlăm klei êđăp ênang jing năng hing ang êdi”.

 Mtô bi hriăm knhuah gru hƀuê ênuk mblah dưi Đăk Tô - Tân Cảnh kơ hđeh sang hră

Kyua dŭm hdră êlan djŏ guôp mơ̆ng bruă Đảng, bruă sang čư êa kdriêk Đăk Tô, dŭm thŭn giăm anei, bruă duh mkra ala ƀuôn hlăm kdriêk mâo leh dŭm klei đĭ kyar êdah êdi. Hnơ̆ng gŏ sang ƀun ƀin hlăm kdriêk hluê si hdră kčah wưng thŭn 2016 - 2020 knŏng dôk mă ti gŭ 5%, kdriêk mâo leh 3/8 să mâo ênŭm hnơ̆ng čoh čuăn jing krĭng ƀuôn sang mrâo. Leh anăn năng mđing hĭn jing klei hdĭp mnuih ƀuôn sang jing mnuih djuê ƀiă dưi mâo klei hơĭt. A Pái, ti ƀuôn Đăk Rao Lớn, wăk krah Đăk Tô hơ̆k mơak yăl dliê kơ bruă duh mkra gŏ sang pô.

“Ară anei kâo dôk pla mjing 1,2 ha kphê, 6 ha ksu, 1,5 sao mdiê lŏ leh anăn 1 ha hbei ƀlang. Bơ̆k bâo kơ prăk ba wĭt, kah knar grăp thŭn mâo mơ̆ng 600 – 700 êklăk prăk. Mâo klei tŭ jing srăng mâo klei hriăm hră mơar. Jih jang ênoh prăk anăn ăt nao atăt anak nao sang hră mơar. Ară anei hŏng kâo 4 čô anak mâo bruă mă leh sơăi”

Krĭng wăl krah Đăk Tô, kdriêk  Đăk Tô hruê anei

Sa Phương, k’iăng khua bruă sang čư êa kdriêk Đăk Tô brei thâo, kdriêk Đăk Tô mâo 9 să, wăl krah hŏng giăm 49.000 čô mnuih ƀuôn sang, hlăm anăn mnuih ƀuôn sang jing mnuih djuê ƀiă mâo 50%. Bi lar ai tiê klei dưi Đăk Tô – Tân Cảnh, bruă sang čư êa, lĭng kahan leh anăn mnuih ƀuôn sang kdriêk Đăk Tô mâo klei bi mguôp sa ai hlăm êlan mkŏ mjing Đăk Tô ƀrư̆ hruê ƀrư̆ mdrŏng siam.

“Boh tŭ prŏng hĭn jing bruă mkŏ mkra nah gŭ, hnơ̆ng tŭ jăk bruă mtô mjuăt bi hriăm, bruă kriê dlăng klei suaih pral kơ mnuih ƀuôn sang leh anăn bruă rơ̆ng bi hơĭt klei hdĭp yang ƀuôn. Alŭ wăl mơ̆ng kdriêk truh kơ dŭm să mâo klei mlih klă êdi, klei hdĭp mnuih ƀuôn sang dưi mđĭ hĭn. Kdriêk mâo 8 să leh anăn sa wăl krah, ară anei dôk mâo 4 să jing să dleh dlan êdi. Hlăm klei ksiêm dlăng 4 să dôk dleh dlan hlăm bruă hluê ngă hnơ̆ng čoh čuăn krĭng ƀuôn sang mrâo mâo sa să dưi giăm mâo 19/19 hnơ̆ng čuăn leh anăn dŭm să adôk mâo êbeh 10 hnơ̆ng čoh čuăn.”

Lŏ dơ̆ng čih klei mmuñ klei dưi Đăk Tô – Tân Cảnh, yâo mơak ti êlan mlih mrâo, đĭ kyar, hdră mtrŭn klei kƀĭn kluôm bruă Đảng kdriêk Đăk Tô tal 17, wưng thŭn 2020 – 2025 ba mdah mta kñăm kdlưn hĭn, hŏng klei đĭ kyar bruă mkra mjing êbeh 10% hlăm sa thŭn, ênoh prăk ba wĭt kah knar sa čô mâo êbeh 57 êklăk prăk hlăm sa ti thŭn 2025, hnơ̆ng gŏ sang ƀun ƀin hluê hdră kčah mrâo hrŏ kah knar 2,5% hlăm sa thŭn, ƀiă êdi 7/8 să mâo ênŭm hnơ̆ng čoh čuăn krĭng ƀuôn sang mrâo, wăl krah Đăk tô jing wăl krah mta IV. Hlăm dŭm hruê mlan 4 hƀuê ênuk, anôk bi blah Đăk Tô – Tân Cảnh mphŭn dô, klei mmuñ klei dưi ăt kwang nanao.

Pô mblang: Y-Ƀel Êban