VOV4.Êđê - Hlăm wưng êgao, klei bi rai dliê, ksĭng mmiă lăn dliê dleh ktuê dlăng hlăm krĭng Lăn Dap Kngư. Lu ênhă dliê arăng bi rai dliê jing kdrêč lăn leh anăn dliê dưi phăn jao kơ dŭm anôk bruă pŏk ngă hdră duh bi liê. Čiăng ƀư̆ mkra, čar Lâm Đồng leh anăn Dak Nông dôk gĭt gai dŭm anôk bruă djŏ tuôm, pŏk ngă lu hdră kñăm mđĭ klei tŭ dưn bruă kriê dlăng dliê. Mbĭt anăn ngă klei mgô̆ lăm lui dŭm hdră bruă ksĭng mmiă lăn dliê.

Mơ̆ng thŭn 2018 truh kơ ară anei, anôk bruă djŏ tuôm čar Lâm Đồng hmao ƀuh leh anăn ngă hră mơar ƀuah mkra êbeh 1.000 klei bi rai dliê hŏng ênhă êbeh 223ha. Knŏng mkrah akŏ thŭn 2022, mâo 80 klei bi rai, ênhă dliê rai đĭ giăm 30% mkă hŏng wưng anei thŭn 2021.

Tui si Nguyễn Văn Sơn, khua kiă kriê knơ̆ng bruă lŏ hmă leh anăn mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang čar Lâm Đồng, lu hlăm ênhă dliê rai anăn, ba jao leh kơ dŭm knơ̆ng bruă, ƀiădah amâo mâo mkŏ mjing, hluê ngă hdră mkăp, amâodah ngă êmưt, amâo mâo tiŏ nao êpul êya răng mgang. Čar ngă ktang phĭt leh bruă hrui wĭt 208 hdră mkăp mơ̆ng dŭm knơ̆ng bruă hŏng ênhă êbeh 30.000ha. Mbĭt anăn, ksiêm duah, dưn yua drăp mrâo mrang hlăm bruă kriê dlăng, mđĭ hnơ̆ng tŭ jăk bruă răng mgang dliê mơ̆ng dŭm knơ̆ng bruă hlăm alŭ wăl. "Ênhă lăn dliê mâo hdră mkăp truh kơ dŭm êtuh ha, hŏng ală amâo mâo dưi yap ôh, kyuanăn srăng ngă bruă ksiêm mkă, tơdah ksiêm mkă jing luč prăk, leh anăn hlei srăng tla prăk anei? Hŏng klei ngă bruă čiăng bi klă thŭn anei mâo dŭm klei ngă soh, si ngă srăng ksiêm dlăng, dŭm ênhă dliê rai, sơnăn kơh dưi mgô̆ arăng tla čiu, đŭ mkra. Hmei dôk mă bruă hŏng VNPT čiăng čih mkra sa phần mềm ktuê dlăng boh sĭt klei răng mgang dliê mơ̆ng dŭm knơ̆ng bruă. Bi kơ dliê hlăm dŭm êpul kriê dlăng dliê jing bruă klam mơ̆ng pô dliê jing klă leh”.

Lâm Đồng ară anei mâo êbeh 533.000ha dliê. Êngao kơ ênhă dưi jao kơ dŭm knơ̆ng bruă mưn čiăng hluê ngă hdră duh bi liê, dliê mơ̆ng čar Lâm Đồng ăt lŏ dưi jao kơ 27 anôk bruă pô dliê. Lui mâo klei bi rai dliê, mă kyâo dliê soh hŏng hdră bhiăn, mâo leh 374 čô knuă druh, phung mă bruă knŭk kna tŭ leh klei ƀuah mkra kơ bruă đua klam. Ngô Văn Ninh, khua adŭ bruă, pô blŭ bi ala mơ̆ng bruă sang čư êa čar Lâm Đồng brei thâo, čar dôk dưn yua lu hdră êlan ktang phĭt čiăng ksiêm dlăng, răng mgang dliê. Ngô Văn Ninh brei thâo:“Klei ngă soh hŏng klei bhiăn dliê kmrơ̆ng dleh dưi ksiêm dlăng. Khădah čar mâo leh lu hră mơar gĭt gai kơ bruă gang mkhư̆, bi hrŏ klei ngă soh ƀiădah ka djăp ênŭm ôh mkă hŏng hdră kčah. Hruê mmông kơ anăp, čar srăng hyuă kjăp hĭn bruă kriê dlăng, răng mgang dliê. Gưl anei srăng ktang phĭt ƀuah mkra dŭm êpul êya, grăp čô lui mâo klei ngă soh ti alŭ wăl čar. Nao mbĭt hŏng anăn jing mtrŭt mđĭ ktang bruă pla 50 êklăk phŭn kyâo dliê, knŏng thŭn anei pla leh 6,6 êklăk phŭn. Dlăng kluôm bruă ksiêm dlăng, gĭt gai mơ̆ng čar ktang phĭt êdi”.

Ti čar Dak Nông, êpul êya ngă bruă ngă leh ktang phĭt bruă hrui mă lăn hŏng phung plah mmiă lăn dliê soh hŏng hdră bhiăn êbeh 35ha lăn dliê ktuê êlan dơ̆ng mrô 28, găn ti să Quảng Sơn, kdriêk Dak Glong.

 Alŭ wăl sua wĭt lăn jing ênhă lăn plah mmiă ktuê êlan dơ̆ng mrô 28 mơ̆ng knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng Quảng Sơn ksiêm dlăng. Anei dưi yap hjing anôk bi rai, plah mmiă lăn dliê lu hĭn ti čar Dak Nông ară anei. Dŭm anôk bruă bi klă mâo 133 klei mdơ̆ng pưk sang, pla mjing soh hŏng hdră bhiăn ti lăn dliê hŏng ênhă 35,41ha.

Ti alŭ wăl anei, hlăk akŏ mlan 3/2022, kdriêk Dak Glong ngă leh bruă wĭt mă lăn dliê 13 čô hŏng ênhă 3,4ha. Mĭn tĭng mơ̆ng hruê 7/6 truh kơ knhal jih mlan 6/2022, alŭ wăl srăng ngă bruă hrui mă jih dŭm klei dôk. Hrui mă êbeh 35ha čiăng lŏ wĭt pla dliê. Lê Đình Tuấn, k’kiăng khua bruă sang čư êa să Quảng Sơn brei thâo, bruă hrui mă lăn dưi hluê ngă djŏ hŏng klei bhiăn ala čar. Bruă sang čư êa alŭ ngă jih leh hră mơar, hâo hưn kơ jih jang phung ngă soh, mkŏ mjing klei blŭ hrăm leh anăn hâo hưn, mtrŭt mjhar mnuih ƀuôn sang čŏng ruh mgaih, ba mđuê̆ dŭm bruă mkŏ mkra soh hŏng hdră bhiăn.Ênhă lăn dliê hrui wĭt gưl anei ăt dleh dlan êdi. Ƀiădah anei jing klei bi lar hlăm alŭ wăl čiăng lŏ dơ̆ng mgaih msir hŏng dŭm ênhă lăn leh anăn lăn dliê dôk mâo mnuih ƀuôn sang plah mmiă, êngao kơ 35 ha anei, hmei lŏ mgô̆ ruh mđuê̆ dŭm bruă mkŏ mkra soh hŏng hdră bhiăn, mbĭt anăn hluê ngă hdră mtrŭn mrô 2159 mơ̆ng bruă sang čư êa čar kơ bruă mgaih msir klei boh klei dôk mâo djŏ tuôm hŏng bruă răng mgang dliê leh anăn lăn dliê.

Dŭm ênhă lăn dliê leh dưi sua wĭt srăng jao kơ knơ̆ng dliê kmrơ̆ng Quảng Sơn ksiêm dlăng, wĭt pla dliê. Tui si Đinh Văn Nam, khua kiă kriê knơ̆ng bruă, anôk bruă mkŏ mjing leh hdră êlan wĭt pla dliê hlăm yua hjan anei. “Kyuadah lăn ti alŭ wăl anei mâo ênoh, bruă lŏ wĭt pla dliê jig dleh dleh dlan êdi, ƀiădah knơ̆ng bruă srăng gĭr ktưn kñăm jih ai dưi čiăng ngă bruă răng mgang dliê leh anăn wĭt pla dliê. Klei lŏ plah mmiă lăn dliê êdei dih ăt srăng mâo, ƀiădah yuôm bhăn hĭn jing klei bi mguôp plah wah dŭm anôk bruă, dhar bruă, boh nik jing bruă sang čư êa să Quảng Sơn hluê ngă Dŭm hdră mkhư̆ mơ̆mg êlâo čiăng ngă bruă pla wĭt dŭm ênhă lăn dliê anei.