Hlăm sa boh sang ƀlêč ƀlir pui kmlă, mbĭt hŏng mnga sŭng gơr čuh blang, Triệu Văn Hạnh, ti să Ea Knuêč, kdriêk Krông Pač, čar dak Lak, hŏng klei mơak, Tết anei gŏ sang ñu ƀơ̆ng prŏng, kyua mâo boh tŭ dưn mơ̆ng 2ha đang boh durian pla pluă hŏng kphê. Jih ana boh durian lehanăn kphê yan leh êgao jing djŏ boh mnga sơăi, lehanăn čhĭ yuôm mơh, mâo ba wĭt êbeh 2 êklai prăk. Lŏ čuê mơ̆ng klei tŭ dưn mâo anăn, gŏ sang lŏ wĭt duh bi liê đang war kơ yan tinăp:

 “Thŭn 2023 mâo ba wĭt boh mnga jăk, snăn klei hdĭp mnuih ƀuôn sang ƀuh đĭ hĭn leh dah mkă hŏng thŭn êlâo. Hlăm thŭn 2024, hmei lŏ dơ̆ng duh bi liê kjăp hĭn kñăm čiăng mđĭ hĭn boh mnga mâo. Hŏng ênoh boh mnga mâo msĕ si ară anei, sĭt nik klei hdĭp mnuih ƀuôn sang mâo klei đĭ kyar hĭn”.

Klei duh mkra pla mjing djŏ boh mnga jing leh klei mngač kơ klei hdĭp hlăm dŭm čar ti Lăn Dap Kngư hlăm dŭm thŭn êgao. Mơ̆ng kphê, tiu, boh durian hlŏng kơ kbâo, mdiê djŏ boh mnga sơăi, čhĭ mâo ênoh mơh, ba wĭt leh kơ mnuih ƀuôn sang klei tŭ dưn prŏng. Nguyễn Hoài Dương, Khua knơ̆ng bruă lŏ hma čar daklak hưn:

 “Thŭn 2023 bruă lŏ hma mâo klei bi mlih êdi, hŏng lu boh mnga mâo ba wĭt. Mkă jih jang đĭ truh 13% mkă hŏng thŭn 2022. Hlăm bruă pla mjing klei yuôm bhăn hĭn jing mơ̆ng leh mâo klei lŏ mkŏ wĭt, dăp jih hdră êlan ma bruă, hŏng dŭm mnơ̆ng pla phŭn mâo kphê, tiu, mdiê lehanăn boh nik jing ana boh durian mâo ba wĭt boh tŭ dưn prŏng êdi”.

Klei mkŏ wĭt bruă lŏ hma, pla mjing hlue mta mnơ̆ng đru leh kơ bruă lŏ hma ti Lăn Dap Kngư mâo klei đĭ kyar kjăp. Phạm Tuấn Anh, Khua knơ̆ng bruă lŏ hma čar Daknông, lač:

Bruă lŏ hma hmei mâo hdră êlan mkŏ mjing krĭng truăn pla mjing hlue si mta mnơ̆ng čoh čuăn pioh kơ dŭm anôk hgŭm bruă mjing klei bi mguôp hŏng phung duh mkra nah êngao. Diñu yơh jin gpô kăp đru kơ mnuih pla mjing hlăm jih jang hdră êlan mă bruă, bi mguôp hlăm bruă kăp hrui blei boh mnga, wăt hlăm bruă kăp đru kơ klei brei čan prăk... Tal dua, amâo mâo djŏ lŏ hlue hdră êlan duh mkra pla mjing hliê hluôt ôh, knŏn gpioh duh kơ mnơ̆ng ƀơ̆ng huă đuič ôh, ƀiădah bruă lŏ hma ti čar Daknông lŏ mđĭ kyar bruă knuă hlăm bruă lŏ hma mguôp hŏng bruă hiu čhưn ênguê, ngă bruă lŏ hma pioh kơ klei lông nbgă bruă mơ̆ng phung hiu čhưn... Anăn yơh jing klei găl prŏng mơ̆ng bruă lŏ hma dôk dưn yua, kñăm đru kơ mnuih ƀuôn sang mđĭ ênoh mâo ba wĭt”.

Bruă lŏ hma mâo klei bi mguôp hŏng bruă hiu čhưn ênguê jing leh sa klei găl prŏng snăk ti lăn dap kngư anei, êdah êdi jing klei bi hmô mơ̆ng ƀuôn prŏng Đà Lạt, Lâm Đồng. THŭn leh êgao, bruă lŏ hma ngă bruă brei phung hiu čhưn ênguê lông ngă bruă, mâo đru leh sa kdrêč kơ ƀuôn prŏng Đà Lạt – Lâm Đồng tŭ jum êbeh 8,6 êklăk gưl čô mnuih hiu čhưn, đĭ 15% mkă hŏng thŭn êlâo. Phạm S, K’iăng khua knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar Lâm Đồng lač, mbĭt hŏng bruă dưn yua jih klei găl mơ̆ng bruă hiu čhưn ênguê mâo leh êlâo, boh nik jing ti ƀuôn prŏng Đà Lạt - ƀuôn prŏng Festival Hoa knŏng anei yơh mâo ti Việt Nam, ƀuôn prŏng mbruă êdi kơ klei kưt mmuiñ mâo leh UNESCO tŭ yap, snăn čar hlăk lŏ dơ̆ng mtrŭt mđĭ bruă hiu čhưn ênguê mđrĭng hŏng bruă pla mjing pioh mđĭ kyar:

 “Hlăm wưng tinăp, čar mâo leh bruă čoh čuăn tyal êlâo, mđĭ ai pŏk dŭm klei bi hmô kơ ênhă pla mjing, jih jan gmnơ̆ng pla mjing amâo mâo mđĭ mđal, ƀiădah ngă bruă hŏng klei thâo mĭn, tui tiŏ kơ hdră êlan bi mnia mblei, găl guôp hŏng klei bi mlih yan adiê. Lâm Đồng mâo leh klei găl, snăn mđĭ ai brei ngă bruă hŏng klei knhăk hĭn, kñăm mjing dŭm mta mnơ̆ng pioh kơ bruă hiu čhưn ênguê, năng djŏ hŏng klei mđĭ kyar kjăp kơ êdei anăp”.

Mbĭt hŏng Lâm Đồng, thŭn leh êgao bruă hiu čhưn ênguê dŭm čar ti lăn dap kngư mâo leh klei lŏ kơrŭ wĭt. Dơ̆ng mơ̆ng knăm mơak kphê Ƀuôn Ama Thuôt, hlŏng truh kơ knăm dhar kreh, mjuăt asei mlei lehanăn hiu čhưn ênguê djăp djuê ana dŭm čar ti lăn dap kngư gưl tal 1 mkŏ mjing leh ti čar Kon Tum, hrue kăm dhar kreh - hiu čhưn ênguê Gia Lai mbĭt hŏng kle ibi lông tông čing čhar mâo leh UNESCO kơ lăn dap kngư, hrue kăm mah kơ bruă hiu čhưn ênguê Lâm Đồng… Mâo iêo jak leh lu phung tue truh hŏng krĭng čư̆ čhiăn hing ang anei. Knhuah gru dhar kreh jăk siam, anôk lăn mnga êa jăk, hŏng adiê êđăp siam jih thŭn, anăn yơh jing klei găl pioh kơ bruă hiu čhưn ênguê dŭm čar ti lăn dap kngư lŏ dơ̆ng mđĭ kyar. Trương Hải Long, Khua knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar Gia Lai, brei thâo:

 “Čar bi klă leh dŭm hdră êlan kơ klei mđĭ kyar bruă hiu čhưn ênguê hŏng klei mklă mngač. Boh nik, mđĭ kyar yơh tal êlâo jih jang bruă nah gŭ kơ bruă hiu čhưn ênguê, ruư̆ mdơ̆ng anôk jưh dôk kơ bruă hiu čhưn ênguê. Hmei mđing rŭ mdơ̆ng dŭm alŭ wăl hiu čhưn ênguê mrâo, lehanăn srăng dưn yua hŏng jih jang bruă leh mâo bi mklă. Mjing klei thâo bi mguôp hĭn hlăm bruă hiu čhưn ênguê, pŏk mlar bruă bi mguôp, mâo klei bi hgŭm mơ̆ng dŭm čar kwar krah, lehanăn hŏng ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh; srăng ngă mtam hŏng klei pral jih jang bruă kơ klei hiu čhưn ênguê  mkŏ mjing alŭ wăl thơ̆ng kơ bruă hiu čhưn ênguê, mjing knhuang mđĭ kyar jăk kơ bruă hiu čhưn ênguê”.

Čhuang hlăm thŭn 2024, 5 boh čar ti lăn dap kngư mâo leh khua knŭk kna bi mklă kllei čuăl mkă wưng thŭn 2021-2030, tă hdră hlŏng gtruh kơ thŭn 2050. Klei čuăl mkă kluôm kơ krĭng lăn dap kngư ăt hlăk dôk ngă hŏng mta kñăm ba lăn dap kngư jing krĭng mâo klei đĭ kyar pral, hŏng klei kjăp, hlue hdră êlan mđĭ kyar mtah doh, tư̆ nao ƀrư̆ ƀrư̆, mđrĭng hŏng bruă mđĭ kyar knhuah gru dhar kreh djăp djuê ana. Mâo klei čuăl mkă hŏng klei knhăk, mđing kơ klei duh bi liê prŏng, kpưn đĭ hŏng klei ktang. Hlăm klei hriê mă bruă ti dŭm čar lăn dap kngư akŏ thŭn 2024, bi êdah bruă čuăl mkă ti dŭm čar Kon Tum, Gia Lai, Dak Lak, K’iăng khua knŭk kna Trần Hồng Hà lač, tui si klei čuăl mkă leh mâo, dŭm boh čar lŏ dơ̆ng bi mngač kơ ya mta bruă năng ngă êlâo, lehanăn ngă hŏng klei kjăp, hŏng klei kreh knhâo. K’iăng khua knŭk kna Trần Hồng Hà mñă leh ti anôk bi kƀĭn bi êdah bruă čuăl mkă čar Kon Tum:

 “Hmei kčưm tal êlâo hŏng dŭm klei mĭn čiăng kơ drei ngă bruă ƀrư̆ hrue mâo klei tŭ dưn hĭn; klei tŭ dưn čŏng mâo, hŏng ênoh klă mngač, wăt kơ klei tŭ dưn mơ̆ng knhuah gru, anăưn yơh jing klei tŭ dưn mâo leh hlăm pô mơ̆ưng sui. Kâo čang hmăng tơdah lač kơ anôk anei, bơ̆k bâo kơ anôk adih, kdriêk anei, să anăn snăn dưi ƀuh leh si êlan srăng nao hlăm wưng tinăp, drei bi ƀuh leh dŭm boh sang pluă ti gŭ êyui kyâo. Jih jang klei čuăl mkă anăn bi êdah leh jih klei tŭ dưn wăt hlăm klei mđiư̆ ai kơ ai tiê, klei kdŏ mmuiñ, ăt bi djŏ hŏng klei čŏng jing mơ̆ng lăn mnga êa mơak mâo leh”.

Bruă lŏ hma mâo klei tŭ dưn, bruă hiu čhưn ênguê krŭ wĭt, klei čuăl mkă hŏng klei djŏ lehanăn kjăp, sĭt nik čhuang hlăm thŭn mrâo Giáp Thìn, hŏng klei myun yang thiê adiê brei klei čăt đĭ, sĭt nik lăn dap kngư hlăk kjăp knhuah kpưn đĭ čiăng mâo drông sa yan mnga mrâo jăk yâo./.