Leh lu mlan thu krô mđiă ktang, ênao Đan Kia – Suối Vàng, hnoh êa prŏng hĭn ti gŭ jơ̆ng čư̆ Lang Biăng êdah tur leh. Lu hlăm ênao êa kđang. Pla mjing hlăm krĭng mă êa krih mơ̆ng ênao anei, ƀĭng ngă lŏ hma ti wăl krah Lạc Dương, kdriêk Lạc Dương, čar Lâm Đồng lŏ mduê thiăm đĭng êa, đoh truh ti anôk dôk mâo êa kdơ̆ng êlâo dih jing tur ênao êa êlam. Čil Mên, ti wăl krah Lạc Dương brei thâo, yan bhang amâo hjan sui hĭn hŏng grăp thŭn, dôk arưp aram kjham kơ đang pla mjing mơ̆ng gŏ sang:

“Msĕ si grăp thŭn ară anei mâo hjan leh, ară anei ka tuôm mâo sa gưl hjan ôh. Mnuih ƀuôn sang dôk rŭng răng amâo mâo bĭt mjing, boh nik jing tơdah amâo mâo êa krih, ana pla mjing srăng djiê krô”.

Ăt kyua klei không kƀah êa ktang phĭt, lu kdrăn lŏ ti alŭ Đoàn Kết, să Ayŭn Hạ, kdriêk Phú Thiện, čar Gia Lai, krô jih leh. 80ha mdiê lŏ tinei djiê krô jih, amâo mâo lŏ dưi dŏng ôh. Vũ Văn Khiển, ƀĭng ngă lŏ hma ti alŭ Đoàn Kết brei thâo, gŏ sang ñu rah pla 12ha mdiê lŏ hŏng ênoh duh bi liê giăm 400 êklăk prăk, ƀiădah kyua mđiă ktang amâo mâo hjan năng ai srăng luč hơăi mang jih:

"Thŭn anei hjan jih hnưm. Tinei ngă lŏ knŏng knang kơ hnoh êa Ake. Hluê si klei tĭng mkă hmei êgao leh wưng rah pla, wưng anei grăp thŭn ăt dôk mâo êa krih, ƀiădah thŭn anei hnoh êa khuôt, kyuanăn mdiê djiê krô msĕ ară anei”.

Ti kdriêk Krông Knô, Krĭng msăt klei kƀah êa ti čar Dak Nông, thŭn anei boh sĭt ktang phĭt hĭn mkă hŏng lu thŭn êlâo. Hnơ̆ng êa ti 33 knơ̆ng êa hrŏ lu, mâo anôk hlŏng khuôt jih. Doãn Gia Lộc, khua adŭ bruă lŏ hma leh anăn mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang kdriêk Krông Knô brei thâo, kdriêk dôk čŏng pô mă bruă hŏng dŭm anôk bruă kriê dlăng knơ̆ng kdơ̆ng êa ti ktuê dŭm hnoh krông prŏng čiăng bi kna êa krih kơ dŭm krĭng pla mjing. Hlăm anăn, dŭm knơ̆ng kdơ̆ng êa bi bi êran pui kmlă srăng pŏk êa kơ nah tluôn, wăt hlăm mmông amâo mâo bi êran pui kmlă:

“Mmông kdlưn hĭn êjai yang hruê đĭ srăng bi êran dŭm masin êran hŏng ai êa. Hmei srăng bi mguôp hŏng Knơ̆ng bi êran pui kmlă Ƀuôn Kuôp, mơ̆ng 10 mmông aguah truh kơ 3 mmông tlam knơ̆ng bruă mdei pŏk êa, ƀiădah mơ̆ng 3 mmông tlam truh kơ 9 mmông aguah hruê êdei knơ̆ng bruă srăng pŏk êa bi kna êa krih kơ anôk pla mjing, wăt tơdah dôk bi êran masin amâodah hơăi”.

Hluê si Trần Văn Khánh, Khua kiă kriê Knơ̆ng bruă bi êran pui kmlă Buôn Kuôp – anôk bruă kriê dlăng 3 sang măi bi êran pui kmlă ti ktuê Krông Knô, găn dua čar Dak Nông leh anăn Dak Lak brei thâo, thŭn anei, El Nino ƀuh klă êdi. Hnơ̆ng hjan leh anăn hnơ̆ng êa wĭt kơ dŭm knơ̆ng kdơ̆ng ƀiă hĭn mkă hŏng dŭm thŭn êlâo. Knơ̆ng bruă mă bruă leh hŏng dŭm kdriêk mơ̆ng dua čar Dak Lak leh anăn Dak Nông čiăng thâo klă boh sĭt klei čiăng yua êa mơ̆ng alŭ wăl. Mơ̆ng anăn, mâo hdră êlan bi kna êa hluê si hdră ngă djŏ hŏng bruă bi mlih mlir knơ̆ng êa mâo leh Khua knŭk kna bi klă.

“Hluê ngă klei gĭt gai mơ̆ng Khua knŭk kna leh anăn dŭm hră mơar mơ̆ng dŭm čar Dak Lak leh anăn Dak Nông kơ bruă mdrơ̆ng hŏng klei không kƀah êa, hmei bi mguôp čiăng rơ̆ng klei mkăp brei êa jua”.

Không kƀah êa ti yan bhang, mơ̆ng sui jing leh klei lông dlăng prŏng kơ klei hdĭp, klei mă bruă ti krĭng Lăn Dăp Kngư. Ƀiădah klei mlih yan adiê, luč dliê jêñ jêñ, dôk arưp aram truh kơ êa jua. Dŭm čar dôk pluă mbĭt lu ai dưi, hluê ngă lu hdră êlan mghaih msir tŭ dưn, bi hrŏ jih hnơ̆ng klei hmăi hlăm klei mkra mjing.

Hluê si Anôk bruă đăo knăl yan adiê krĭng Lăn Dăp Kngư, hlăm dŭm mlan akŏ thŭn 2024, hnơ̆ng hjan ti čar Gia Lai ƀiă hĭn hnơ̆ng kah knar mơ̆ng lu thŭn. Mơ̆ng knhal jih thŭn 2023 truh kơ ară anei, hnơ̆ng êa ti dŭm hnoh krông hrŏ nao dơ̆ng leh anăn mâo klei kƀah êa ti dŭm anôk kbưi hŏng anôk mâo êa leh anăn knơ̆ng kdơ̆ng êa.

Hluê anăn, hnơ̆ng êa ti krông Ba leh anăn Krông Ayun hrŏ ƀrư̆ ƀrư̆. Hnơ̆ng êa ƀiă hĭn mơ̆ng 31 – 49% mkă hŏng hnơ̆ng kah knar lu thŭn êgao. Đăo knăl mơ̆ng ară anei truh kơ mlan 5/2024, klei không kƀah êa ăt srăng lŏ dơ̆ng leh anăn mđiă ktang srăng mâo lu hĭn. Hlăm wưng anei, dŭm hnoh krông, hnoh êa čar Gia Lai mâo klei anăp srăng khuôt êa. Ngă truh klei kƀah êa ti dŭm anôk kbưi hŏng anôk mâo êa leh anăn knơ̆ng kdơ̆ng êa. Anôk bruă ăt đăo tĭng, mơ̆ng knhal jih mlan 3 năng ai srăng mâo klei không kƀah êa kluôm ti čar Gia Lai.