Djŏ guôp

Hlăk dŭm hruê mmông knhal tuič mơ̆ng thŭn hđăp dơ̆ng jih, drei lŏ ksiêm wĭt 365 hruê êgao. Dŭm klei mâo tar rŏng lăn, Việt Nam, grăp gŏ sang, grăp čô mnuih găn leh hgao klei dưi tĭng mkă tal êlâo. Tar rŏng lăn čang hmăng hnưm dưi ksiêm dlăng klei ruă tưp. Ƀiădah klei anei amâo dưi ôh. Klei ruă tưp ngă leh êbeh 5 êklăk 500 êbâo čô mnuih djiê. Knŏng ti ala čar Mi, thŭn 2021 mâo leh 430 êbâo čô djiê. Dŭm hruê mmông găn hgao, klei djiê êka ăt kăn mdei. Tar rŏng lăn ka dưi mdrơ̆ng jih ôh hŏng Covid 19. Hŏng Việt Nam thŭn 2021 jing sa thŭn hnĭng ênguôt êdi. Mơ̆ng leh klei bi blah, lăn čar drei ka tuôm mâo klei djiê êka prŏng msĕ snăn. Sa knăm bi hdơr mơ̆ng ala čar kơ mnuih ƀuôn sang, lĭng kahan djiê kyua Cpvid 19 dưi mkŏ mjing dưi bi êdah leh lu mta klei. Êa ală, pui diăn čuh guh mngač hlăm dŭm ktuê êlan đ’điêt ti Sài Gòn lač leh kơ lu mta klei.

Klei ruă anei mtô kơ anak mnuih drei thâo mprăp kơ dŭm klei dôk mâo ƀrư̆ hruê ƀrư̆ kjham, hnơ̆ng lu lehanăn ktang hĭn msĕ si êlâo. Klei ruă anei mtô kơ anak mnuih brei pral mâo klei thâo săng lehanăn bi mluh. Amâo mâo klei msĕ ôh wăt hdră mdrơ̆ng hŏng klei ruă tưp. Klei ruă anei đru kơ tar rŏng lăn bi hgŭm mguôp ƀiădah ăt bi kah mbha tar rŏng lăn mơh, kah mbha anak mnuih, bi êdah klei mdê mdô plah wah dŭm ala čar, dŭm djuê ana lehanăn yang ƀuôn. Bi mguôp, sa ai tiê hlăm klei ngă bruă amâo dah pŏk êlan mdê jing sa klei tĭng dlăng kơ hdră hrŏng ruah. Ala čar amâo dah hlei pô mnuih mâo klei dưi ktang prŏng snăn boh tŭ amâo dah klei truh mơ̆ng klei hrŏng ruah hĭn mơh prŏng. Dŭm klei hrŏng ruah srăng dưi tĭng dlăng lehanăn bi mklă.

Hŏng Việt Nam, thŭn Tân Sửu 2021 jing thŭn bi mlih klei thâo săng lehanăn bruă mă. Anăn jing lŏ bi mklă klei thâo săng hlăm hdră mdrơ̆ng hŏng klei ruă tưp – hlăk ba wĭt leh klei tŭ hlăm bruă răng mgang klei hdĭp, klei suaih pral mơ̆ng mnuih ƀuôn sang amâo lŏ djŏ guôp ôh. Anăn jing bruă lŏ dlăng wĭt dŭm klei găl mâo lăm lui leh kñăm mkra mlih hdră mdrơ̆ng hŏng klei ruă tưp. Hdĭp djŏ guôp, ksiêm dlăng tŭ dưn jing sa hlăm dŭm hdră amâo knŏng djŏ hŏng klei ruă Covid 19. Tơdah bi mlih leh klei thâo săng, anôk bruă kđi čar ngă bruă kjăp, tŭ dưn hĭn, hlăm wưng amâo sui, mơ̆ng “anôk amâo tlŏ” vaccine mơ̆ng tar rŏng lăn, Việt Nam kpưn đĭ jing ala čar mâo ênoh tlŏ vaccine lu hĭn, truh kơ ară anei, amâo mâo hlei pô mơ̆ng 18 thŭn kơ dlông kơ dưi tlŏ vaccine. Boh tŭ anăn amâo djŏ kbiă mơ̆ng klei kiă kriê mơ̆ng phung khua êmua, ƀiădah kbiă hriê mơ̆ng klei thâo săng hlăm mnuih ƀuôn sang. Mnuih ƀuôn sang thâo săng, mnuih ƀuôn sang mtrŭt, mnuih ƀuôn sang sa ai dưi mjing leh boh tŭ msĕ snăn. Mơ̆ng tur knơ̆ng hnơ̆ng luôm vaccine lar bra, dŭm hdră duh mkra, duh ƀơ̆ng mơ̆ng mnuih ƀuôn sang mâo klei bi êdah lŏ krŭ wĭt. Khă êmưt ƀiădah hnơ̆ng lŏ krŭ wĭt kluôm mơ̆ng hdră duh mkra tar rŏng lăn jing dŭm klei bi êdah bŏ hŏng klei čang hmăng.

Lŏ wĭt

Têt jing wưng lŏ wĭt, klei čang hmăng dưi wĭt hŏng gŏ sang, hŏng ƀuôn sang, hŏng lăn čar khăp h’iêng mơ̆ng mnuih dôk kbưi hŏng lăn čar. Klei ruă tưp, klei luič liê, dŭm klei tui ksiêm yuôm bhăn hĭn mơh ngă kơ drei mâo klei čang hmăng dưi lŏ wĭt. Hlăm dŭm hruê bi ktlah, hlăm klei ruă êka lehanăn klei luič liê prŏng kyua klei ruă tưp, grăp čô mnuih thâo s’aĭ kơ klei čiăng mơ̆ng pô, hlăm ai tiê klei mĭn pô, lŏ tĭng dlăng lehanăn mkra mlih klei čiăng mơ̆ng pô dơ̆ng mơ̆ng anăn mâo klei bi mlih.

Djŏ mơ̆ ară anei, drei ƀuh grăp mnĭt mmông h’ĭt ênang jing yuôm bhăn hĭn mkă hŏng klei čiăng mơ̆ng mnơ̆ng dhơ̆ng. Klei čiăng dưi dôk giăm gŏ sang, găp djuê hlăm klei êđăp ênang jing yuôm hĭn. Năng ai djŏ leh mmông drei lŏ wĭt hŏng boh tŭ yuôm bhăn hlăm djăp anôk anăn jing klei khăp lehanăn klei jăk ênuah. Snăn yơh, bruă duah prăk ti dlông klei ruă êka mơ̆ng mnuih ƀuôn sang, hŏng klei lông dlăng hlăm tar rŏng lăn mâo klei ƀuah mkra lehanăn mưč snăk. Klei knŏng thâo kơ pô, klei ră, klei čiăng kơ pô srăng dưi msưh kdŭn jih kyua klei jăk ênang mơ̆ng anak mnuih.

Dŭm hnư mnơ̆ng, asei huă bi đru, dŭm klŏ ƀêñ mi, dŭm tŏ giêt êa ngă kơ mnuih drei h’uh mđao êdi hlăm wưng bluh mâo klei ruă. Dŭm klei săn asei, ruă êla amâo dưi mkă mơ̆ng êpul phung nai aê mdrao, phung ba anăp hlăm hră gang mkhư̆ klei ruă tưp amâo hưn lač klă jih ôh klei khăp, thâo bi đru dôk lar bra.

Amâo djŏ knŏng hŏng grăp čô, grăp êpul bruă, grăp anôk bruă duh mkra dôk dlăng kơ klei mâo ară anei, thâo klă ti jing mta klei phŭn, mơ̆ng anăn mkra mlih wĭt. Klă nik hĭn jing klei ruă tưp dôk mtrŭt drei duah hdră bi hgŭm lehanăn đĭ kyar mrâo, anăn jing klei bi mguôp hlăm hdră kdrăp mrô, jing boh tŭ mơ̆ng klei bi mlih mrô. Dŭm anôk bruă duh mkra. Dŭm anôk bruă duh mkra pral mâo klei thâo săng, pral bi mlih lehanăn dôk duah dŭm klei găl mâo. Klei ruă tưp ngă kơ anak mnuih kđăl ƀăng, bi ktlah anak mnuih ƀiădah lŏ mđĭ hĭn klei bi hgŭm mguôp.

Leh anăn ti gưl dlông, anôk bruă kđi čar ăt bi kjăp klei mĭn čŏn bi mklă, čŏng mkra mlih. Dlăng klă nik hĭn kơ klei êdu kƀah, ka djŏ. Hdră gang mkhư̆ hŏng klei ƀơ̆ng ngăn, klei bi liê, klei amâo djŏ, klei jhat ƀai ăt dôk mâo amâo mdei, dưi ksŭl mbŭ nanao klei đăo knang, răng mgang klei êđăo knang. Hlăm djăp bruă, jih jang djuê ana lŏ ƀuh klă nik hĭn phŭn agha ana hruê̆ dhar kreh djuê ana pô, hdĭp djŏ guôp, rơ̆ng kjăp klei hgŭm mguôp anăn jing ai ktang prŏng lehanăn boh kdrŭt đĭ kyar. Mă klei hriăm yuôm bhăn lehanăn lŏ gĭr krŭ wĭt, čiăng kơ dŭm klei luič liê knŏng jing klei luič liê h’aĭ mung mang ôh.

Klei čang hmăng

Yan mnga ba hriê lu klei čang hmăng. Čang hmăng kơ yan Mnga Nhâm Dần 2022 hŏng ai ktang mơ̆ng êmông, dŭm klei mmăt tĭng srăng đuê̆ jih knŏng lui kơ klei lŏ krŭ wĭt. Čang hmăng klei hdĭp mnuih ƀuôn sang srăng dưi mđĭ mlih hĭn, hdră duh mkra srăng lŏ đĭ kyar hlăm grăp gŏ sang, grăp anôk bruă duh mkra srăng “Kjăp hĭn”.

Amâo dưi ngă ngơi ti anăp klei ruă tưp srăng hnưm dưi ksiêm dlăng ƀiădah kăn dưi dôk dlăng yan mnga čŏng hriê. Hruê mmông amâo dôk guôn hlei pô ôh, Čang hmăng ka djăp ôh ƀiădah brei lŏ mâo klei gĭr ktưn kpưn đĭ, brei mâo hdră guh mngač klei čang hmăng anăn čiăng kơ ala čar drei dưi đĭ kyar pral, mnuih ƀuôn sang dưi trai mđao, êđăp ênang, mtăp mđơr msĕ si ai tiê mơ̆ng Klei bi kƀĭn kluôm ala tal XIII mơ̆ng Đảng.

Hlăm dŭm hruê dleh dlan mơ̆ng klei ruă tưp, lu hdră msir dưi ba mdah kñăm ruah mtlaih klei dleh dlan, gun kpăk kơ hdră đĭ kyar. Hlăm 3 hdră phŭn jing anôk bruă nah gŭ, mnuih mă bruă, klei bhiăn snăn drei ƀuh klei bhiăn jing yuôm bhăn hĭn. Klei bhiăn mâo drei mjing ƀiădah hnơ̆ng thâo dôk êdu kƀah, kyua anăn klei bhiăn ăt kƀah lu mơh mkă hŏng klei dôk mâo sĭt, jing leh klei gun kpăk kơ hdră bi mlih mrâo. Bi leh klei bhiăn amâo djŏ knŏng čŏng pô ruh mtlaih ƀiădah lŏ jing klei gun kpăk kơ dŭm knhuang nao ti anăp. Bi leh klei bhiăn lŏ jing bruă bi leh hdră mtrŭn, hdră bhiăn mâo klei dưi mĭn mrâo lehanăn mđĭ kyar.

Klei bi kƀĭn anôk bruă kƀĭn ala mdê dưi mkŏ mjing mơ̆ng akŏ thŭn 2022, êngao kơ hdră đru lŏ krŭ wĭt bruă duh mkra – ala ƀuôn 350 êbâo êklai prăk prŏng êdi, snăn hdră mkra mlih lu klei bhiăn čiăng mtrŭt mđĭ kyar anôk bruă nah gŭ dưi čang hmăng srăng mjing boh kdrŭt kñăm dưi mâo mta kñăm mđĭ kyar anôk bruă êlan êran pral đĭ hĭn 3 blư̆ mkă hŏng 20 thŭn êlâo lŏ bi mklin wĭt. Amâo mâo hlei ala čar dưi mâo klei đĭ kyar tơdah kƀah hdră êlan êran pral. Anôk bruă nah gŭ mđrăm mbĭt, mrâo mrang, hdră êlan êran pral srăng ba wĭt klei đĭ kyar. Čang hmăng ala čar drei srăng ƀuh lu klei jăk siam hĭn čiăng kơ klei jăk m’ak, đĭ kyar amâo djŏ knŏng hriê hluê yan ôh.

Pô mblang: H’Nêč Êñuôl