VOV4.Êđê- Wĭt drông Têt hŏng gŏ sang mơ̆ng čar Bình Dương, amai Y Ngọc, sang ti ƀuôn Đăk Rơ We să Ngọc Bay, ƀuôn prŏng Kon Tum, čar Kon Tum ba lu klei mơak. Hŏng amĭ leh anăn phung ayŏng mprăp hla, mnŭng čiăng đŭng điŏ ñu mơak yăl dliê klei mơak pô hŏng grăp čô mnuih. Hluê si ñu klei mơak hĭn jing mâo klei suaih pral leh anăn êđăp ênang ti anăp Covid-19. Mơak hĭn jing mă bruă ti Bình Dương prăk mlan hơĭt kjăp mơ̆ng 9 truh 12 êklăk prăk, bruă huă ƀơ̆ng kyua Knơ̆ng bruă đru anăn ñu dưi mkiêt mkriêm prăk đru kơ amĭ. Klei mơak prŏng hĭn jing gưl wĭt mdei Tết thŭn anei Y Ngọc lŏ ba wăt A Nghen, mnuih mă bruă mbĭt hưn hŏng gŏ sang leh anăn mĭn tĭng mkŏ mjing klei bi kuôl ung mô̆ hlăm gưl thŭn mrâo. Mơak mprăp drông Tết mơ̆ng gŏ sang leh anăn mnuih ƀuôn sang Đăk Rơ Đe, amai Y Ngọc brei thâo:

“Tơdah gĭr mă bruă sui hlăm knơ̆ng bruă snăn prăk mlan kâo srăng đĭ thiăm, huă mnăm hlăm knơ̆ng bruă leh. Nao mă bruă jih hruê, mmăt tơdah mđĭ mmông mă bruă ăt mâo thiăm prăk hrui wĭt. Thŭn êgao, kâo dưi pioh leh sa ênoh prăk, mâo prăk čiăng blei mnơ̆ng drông thŭn mrâo. Leh Tết snăn kâo srăng lŏ dơ̆ng nao mă bruă, tơdah klei ruă tưp lŏ dleh ktuê dlăng snăn duah bruă hlăm čar, khă bi mâo bruă mă, mâo prăk hrui wĭt čiăng hơĭt klei hdĭp mda.”

Hŏng phung ƀuôn sang Êđê ti kdriêk Krông Ana, čar Daklak mprăp drông tết jing bruă amâo mâo dưi kƀah ôh kyuadah jih jang mnuih bi čang hmăng kơ thŭn mrâo lŏ mâo lu klei jăk mơak mrâo. H’Ñê Niê ti ƀuôn Kla, să Drai Săp, kdriêk Krông Ana, čar Daklak lač:

“Mphŭn dô, leh mŭt hlăm mlan 2 bi huă mnăm čuh êmô, kbao, hlăm wưng anăn ăt bi drông tue jĕ giăm taih kbưi hriê čhưn hŏng ƀuôn sang. Ară anei mâo Tết hmei ăt prăp êmiêt mơh msĕ si mnơ̆ng ƀơ̆ng, piăt êmiêt pưk sang doh siam pioh drông tue hriê bi hơêč hmưi tết akŏ thŭn mrâo. Hlăm thŭn mrâo kâo čang hmăng mâo klei suaih pral, mâo nao čuă anak čô djăp anôk, ngă lu bruă mbĭt hŏng yang ƀuôn”./.

Têt truh, jing mda asei, ayŏng Hyim ti ƀuôn Kon Brung, să A Yun, kdriêk Mang Yang, čar Gia Lai čang hmăng ai êwa jăk mơak. Hluê anăn, Hyim mprăp prăk blei čhum ao mrâo kơ gŏ sang, ƀêñ keŏ, mnơ̆ng huă ƀơ̆ng leh anăn mnga Tết bi msiam hlăm sang.

“Drông Tết snăn ăt mprăp ƀiă mnơ̆ng yua. Leh anăn hlăm gưl thŭn mrâo snăn gŏ sang bi trông kơ hdră mă bruă mkra mjing, duh ƀơ̆ng čiăng mâo prăk hrui wĭt, blei čhum ao kơ anak čô, mnơ̆ng yua kơ gŏ sang, msĕ si mnơ̆ng ƀơ̆ng huă, čĭm kan… čiăng hruê Tết jăk mơak.”

Mprăp êmiêt tết kơ gŏ sang pô, ƀiădah ăt đru mprăp brei mơh kơ yang ƀuôn. Anăn yơh jing hdră mơ̆ng phung pla djam ti kdỉêk Đơn Dương, čar Lâm Đồng. Yan pla djam thŭn anei jăk yan adiê, čhĭ yuôm, mâo mkăp djăp djam kơ anôk čhĭ mnia hlăm wưng tết, kyuanăn grăp boh sang mâo ênoh dưi ba wĭt hơĭt, mâo prăk blei mprăp mnơ̆ng mnuă yua pioh drông thŭn bhang mrâo. K’Điêp, ti să Lạc Lâm, kdriêk Đơn Dương, čar Lâm Đồng, lač:

“Sang hmei pla djam mtam hlue hŏng hdră mrâo mrang hlăm sang ală kĭng, sang ñuăl pioh čhĭ kơ anôk chĭ mnia tết. Čiăng kơ bruă pla mjing djam mtam mâo klei tŭ dưn, mâo djam mtam doh, hmei mŭt hlăm êpul hgŭm bi trông čhai, kyua mâo phung knuă druh ktrâo atăt, mơ̆ng anăn thâo pla mjing djam mtam hŏng ya mta hbâo prue jing guôp, mâo klei tŭ dưn. Mơ̆ng anăn, war djam gŏ sang hmei mâo lu hĭn, tŭ dưn ba wĭt prăk mnga lu, čhĭ lu anôk kăp blei, snăn mđĭ mơh ênoh kơ gŏ sang hmei hlăm wưng tết anei”./.

Bi ti kdriêk Krông Knô, čar Dak Nông, ngă leh leh anăn dôk pŏk ngă tŭ dưn bruă lŏ hma hluê si hdră ba yua kdrăp mrâo. Hdră kñăm mơ̆ng kdriêk truh thŭn 2025, mâo 5 krĭng lŏ hma ba yua kdrăp mrâo hŏng hnơ̆ng 1.600ha -2000ha. Ti alŭ Phú Lợi, să Quảng Phú - anôk mâo mnuih ƀuôn sang djuê ƀiă hdĭp mda, mnuih ƀuôn sang mâo leh klei bi mlih hlăm klei mĭn, hdră ngă. Kyua anăn, klei hdĭp mnuih ƀuôn sang grăp knhuang dưi bi mlih. Y-Tai, djuê ana Mnông jing Khua mduôn alŭ Phú Lợi, să Quảng Phú brei thâo, Tết anei mnuih ƀuôn sang mơak hĭn, kyua bruă duh mkra ăt đĭ kyar hĭn.

“Hlăm dŭm thŭn giăm anei, mnuih ƀuôn sang bi mlih hdră ngă bruă, anăn bruă duh mkra đĭ kyar lu. Mka whŏng alŭ wăl mkăn năng ai ka hmao ôh kyua alŭ wăl hmei jing krĭng taih kbưi. Ară anei êlan klông ka jăk leh anăn kdrăp mkra mjing adôk êdu kƀah. Hlăm dŭm thŭn kơ anăp čang hmăng knŭk kna mđing dlăng đru kơ mnuih ƀuôn sang, msĕ si ana pla mjing, mnơ̆ng rông, hdră bruă knơ̆ng kdơ̆ng êa. Ară anei mâo leh gŏ sang mâo klei hdĭp man dưn êbeh 85%, bi gŏ êsei ƀun leh anăn giăm ƀun adôk ƀiă. Lu gŏ êsei mâo pưk sang, mdrŏng sah leh”.

Să Ea Tul, kdriêk Čư̆ Mgar, čar Dak Lak ênoh mnuih djuê ana Êđê êbeh 98%. Klei hdĭp mda lu jing duh mkr apla mjing, kñăm hĭn kơ dŭm mta ană kphê, ksu, tiu... Êjai găn klei ruă tưp Covid 19 dleh dlan, bruă sang čư̆ êa alŭ wăl jih ai tiê mtrŭt mjhar, mđing uêñ kơ grăp gŏ sang. H’Nuen Niê, k’iăng khua să Êa Tul brei thâo: Čiăng kơ dŭm gŏ êsei ƀun, giăm ƀun lehanăn dŭm gŏ êsei knŭk kna dlăng ba mâo drông tết h’uh mđao, gưl bruă Đảng, bruă sang čư̆ êa mbĭt hŏng dŭm dhar bruă, êpul êya, phung thâo bi đru hlăk mâo dŭm hnư mnơ̆ng đru kơ phung ƀuôn sang:

“Hlăm thŭn êgao, klei ruă tưp Covid 19 hmăi amâo mâo jăk truh kơ djăp mta bruă ti să pô. Kphê mâo ênoh, ƀiădah amâo mâo djŏ boh mnga ôh. Ăt ba klei dleh dlan kơ phung ƀuôn sang. Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa să mjing klei găl kơ bruă bi đru hŏng dŭm gŏ êsei mâo mnuih ruă covid 19, lehanăn mnơ̆ng yua kơ phung ƀuôn sang. Hmei iêo mthưr phung thâo bi đru, hrăm mbĭt hŏng bruă sang čư̆ êa alŭ wăl đru brei kơ phung ƀuôn sang dôk găn klei dleh dlan. Thŭn mrâo hơêč hmưi kơ phung ƀuôn sang pô mâo djăp mta klei êđăp ênang jăk yâo, ƀơ̆ng tết hŏng klei mkiêt mkriêm, lehanăn mơak mñai”./.