VOV4.Êđê- Jiă kma klei mĭn, klei khăp Awa Hồ hlăm hră mơĭt kơ Klei bi kƀĭn prŏng phung bi ala dŭm djuê ana ti kwar Dhŭng thŭn 1946, thŭn 2009, êbeh 240 khua mduôn ti Lăn Dap Kngư bi ala kơ mnuih ƀuôn sang dŭm djuê ana bi siñê “Hră ƀuăn rơ̆ng” bi êdah ai tiê jih ai tiê, mbĭt anăn hrăm mbĭt mkŏ mjing Lăn Dap Kngư mđĭ kyar kluôm ênŭm, đru hlăm bruă mkŏ mjing leh anăn răng mgang čar kwar. Hlăm hdră hlue ngă hră ƀuăn, phung khua mduôn bi êdah nanao kơhưm, klei thâo pô, anăn dưi bi hmô msĕ si phung khua mduôn mâo klei lar bra ktang klei mĭn, klei khăp Awa Hồ truh kơ mnuih ƀuôn sang Lăn Dap Kngư.

Tui si klei mưng leh, khua mduôn Hmrik djuê ana Jrao ti ƀuôn Ia Nueng, să Biển Hồ, ƀuôn prŏng Pleiku, čar Gialai kgŭ ưm nanao. Ñu yăl dliê: Čiăng hâo hưn dŭm hdră êlan mơ̆ng Đảng, hdră bhiăn knŭk kna truh hŏng phung ƀuôn sang, snăn asei ñu pô mtam ngă klei bi hmô êlâo. Mrâo anei, knŭk kna đru truh 300 êklăk prăk pioh rŭ mdơ̆ng sang dhar kreh ƀuôn Ia Nueng. Leh ñu pô ba êlan êlâo mkrum 1 êklăk prăk, ñu mtrŭt jih jang mnuih hlăm ƀuôn, grăp gŏ êsei bi mguôp mâo 500 êbâo prăk, đru bi rŭ mdơ̆ng sang dhar kreh ƀuôn prŏng siam hĭn, ñu lač:

“Hŏng bruă klam jing khua mduôn hlăm ƀuôn, kâo mâo klei čiăng mtă kơ jih jang phung ƀuôn sang hdĭp hlăm klei thâo bi khăp, thâo bi dlăng ba mbĭt, amâo mâo bi kah phung đăo hŏng phung ka đăo. Kyuadah klei bi mguôp yơh dưi mjing ai ktang, ti anôk mâo klei bi mguôp tinăn mâo klei ktang. Anăn yơh jing klei awa mtô. Kâo thŭn anei 74 thŭn leh, jing khua mduôn hlăm ƀuôn anei mâo 18 thŭn leh, kâo ngă klei bi hmô êlâo, ngă djăp mta bruă jăk, bruă tŭ dưn kơ yang ƀuôn, knŏng msĕ snăn phung ƀuôn sang tui hlue”.

Khua mduôn Hmrik hmư̆ klei mrâo hlăm Radio

Giăm 20 thŭn leh mâo mdưm jing khua mduôn Hmrik kreh mâo nanao dŭm gưl bi mni, brei klei pah mni. Msĕ si Hră bi mni mơ̆ng Phŭn bruă lĭng kahan kyua mâo klei tŭ dưn hlăm bruă bi ktưn “thŭn khua, mâo klei bi hmô êlâo”, hră bi mni mơ̆ng khua knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar Gialai kyua klei tŭ dưn hlăm bruă “Jih jang phung ƀuôn sang bi răng mgang klei êđă ênang”, hră bi mni mơ̆ng Dhar bruă kiă kriê klei hâo hưn gưl dlông kyua klei tŭ dưn hlăm bruă “hriăm lehanăn hlue ngă hlue knhuah mngač Hồ Chí Minh”. Khua mduôn HMrik lač: Mâo klei myun lehanăn myưng m’ang êdi hŏng jih jang klei pah mni yuôm bhăn anăn, knư̆ hĭn lŏ hdơr kơ ai tiê klei jĕ giăm hŏng Awa, êjai mơĭt hră truh kơ Anôk bi kƀĭn prŏng phung bi ala djăp djuê ana ti Pleiku, hlăk hrue 19/4/1946; mơ̆ng anăn, msĕ si lŏ thiăm ai ktang hlăm klei duh myơr hĭn:

“Awa lač amâo mâo dưi truh ôh hlăm klei bi kƀĭn prŏng mbĭt hŏng phung ƀuôn sang, kyua taih kbưi, snăn awa mơĭt hră truh hŏng phung ƀuôn sang. Awa lač 54 djuê ana ayŏng adei drei hlăm anăn mâo mnuih djuê ana Yuăn, Jrai, Êđê... Jing ayŏng adei sa thŭng k’ŭt sơăi, drei brei thâo bi mguôp. Hŏng klei bi mguôp yơh čiăng bi rŭ mdơ̆ng lăn čar kjăp ktan hĭn, čiăng kơ phung ƀuôn sang trei mđao, anak čô mâo nao sang hră mơar djăp ênŭm. Awa Hô ka tuôm truh kơ anei ôh, ƀiădah hlăm ai tiê phung ƀuôn sang mâo nanao rup awa. Kyua mâo awa ktrâo êlan, mtrang klông snăn klei hdĭp phung ƀuôn sang knư̆ hrue knư̆ trei mđao, mâo pui kmlă, mâo êlan klông, sang hră mơar sang êa drao gŭn djăp ênŭm jăk siam”.

Khua mduôn Siu Plim bi trông kơ bruă tui hriăm hră Awa Hồ

Khua mduôn Siu Plim djuê ana Jrai, ti ƀuôn Bloi, wăl krah Ia Ly, kdriêk Čư̆ Păh, čar Gialai ăt jing sa hlăm êbeh 240 čô khua mduôn ti Lăn Dap Kngư mâo leh klei kuôl kă “Hră ƀuăn rơ̆ng” bi êdah ai tiê hur har, sa ai tiê rŭ mdơ̆ng Lăn Dap Kngư đĭ kyar kluôm ênŭm. Êgao 80 thŭn leh, jing sa čô kahan hđăp, sa wưng tuôm jing leh nai mtô wĭt mdei leh, lehanăn mâo phung ƀuôn sang mdưm jing khua mduôn kơ ƀuôn êbeh 30 thŭn êgao, Siu Plim păn kjăp nanao hlăm ai tiê pô klei bi mguôp msĕ hŏng hră awa Hô čih leh mơĭt ti anôk bi kƀĭn prŏng jih jang phung bi ala djăp djuê ana ti kwar dhŭng 1946, lehanăn yap hră anăn msĕ si sa mta ngăn dưn yuôm bhăn kơ grăp gŏ sang. Lehanăn ñu bŏ hŏng klei myưng m’ang leh mâo nao ti knăm bi leh knưng bi hdơr kơ awa hŏng Lăn Dap Kngư lehanăn bi leh bruă mphŭn bi leh wăl tač Klei bi mguôp prŏng ti ƀuôn prŏng Pleiku:

“Hră Awa Hô mơĭt kơ anôk bi kƀĭn prŏng phung bi ala djăp djuê ana mâo mbha kơ phung ƀuôn sang djăp djuê ana Jarai, Bahnar, Sedang grăp gŏ sang mâo sơăi. Hlăm hră awa čih yuôm bhăn hĭn jing kñăm kơ klei bi mguôp djuê ana. Hmư klei awa, djăp djuê ana bi mguôp mblah roh, sua mă klei êngiê kơ lăn čar, bi mguôp rŭ mdơ̆ng ƀuôn sang pô. Hră awa čih jing leh ngăn yuôm, kyua mâo hră awa čih hŏng klei mĭn ai tiê kiă kriê kluôm ênŭm, jih jang phung ƀuôn sang tui gưt, hlue ngă sa ai tiê, sa klei mĭn hur har. Awa Hô ka tuôm truh ôh, ƀiădah hră awa truh leh hŏng Lăn dăp kngư jing yuôm bhăn êdi”.

Tui hriăm mơ̆ng hră awa mtă, gŏ sang Siu Plim mâo nanao klei bi hmô hlăm djăp mta bruă ngă. Kơ klei duh ƀơ̆ng, gŏ sang ñu mâo êbeh 3 ha lăn pla mjing, hlăm anăn mâo 4 sao lŏ, 3 sao lăn pla êtak êbai hbei mtei, 1 ha ana kđuč, 1,3 ha kphê, lehanăn 8 sao ksu. Hrui wĭt grăp thŭn mâo êbeh 150 êklăk prăk. Klei hdĭp mda hơĭt leh, gŏ sang ñu thâo đru ba kơ dŭm gŏ êsei dôk hlăm klei dleh dlan kơ mjeh mnơ̆ng pla, brei čan prăk amâo mâo tĭng mnga ôh. Boh nik, hŏng k’hưm ñu mâo klei hâo hưn jăk mtrŭt mjhar phung ƀuôn sang thâo bi mguôp, jih ai tiê kpưn duah ƀơ̆ng čiăng bi mâo klei sah mdrŏng. Hmư̆ klei ñu, phung ƀuôn sang jhŏng ba yua pla mjing djăp mta mnơ̆ng, rông mnơ̆ng mrâo mâo klei tŭ dưn hĭn hlăm bruă pô pioh mđĭ kyar klei hdĭp mda, đru hlăm bruă mkŏ mkra krĭng ƀuôn sang mrâo./.

Pô mblang: Y-Khem Niê