VOV4.Êđê- Msĕ si hmei mâo leh klei čih, klei mđĭ ênoh lăn ti dŭm čar Lăn Dap Kngư dôk bi kruh hdră čuăl mkă ƀuôn prŏng, čư̆ čhiăng, hli čư̆, kdơ̆ng êa, bi rai wăl dliê jăk siam. Huĭ hyưt hĭn jing lu ênhă dliê hrông arăng bi rai jih, mjing lăn pioh pla mjing, rông mnơ̆ng dhơ̆ng. Lăn dliê jing lăn phung dleh ktuê dlăng, bi rai êjai, ksĭng mmiă êjai, čhĭ êjai, ngă luič klei êđăp ênang leh anăn mâo klei jhat prŏng.

Ară anei kâo dôk ti ênao Ea Rơ̆t, giăm êlan dơ̆ng pral Nha Trang, Khánh Hoà - Ƀuôn Ama Thuôt. Mdar kơ jih jang dlăng čư̆ kbuôn nah dih, dŭm anôk anei êdei dih srăng jing anôk yuôm bhăn. Hlei ayŏng amai adei čiăng, tui duah blŭ hrăm hŏng kâo, kâo srăng atăt nao dlăng.

Mrâo anei jing sa kdrêč klei hưn mdah kơ klei čhĭ mnia lăn ala mđung hlăm hla pŏk yang ƀuôn facebook. Dŭm čuê lăn ktuê hang ênao êa mơ̆ng knơ̆ng mkăp êa Ea Rơ̆t, krĭng taih kbưi bi knông kdriêk Ea Kar leh anăn Krông Bông, čar Dak Lak hlăm dŭm mlan anei jing anôk čhĭ mnia lăn mâo phung mnia mblei lăn tui duah. Klei hâo hưn mâo sa kdrêč êlan mkŏ krĭng nah dưr ênao êa anei hŏng êlan dơ̆ng pral Ƀuôn Ama Thuôt – Nha Trang lŏ dơ̆ng ngă kơ ênoh lăn ti nei “amâo mdei bi kdŏ”. Mâo lu čuê mâo view siam, mâo ară tla prăk truh kơ dŭm êklai prăk hlăm sa ha. Dŭm čuê lăn mâo anôk jhat ƀiă, dŭm thŭn êlâo knŏng ti gŭ 100 êklăk prăk hlăm sa ha, ară anei ăt truh leh 500 êklăk prăk kơ grăp ha, amâo mâo uêñ kơ dŭm klei amâo dưi ngă hră mơar kyuadah dôk jing lăn dliê.

Ti Ea Soup, amâo mâo êlan dơ̆ng pral, hdră ngă bruă amâodah view siam lei, ƀiădah lăn dliê ti kdriêk knông lăn anei ăt dôk hlăk đĭ ênoh. Jing kdriêk kreh tuôm hŏng klei h’uh hlơr, klei êa lip ti čar Dak Lak, klei găl ngă bruă dleh sơnăk, ƀiădah ăt mâo prăk mơ̆ng dŭm čar, ƀuôn prŏng nao truh ti Ea Soup mnia mblei dŭm čuê lăn mơ̆ng dŭm pluh truh kơ dŭm êtuh ha. Sa čô ti să Ea Bung, kdriêk Ea Soup brei thâo, ênoh lăn dliê ti nei đĭ leh 2 blư̆, 3 blư̆ mkă hŏng dŭm thŭn êlâo:

“Kah knar jing mơ̆ng 150 – 200 êklăk prăk hlăm 1 ha, lăn dliê, knơ̆ng bruă anăn. Lăn anăn amâo mâo klei hơĭt ôh kyua amâo mâo sa mta hră mơar, mnơ̆ng bi klă, duah blei mă sơnăn yơh.”

Kdriêk krĭng knông lăn Ea Sup ară anei jing sa hlăm dŭm anôk ktang kơ bruă čhĭ lăn soh hŏng hdră bhiăn ti Dak Lak, lăn dliê dưi ba čhĭ

Ênhă prŏng, ênoh êlưih, čhĭ mnia mă hŏng dŭm hră mơar čih hŏng kngan leh anăn duah ktrâo mă čiăng bi klă roh, ngă leh kơ kdriêk Ea Soup ară anei jing sa hlăm dŭm anôk hlơr kơ klei čhi mnia lăn soh hŏng hdră bhiăn ti čar Dak Lak. Ti alŭ wăl kdriêk mrâo hmao ƀuh klei bi rai dliê mâo ênhă prŏng hĭn hlăm lu thŭn hŏng anei ti krĭng Lăn Dăp Kngư hŏng giăm 400ha dliê rai, mmiă lăn dliê. Mâo đa đa mâo klei bi knăl brei ƀuh ti kdriêk Ea Soup mâo phung hrui blei lăn dliê hŏng ênoh lu leh anăn čhĭ mnia soh hŏng hdră bhiăn. Ngô Văn Thắng, k’iăng khua bruă sang čư êa kdriêk Ea Soup brei thâo, Kdriêk dôk gĭr ktưn tui mă leh anăn gang mkhư̆ phung ngă soh mta mrâo arưp aram anei:

                 “Amâo djŏ knŏng dŭm bruă plah mmiă lăn dliê soh hŏng hdră bhiăn, ƀiădah lŏ mâo klei čhĭ mnia, klei mplư luar. Phung mơ̆ng anôk mkăn hriê blei ka thâo ôh phŭn agha lăn anei si ñu jing, mâo leh phung mkŏ mjing klei čhĭ mnia leh anăn ƀuăn rơ̆ng ngă hră mơar yua lăn hlăm dŭm čuê lăn plah mmiă lăn dliê.”

                 Mbĭt hŏng čar Dak Lak, klei lăn hlăk đĭ ênoh dôk ktung mâo leh klei bi rai dliê, plah mmiă lăn dliê ti dŭm čar krĭng Lăn Dăp Kngư. Ti să Nâm N’Jang, kdriêk Dak Song, čar Dak Nông, Phạm Quang Nam, k’iăng khua bruă sang čư êa să brei thâo:

                 “Să dôk bi mguôp hŏng dŭm knơ̆ng, dhar bruă hlăm kdriêk, dŭm anôk bruă thơ̆ng kơ bruă, kahan ksiêm kdriêk, anôk bruă răng mgang dliê hluê ngă dŭm hdră ngă bruă, hdră êlan ksiêm dlăng, ƀuah mkra dŭm klei ngă soh čuk hli lăn dliê čiăng ngă bruă čhĭ mnia, jao klei yua lăn soh hŏng hdră bhiăn.”

Hlăm dŭm čar Lăn Dap Kngư, lăn dliê ti čar Lâm Đồng mâo ênoh yuôm lu hĭn, boh nik ti ƀuôn prŏng Đà Lạt

Hlăm dŭm čar krĭng Lăn Dăp Kngư, lăn dliê ti čar Lâm Đồng mâo ênoh yuôm hĭn, boh nik jing lăn dliê ti ƀuôn prŏng Đà Lạt. Knŏng 2 - 3 thŭn giăm anei, lu anôk lăn dliê ti ƀuôn prŏng mâo ênoh đĭ truh kơ 10 blư̆. Võ Danh Tuyên, k’iăng khua anôk bruă lŏ hma leh anăn mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang čar Lâm Đồng brei thâo, kyua klei čhĭ mnia lăn leh anăn ênoh lăn đĭ lu, lu phung amâo mâo uêñ kơ klei bhiăn ala čar, ngă bruă plah mmiă lăn dliê, čhĭ mnia mă prăk mnga soh hŏng hdră bhiăn.

“Klei plah mmiă lăn dliê, klei anei ngă lu klei rŭng răng, klei ƀuah ăl mơ̆ng phung ktuê dlăng hlăm hruê mmông êgao. Knŏng yap mă hlăm wưng tlâo mlan tal 1 thŭn 2022, čar mâo leh 57 klei plah mmiă lăn dliê hŏng ênhă 19,2ha. Mkă hŏng wưng anei thŭn 2021 mâo klei ênguôt êdi kyua ênoh anei đih truh kơ 78% leh anăn ênhă lăn plah mmiă đĭ jing 85%.”

Năng mđing jing klei plah mmiă lăn dliê soh hŏng hdră bhiăn leh anăn dŭm klei čhĭ mnia, jao klei dưi yua lăn mkŏ mjing hŏng klei amâo lŏ mdăp ôh, boh nik hlăm hla pŏk mạng yang ƀuôn, ƀiădah klei ƀuah mkra mơ̆ng dŭm alŭ wăl jing êmưt êdi. Hlăm đa đa anôk, khădah dŭm anôk bruă djŏ tuôm mâo leh klei blŭ srăng ƀuah mkra ktang phĭt, ƀiădah dŭm klei ngă soh anăn ăt dleh dưi ksiêm dlăng.

Boh sĭt klei anei ăt brei ƀuh bruă răng kriê ti dŭm čar dôk mâo klei awăt êdu amâodah amâo mâo bruă đua klam, ka hluê ngă jăk dŭm hdră bhiăn mơ̆ng Đảng leh anăn knŭk kna kơ bruă răng kriê, răng mgang dliê.

Pô mblang: Y-Ƀel Êban