VOV4.Êđê- Klei “mdjiê pui hlăm wang 1 mmông” mđing truh Hdră bruă mmông boh lăn thŭn 2022 srăng mkŏ mjing mơ̆ng 10h30 truh 21h30 hruê anei, knăm kjuh, hruê 26/3. Klei hâo hưn mâo Phŭn bruă tuh tia mnia blei ba mdah mđing truh kơ hdră anei jing” Mđing kơ êdei anăp: Ară anei amâodah amâo ngă ôh”. Knŏng sa bruă ngă điêt msĕ si mdjiê dŭm kdrăp pui kmlă amâo čiăng êdi, amâodah mkhư̆ ba yua kdrăp yua hjăn čiăng mkiêt mkriêm êa săng, êa pui, bi hrŏ djah djâo leh anăn duiñ djah, hrô kơ bruă yua kdô nilon hŏng mnơ̆ng jăk kơ wăl hdĭp mda… jing grăp čô drei mguôp  lu kơ hlăm bruă đru kơ boh lăn doh hĭn.

Hdră bruă mmông boh lăn “60+” jing klei kčĕ mơ̆ng êpul tar rŏng lăn kơ bruă răng kriê wăl hdĭp mda (WWF), dưi mkŏ mjing grăp thŭn kñăm mđĭ hĭn klei thâo săng hlăm yang ƀuôn kơ klei mlih yan adiê leh anăn mkiêt mkriêm pui kmă tar rŏng lăn. Knăm anei dưi mkŏ mjing tal êlâo hĭn ti ƀuôn prŏng Sydney, ala čar Australia hlăk thŭn 2007, dưi mâo klei sa ai mơ̆ng êbeh 180 ala čar leh anăn alŭ wăl, hlăm anăn mâo Việt Nam.

            Bruă ngă mâo klei kwang hĭn mơ̆ng hdră bruă anei jing bruă mơ̆ng grăp čô leh anăn êpul êya tar rŏng lăn hrăm mbĭt “mdjiê pui hlăm wang sa mmông” (mơ̆ng 8h30 mmlan truh kơ 9h30 mlam) čiăng iêo mthưr klei uêñ mĭn mơ̆ng jih jang mnuih dlông rŏng lăn hŏng klei mlih yan adiê ară anei, mbĭt anăn lŏ iêo mthưr tui duah hdră êlan čiăng răng mgang boh lăn leh anăn mkŏ mjing klei hdĭp mgi dih mngač leh anăn kjăp hĭn.

Khădah leh grăp mmông mdjiê pui sa ai hŏng hdră bruă mmông boh lăn, anôk bruă ksiêm dlăng kdrăp pui kmlă ala čar čih yap ênoh pui kmlă mkiêt mkriêm dôk ƀiă, knŏng mâo mă ti gŭ dlông 500.000kWh, ƀiădah hluê si Trịnh Quốc Vũ – k’iăng khua kiă kriê bruă mkiêt mkriêm pui kmlă leh anăn mđĭ kyar kjăp (Hlăm phŭn bruă tuh tia), mâo boh tŭ yuôm bhăn hĭn jing knhuah gru mđĭ klei thâo săng hlăm yang ƀuôn kơ klei uêñ mĭn yuôm bhăn mơ̆ng bruă mkriêt mkriêm pui kmlă hŏng klei mlih yan adiê, răng mgang wăl hdĭp mda drei pô:

Hŏng klei ngă bruă mdjiê pui mmông mmăt, kyuanăn hnơ̆ng pui kmlă dưi mkiêt mkriêm mơ̆ng bruă mdjiê pui, dŭm gŏ sang mdjiê pui, sơnăn ka dưi bi êdah ôh klei sa ai mơ̆ng dŭm knơ̆ng bruă mkă mjing. Ƀiădah hŏng 500.000kWh tinei hmei ƀuh klei sa ai hur har mơ̆ng mnuih ƀuôn sang, gŏ sang…Klei hâo hưn mơ̆ng hdră bruă mmông boh lăn mơĭt truh kơ jih jang amâo djŏ knŏng jing mkiêt mkriêm pui kmlă leh anăn wăl hdĭp mda ôh, ƀiădah lŏ ngă bruă anăn nanao hlăm jih 365 hruê hlăm thŭn. Anei hmei lač bruă hâo hưn hlăm mmông Boh lăn dưi bi lar truh leh hlăm êpul êya yang ƀuôn leh anăn knơ̆ng bruă msĕ sơnăn…

Jing knơ̆ng bruă mkra mjing leh anăn mnia mblei pui kmlă kơ dŭm klei ngă bruă hlăm bruă duh mkra – ala ƀuôn, klei hdĭp grăp hruê mnuih ƀuôn sang, êpul grŭp pui kmlă Việt Nam (EVN) hrăm mbĭt leh hŏng hdră bruă mmông boh lăn, hluê ngă dŭm hdră êlan, hdră kčah mơ̆ng Việt Nam sa ai hŏng bruă anei hlăm hruê mmông êgao. Hluê si Trần Viết Nguyên, k’iăng khua êpul bruă mnia mblei, êpul grŭp pui kmlă Việt Nam (EVN), bruă yua pui mklă si ngă jing djŏ hdră leh anăn mâo boh tŭ dưn jing năng mjêč êdi…Tơdah mâo mkiêt mkriêm pui kmlă, yua amâo mâo boh tŭ srăng jing klei bi luč liê mang, boh nik hlăm wưng ară anei ênoh êa pui dôk đĭ ktang dlông rŏng lăn, čiăng kơ bruă dưn yua mkiêt mkriêm leh anăn mâo boh tŭ dưn jing bruă mjêč êdi.

Bi kơ klei yuôm bhăn hlăm bruă sa ai hŏng hdră bruă Mmông boh lăn leh mrô 60+ hlăm hdră bruă anei, Trần Viết Nguyên, k’iăng khua êpul bruă mnia mblei, êpul grŭp pui kmlă Việt Nam (EVN) lŏ brei thâo, ñu amâo knŏng mdei ti 60 mnĭt amâodah sa mmông, ƀiădah jing lu hruê bi kƀĭn, lu bruă bi mbŏ hlăm anăn čiăng bi lar klei thâo săng mkiêt mkriêm pui kmlă leh anăn răng mgang wăl hdĭp mda hŏng bruă ngă klă klơ̆ng hĭn:

        Hlăm êpul grŭp pui kmlă Việt Nam, grăp thŭn hmei ăt mă mlan 3 anei čiăng sa ai hŏng hdră bruă mmông boh lăn, mkŏ mjing dŭm bruă hâo hưn čiăng mkiêt mkriêm pui kmlă, đru kčĕ dŭm hdră mkiêt mkriêm pui kmlă hŏng phung ba yua leh anăn hmei ăt hmăng hmưi hdră anei srăng dưi ngă kluôm ênŭm, amâo djŏ ôh knŏng mlan 3 amâodah mlan 4, ƀiădah srăng ngă hlăm jih jang dŭm hruê adôk hlăm thŭn, boh nik hlăm bruă hâo hưn kơ phung ba yua čiăng mđĭ hĭn klei thâo săng, ya ngă drei srăng yua pui kmlă hŏng klei mkriêt kriêm hĭn leh anăn mâo boh tŭ hĭn  čiăng răng mgang wăl hdĭp mda..

Sa ai hŏng klei mĭn anei, Hà Đăng Sơn, khua kiă kriê anôk bruă pui kmlă leh anăn mđĭ kyar mtah hlăm  êpul hgŭm dŭm êpul klei kreh knhâo leh anăn mrâo mrang Việt Nam lač, mkiêt mkriêm pui kmlă, êa pui, êwa čuh srăng đru kơ drei bi hrŏ dŭm mta pui kmlă drei dôk leh anăn srăng blei ba yua hlăm mgĭ dih.

        Asei hmei pô hlăm dŭm klei ksiêm duah, anôk bruă pui kmlă tar rŏng lăn IEA ăt mñă klă leh klei yuôm bhăn mơ̆ng bruă mkiêt mkriêm pui kmlă hlăm bruă Net Zero bruă pui kmlă (klă sĭt jing êwa čhŏ knar hŏng 0) hŏng Việt Nam. Čiăng dưi ngă bruă anei drei srăng ngă dŭm hdră êlan kơ bruă yua pui kmlă mkiêt mkriêm leh anăn mâo boh tŭ amâo djŏ knŏng hlăm bruă pui kmlă, ƀiădah wăt kơ bruă êlan klông, dŭ mdiăng, hlăm dŭm sang prŏng, ăt msĕ hŏng dŭm bruă djŏ tuôm hŏng klei ba yua yăng đar mơ̆ng mnuih ƀuôn sang… kñăm duh bi liê leh anăn mđĭ kyar pui kmlă mkăp msĕ si pui kmlă êran hŏng ai angĭn, hŏng pil yang hruê…ngă sơnăn kơh dưi mâo klei kjăp, rơ̆ng mkăp brei ênŭm leh anăn êđăp ênang ti anăp dŭm hnơ̆ng čoh čuăn đĭ kyar bruă duh mkra – ala ƀuôn hlăm ala čar.

        Ăt hluê si Hà Đăng Sơn, yua pui kmlă mkiêt mkriêm leh anăn mâo boh tŭ jing hdră bruă nanao, sui leh anăn čiăng mâo dŭm hdră êlan hluê ngă mâo boh tŭ, nĕ đuê̆ kơ klei kpăk. Klă sĭt mâo leh mmông yua pui kmlă mkiêt mkriêm leh anăn mâo boh tŭ dưn ƀiădah ka dlăng yuôm ôh bruă rơ̆ng klei êđăp ênang pui kmlă ăt msĕ hŏng rơ̆ng klei mkăp brei pui kmlă kơ klei đĭ kyar bruă duh mkra ala čar.

 Pô mblang: Y-Ƀel Êban