VOV4.Êđê - Thŭn Tân sửu 2021 hgao lu klei dleh dlan, lông dlăng kyua klei rưa tưp dleh ktuê dlăng; mnuih ƀuôn sang dŭm djuê ana Lăn Dap Kngư hŏng mnuih ƀuôn sang kluôm ala čang hmăng hlăm sa thŭn mrâo Nhâm Dần 2022, grăp čô mnuih, grăp boh sang dưi mâo lu klei tŭ dưn mrâo, klei ruă Covid dưi msưh kdŭn, ƀuôn sang đĭ kyar hĭn, klei hdĭp trei mđao.

Ƀuôn phŭn krŭ kdơ̆ng Ea Mdroh, să Êa Mdroh, kdriêk Čư̆ Mgar, čar Daklak ară anei mâo leh klei bi mlih mrâo hŏng êlan klei pui kmlă – êlan klông – sang hră mơar – sang êa drao kjăp siam. Hŏng ai êwa mtluk mtlak mơak mñai drông yan mnga mrâo, Y – Răng Niê Kdăm, kreh iêo jing Ama Tâm, khua ƀuôn Ƀuôn Êa Mdroh lač, khădah klei ruă tưp Covid 19 dôk dleh dlan, ƀiădah phung ƀuôn sang ăt gĭr ktĭr duah ƀơ̆ng, čang hmăng kơ sa thŭn mrâo djăp mta ra klei srăng jăk hĭn. “Grăp thŭn truh tết, bruă sang čư̆ êa să đru kơ ƀuôn hmei mơak tết, gưl kdriêk mđup brei hlăm brô 5 êklăk prăk, knơ̆ng bruă čuăk mkă duh bi liê ngă klei mjĕ mjing hŏng ƀuôn ăt đru kơ ƀuôn sang mơ̆ng 5 – 7 êklăk prăk ƀơưng tết. Phung ƀuôn sang pô hlăm ƀuôn lehanăn phung ayŏng adei djuê lar msĕ mơh bi đŭng điŏ drông yan mnga, mơak mñai, hlăp mbul. Thŭn mrâo truh, tal êlâo, čang hmăng kơ phung ƀuôn sang pô mâo klei suaih pral nanao, tal dua gĭt ktĭr bi duh ƀơ̆ng, lehanăn tal 3 mâo klei knŭk kna mđing hĭn, mâo klei bi mguôp hŏng dŭm knơ̆ng bruă mjing bruă knuă mă kơ phung ƀuôn sang dleh dlan dưi mâo hnơ̆ng hrui wĭt čiăng tlaih mơưng klei knap mñai”./

Thŭn 2021 mrâo êgao, să Đăk tơ Re, kdriêk Kon Braih, čar Kon Tum mâo lu klei bi mlih jăk siam. Êlan ƀuôn sang leh anăn lu ktuê êlan nao ti anôk mkra mjing dưi tuh bê tong găl ênưih kơ bruă mkra mjing, dŭ mdiăng boh mnga lŏ hma kơ mnuih ƀuôn sang. Hŏng klei hrăm mbĭt, sa ai tiê mơ̆ng bruă sang čư̆ êa leh anăn mnuih ƀuôn sang, djăp boh ƀuôn hlăm să mâo sơaĭ sang roong, sang dhar kreh ngă anôk bi kƀĭn ƀuôn. Mbĭt hŏng anăn, bruă mkra mjing mđĭ kyar mnuih ƀuôn sang mâo prăk hrui wĭt dưi bi mlih leh anăn mđing kơ bruă hriăm hră mơar, bruă mă kơ phung anak čô. Hlăm klei mơak bi hgŭm hŏng anak čô, mnuih ƀuôn sang hlăm să drong Tết, mơak yan mnga, A Hnao, Khua Êpul hgŭm phung khua thŭn Đăk Tơ Re brei thâo: “Ƀri thŭn mrâo, kâo čang hmăng klei ruă tưp pral dưi msưh kdŭn čiăng kơ mnuih ƀuôn sang hơĭt ai tiê ngă bruă mkra mjing, mâo ngăn drăp, grăp gŏ sang bi hgŭm bi khăp. Thŭn mrâo, kâo čang hmăng mnuih ƀuôn sang mâo klei suaih pral, mă bruă mkra mjing êlâo kơh mđĭ kyar bruă duh mkra kơ gŏ sang drei”.

Mơ̆ng êlâo kơ Tết Nhâm Dần hlăm brô 2 mlan, H’Dik ti ƀuôn Pôt 2, să Ia Mơ Nông, kdriêk Čư̆ Pah, čar Gialai mđam leh mâo 5 boh čeh kpiê pioh mnăm hlăm dŭm hrue akŏ yan mnga. Êngao kơ kpiê čeh, ñu lŏ rông bi êmŏng dŭm drei mnŭ, pla thiăm dŭm mbuôn djam hlăm bưn pioh mâo mnơ̆ng ƀơ̆ng jăk êjai anak aneh hriê chưn mơak tết. H’Dik mbĭt hŏng ung ñu pral krih hĕ bi leh 2ha kphê, khăt mkra hĕ war bưn, piăt êmiêt pưk sang bi doh siam. Thŭn anei kyua klei ruă tưp Covid 19, snăn mâo mơh klei čiăng mtă kơ phung anak aneh knŏng nao čhưn hơêč hmưi tết hlăm dŭm boh sang pô kral jĕ giăm hlăm găp djuê pô, bi phung găp djuê taih kbưi ti dŭm să, kdriêk kbưi snăn knŏng bi êmuh hrăm, mđĭ ai hŏng đĭng blŭ đuič. Tui si ñu klei mơak yan mnga mrâo knŏng kluôm ênŭm tơdah găp djuê mâo klei suaih pral sơăi: “Hrue tết hmei kreh mprăp kpiê čeh, kđeh čĭm ŭn, čĭm mnŭ, ƀêñ kĕo pioh drông tue. Hmei ƀơưng tết knŏng msĕ snăn đuič, ya dŏ mâo ƀơưng dŏ anăn yơh. Hlăk dôk hlăm klei ruă tưp hmei kăn jhŏng hiu kbưi hơêč hmưi tết rei, knŏng bi êmuh hrăm, čuă čhưn hŏng găp djuê hlăm ƀuôn đuič"

Amai Rơ Ôm K’Mỵ brei thâo, gŏ sang mâo 4 čô, 2 ha leh anăn 2 sao ha ana hluăt mrai. Thŭn anei prăk hrui wĭt gŏ sang mâo 70 êklăk prăk. Tết thŭn anei ñu kah sa kdrêč blei čĭm ŭn, ƀêñ keŏ, braih điŏ đŭng ƀêñ, kčoh chum ao mrâo kơ dua čô anak drông Tết. Ƀri gưl akŏ yan mnga thŭn mrâo Nhâm Dần 2022, ñu hơêč hmưi kơ grăp čô mnuih hlăm alŭ êđăp ênang, bruă duh mkra đĭ kyar, lăn čar mdrŏng msah. “Thŭn 2021, prăk hrui wĭt mơ̆ng 1ha kphê mâo êbeh 1 ton mrah, dưi čhĭ mâo 60 êklăk prăk. Êngao anăn, prăk hrui wĭt mư̆ng 2 sao ana hluăt mrai, grăp gưl rông hluăt mrai hlăm grăp mlan mâo mơ̆ng 6 truh 7 êklăk prăk. Tết Nhâm Dần 2022, mâo prăk blei braih điŏ đŭng, blei ƀênh keŏ kơ phung anak hlăm sang ƀơ̆ng Tết jăk mơak, trei mđao. Kâo čang hmăng gŏ sang kâo thŭn mrâo mâo klei suaih pral, anak čô kriăng hriăm thâo, hơêč hmưi kơ mnuih ƀuôn sang alŭ 1 mâo lu klei suaih pral, thŭn mrâo pla mjing kphê, mă bruă ƀrư̆ hruê ƀrư̆ tŭ jing hĭn leh anăn ƀuôn sang drei ƀrư̆ êđăp ênang.”

Tết thŭn anei gŏ sang amai Y Mung, 45 thŭn, dôk ti ƀuôn Kon Ken, să Đăk Tơ̆ Lung, kdriêk Kon Braih, čar Kontum bŏ hŏng klei mơak mñai. Ñu brei thâo, gŏ sang ñu lehanăn hŏng lu gŏ sang mkăn msĕ mơh hlăm ƀuôn anei drông tết thŭn anei mâo lu klei mơak mñai hĭn mkă hŏng thŭn dih. Thŭn leh êgao khădah găn hlăm klei ruă tưp Covid 19, ƀiădah kyua mâo êmô rông, pla kphê djŏ boh mnga čhĭ yuôm mơh snăn gŏ sang Y Mung ăt hơĭt. Amâo mâo djŏ knŏng dŭm anăn ôh, anôk bruă mtrŭt mjhar bruă lŏ hma čar Kontum lŏ dơ̆ng đru mơh kơ gŏ sang ñu 1 sao mkrah teinan čiăng lŏ mâo ênoh ba wĭt lu hĭn. Hlăm ai êwa akŏ thŭn mrâo Y Mung mgei ai tiê yăl dliê: “Thŭn êgao, knŭk kna mđing đru kơ klei hdĭp phung ƀuôn sang hlăm ƀuôn, kâo mâo klei lač jăk kơ knŭk kna lu êdi đru leh kơ phung ƀuôn sang mâo tết jăk mơak, trei mđao, mâo ƀêñ, mâo prăk, mâo êsei huă djam ƀơ̆ng… Thŭn mrâo čang hmăng kơ jih jang mnuih, grăp gŏ sang mâo klei myun mdan, duh ƀơ̆ng đĭ kyar, pla mdiê bi mboh, pla hbei bi jing mđĭ kyarklei hdĭp mda”./.

Ơ ƀĭng dôk hmư̆! Mŭt hlăm thŭn mrâo 2022, čiăng drông sa Tết djăp ênŭm, êđăp ênang, suaih pral, gang mkhư̆ klei ruă tưp êjai, dŭm êpul bruă hŏng bruă sang čư̆ êa alŭ wăl ti dŭm čar Lăn Dap Kngư hrăm mbĭt kriê dlăng Tết kơ mnuih ƀuôn sang ƀun, phung hmaĭ mơ̆ng klei ruă Covid-19, drông sa Tết trei mđao, jăk mơak.

Đinh Văn Trót, Khua dlăng bruă Đảng ƀuôn Đê Chơ Gang, să Phú An, kdriêk Đăk Pơ brei thâo, hlăm ƀuôn mâo 122 gŏ êsei, 1551 čô mnuih hŏng 100% jing mnuih Bahnar. Truh akŏ thŭn 2022, ƀuôn adôk 16 gŏ êsei ƀun leh anăn giăm ƀun. Hlăm wưng êgao, klei ruă Covid-19 dleh ktuê dlăng, ƀiădah mnuih ƀuôn sang hlăm ƀuôn amâo huĭ kƀah mnơ̆ng ƀơ̆ng huă ôh kyua mâo Knŭk kna đru brei. Dŭm gưl, dŭm anôk bruă mơ̆ng kđriêk ăt gĭr kruê dlăng, čih anăn phung dleh dlan hmaĭ kyua klei ruă tưp… čiăng đu hluê si hdră êlan knŭk kna, đru kơ mnuih ƀuôn sang hgao klei dleh dlan anei: “Hlăm gưl đru kyua hmaĭ mơ̆ng klei ruă Covid-19 hluê si hdră êlan Knŭk kna, mâo mơh phung êmuh pô anei mâo pô adih amâo mâo. Ƀiădah mơ̆ng bruă hâo hưn mtô mblang gưl đru anei pioh kơ gŏ sang dleh dlan čiăng kơ grăp čô mnuih suaih pral, hơĭt ai tiê mă bruă. Čiăng dưi ngă klei anăn, jih jang mnuih brei bi hgŭm sa ai tiê, bi đru, hrăm mbĭt gang mkhư̆ klei ruă tưp leh anăn čang hmăng Đảng, Knŭk kna mđing dlăng hĭn čiăng msưh kdŭn klei ruă anei, čiăng kơ mnuih ƀuôn sang jĕ giăm taih kbưi hơĭt ai tiê hĭn.”

Hlăm sa boh sang jăk siam mâo djăp ênŭm mnơ̆ng mnuă yua hlăm sang mrâo, amai Ka Năm, ti alŭ Liêng Đơng, să Phi Liêng, kdriêk Đam Rông hơ̆k mơak brei thâo, thŭn êgao khădah dleh dlan kyua klei ruă tưp Covid 19, ƀiădah klei hdĭp mda gŏ sang ñu ăt mâo hnơ̆ng hrui wĭt hơĭt. Ñu brei thâo, mâo hĕ klei hdĭp hơĭt msĕ si ară anei kyua mâo Đảng, lehanăn knŭk kna mđing uêñ hlăm djăp mta, dơ̆ng mơưng bi mlih ênhă kphê leh khua amâo lŏ mboh, mlih pla kphê grep mjeh mrâo mboh hĭn, hlŏng truh kơ bruă mkra êlan klông, mâo pui kmlă mngač mtrang, mâo sang êa drao, sang hră mơar… Boh nik, khădah kphê thŭn anei amâo mâo jăk mboh hĭn ôh, ƀiădah čhĭ yuôm, kah hĕ jih kơ ênoh bi liê snăn gŏ sang ñu mâo mnga truh 200 êklăk prăk. Kyuanăn, klei hdĭp mda hơĭt, lehanăn đĭ kyar hĭn, tết truh ăt mprăp djăp ênŭm, h’uh mđao hĭn. Amai Ka Năm yăl dliê:  “Êlâo dih klei hdĭp mda bŏ hŏng klei dleh dlan, kyuadah gŏ sang knŏng thâo nga hma buh pla mdiê ktơr đuič. Bi ară anei tui hriăm mơ̆ng ayŏng adei djuê lar pla kphê, ksu, gŏ sang jhŏng lông ba pla leh kphê grep, lehanăn mâo ba wĭt boh mnga hĭn, klei hdĭp dơ̆ng tŭ dưn hĭn, mâo djăp klei găl duh mĭn kơ anak aneh hriăm hră mơar, lehanăn tloh mdơ̆ng sang mrâo. Ară anei klei hdĭp gŏ sang hmei, lehanăn jih jang phung ƀuôn sang hlăm krĭng hơĭt leh kơ êlâo sơăi”./.

Să Dă Dờn, kdriêk Lâm Hà, čar Lâm Đồng mâo 3.300 gŏ êsei, hlăm anăn lu jing mnuih djuê ƀiă K’Ho. Hlăm dŭm thŭn êgao, kyua mâo Đảng Knŭk kna mđing dlăng, boh nik duh bi liê hdră mkŏ mkra krĭng ƀuôn sang mrâo, hŏng ai tiê čŏng ngă, gĭr ktưn mkŏ mkra klei hdĭp mrâo mơ̆ng mnuih ƀuôn sang, Dă Dờn gĭr ktưn tlaih ƀun, jing să Krĭng ƀuôn sang mrâo mâo klei hdĭp bruă duh mkra đĭ kyar. Ƀuh klei bi mlih ti ƀuôn sang pô, khua mduôn K’Niêng, ti alŭ Dă R’Rôh, să Dă Dờn ktưn hưn brei thâo, klei tŭ anei mâo sa kdrêč mơ̆ng pô kyua đru čung ba mnuih ƀuôn sang hŏng hrăm mbĭt mkŏ mkra krĭng ƀuôn sang mrâo. Ară anei, klei ư̆ êpa dưi msưh kdŭn leh, ƀrư̆ hruê mâo thiăm gŏ êsei mdrŏng leh anăn man dưn. Klei hdĭp bi mlih, đĭ kyar anăn têt truh mnuih ƀuôn sang ăt mkŏ mjing djăp ênŭm, jăk mơak hĭn. Khua mduôn K’Niêng brei thâo: “Kâo pô mtrŭt mjhar leh mnuih ƀuôn sang mguôp ai tiê leh anăn prăk mah čiăng mkŏ mjing kban nao hlăm anôk mkra mjing, mjing dŭm ktuê êlan hlăm alŭ ƀuôn… kyua anăn bruă dŭ mdiăng mnơ̆ng dhơ̆ng lŏ hma, anak čô nao sang hră găl ênưih. Pô mñă nanao kơ mnuih ƀuôn sang gĭr mă bruă, gĭr ktưn lu hĭn čiăng mâo klei hdĭp jăk hĭn. Mbĭt anăn bi mlih klei thâo săng, si bĕ ngă čiăng mâo klei hdĭp jăk siam hĭn.”

Klei tŭ jing prŏng hĭn êdi hlăm thŭn leh êgao hŏng phung ƀuôn sang ti bon Bu Bir, să Quảng Tín, kdriêk Dak Rlâp, čar Daknông jing mâo mkra leh êlan giăm 1km nao kơ hma. Điểu Khuyên, khua bon Bu Bir brei thâo, kyua mâo êlan anei yơh mbĭt hŏng pui kmlă prŏng mâo dhiang ba truh hlăm hma, mâo leh klei găl kơ phung ƀuôn sang Mnông duh mkra pla mjing hlăm alŭ wăl anei:  “Hlăm thŭn mrâo gŏ sang mâo klei hmăng hmưi lŏ dưi pla ana boh kroh. Hlăm akŏ yan hjan kơ anăp, gŏ sang kâo lŏ dơ̆ng pla kphê, rŭ hĕ jih kphê leh khua, lehanăn lŏ pla boh durian lehanăn boh kroh mkăn, pla wăt tiu, čiăng dưi mđĭ ênoh mâo ba wĭt”./.

Alŭ Bia Tih, să A Dơk, kdriêk Đăk Đoa mâo 235 gŏ êsei mnuih ƀuôn sang hŏng 1000 čô mnuih jing mnuih Bahnar. Mơ̆ng knhal jih thŭn 2019 truh ară anei, wăt hmaĭ mơ̆ng klei ruă Covid-19, ƀiădah mnuih ƀuôn sang ăt mâo lu prăk hrui wĭt mơ̆ng bruă pla kphê, rông ŭn… hlăm ƀuôn amâo mâo ôh mnuih ruă Covid-19. Hlăm thŭn êgao, bruă sang cư̆ êa alŭ ăt mkŏ mjing klei bu ktlah hjăn kơ êbeh 20 čô mnuih wĭt mơ̆ng dŭm krĭng mâo klei ruă tưp nah Dhŭng. Y Sứ - Khua bruă Đảng alŭ Bia Tih hơ̆k mơak brei thâo, dưi mâo klei tŭ anei ăt jing kyua dŭm klei hâo hưn, hdră êlan mơ̆ng Knŭk kna, mơ̆ng Đảng hmao truh hŏng mnuih ƀuôn sang. Y-Sứ čang hmăng, hlăm thŭn mrâo, mnuih ƀuôn sang lŏ dơ̆ng ngă jăk dŭm hdră êlan mơ̆ng Đảng leh anăn Knŭk kna čiăng ƀuôn sang hrăm mbĭt gang mkhư̆ klei ruă tưp, gĭr mđĭ kyar bruă duh mkra. “Dŭm thŭn êlâo, hŏng hdră êlan mơ̆ng Knŭk kna đru kơ mnuih ƀuôn sang đĭ kyar. Ƀiădah mơ̆ng leh mâo klei ruă Covid-19 snăn klei hdĭp mnuih ƀuôn sang dleh dlan leh anăn mnuih ƀuôn sang ăt bi mni lač jăk kơ Đảng, Knŭk kna mđing dlăng jih ai tiê đru kơ mnuih ƀuôn sang pô mơ̆ng mduôn truh hđeh dưi tlŏ vaccine Covid-19 čiăng jih jang mnuih mâo klei suaih pral. Mnuih ƀuôn sang ăt gĭr ngă jăk hdră gang mkhư̆ klei ruă tưp, čiăng mâo klei hdĭp hơĭt kjăp, gĭt ktưn mđĭ kyar bruă duh mkra.”