VOV4.Êđê - Thŭn 2022 truh leh, Yan Mnga Nhâm Dần truh leh hŏng djăp krĭng kwar hlăm kluôm ala čar Việt Nam. Mnĭt mmông kkuh drông thŭn mrâo yuôm bhăn, kkuh drông thŭn mrâo truh leh, drei amâo wơr bĭt ôh sa thŭn 2021, kluôm ala lŏ dơ̆ng hlăm ktuê êlan gang mkhư̆ klei ruă Covid 19 lehanăn hdp djŏ guôp; khădah dleh dlan, ăt gĭr ktưn kpưn đĭ, djăp ktuê êlan ƀuôn sang lar bra klei khăp čiăng, gĭr ktưn h’ĭt kjăp čiăng hdĭp hlăm boh klei yang đar mrâo.

Thŭn mrâo ba lu klei čang hmăng, hơ̆k m’ak mrâo, drei đăo knang srăng hgao jih klei lông dlăng, tŭ drông dŭm klei tŭ jing kbiă hriê mơ̆ng klei ksŭl mbŭ hlăm dŭm hruê dleh dlan, čiăng kơ lăn čar drei guh mngač nanao Yan mnga. Drei hrăm mbĭt tui ksiêm kơ klei mĭn mơ̆ng mnuih ƀuôn sang krĭng Lăn dap kngư găn leh thŭn dleh dlan mơ̆ng klei ruă Covid 19 – thŭn 2021 lehanăn dŭm klei đăo knang, čang hmăng hlăm thŭn 2022 jăk siam hĭn.

Gŏ sang amai Rơ Ôm K’Jàng ti alŭ 1, să Liêng Srônh, kdriêk Dam Rông, čar Lâm Đồng drông tết hŏng klei mơak mñai, gŏ sang suiah pral, amâo mâo pô mâo klei ruă tưp Covid-19. Klei ruă tưp ngă kơ ênoh hbâo pruê đĭ ktang, ƀiădah kyua ênoh kphê leh anăn dŭm mta boh mngă bruă lŏ hma mkăn mâo lu boh leh anăn ênoh hơĭt, kyuanăn ênoh prăk ba wĭt hlăm gŏ sang ăt mâo klei hơĭt mơh. Ƀri wưng yan mnga mrâo Nhâm Dần thŭn 2022, amai Rơ Ôm K’Jàng hmăng hmưi kơ jih jang suaih pral, klei ruă tưp dưi msưh kdŭn, klei hdĭp mda mnuih ƀuôn sang mâo klei đĭ kyar:  “Thŭn anei gŏ sang kâo mâo 7 tôn kphê, êngao kơnăn, sang kâo lŏ mâo 3 sao lŏ, thŭn anei gŏ sang kâo amâo lŏ mâo klei rŭng răng ôh, gŏ sang kăn lŏ ư̆ êpa rei… Thŭn anei, gŏ sang kâo mâo klei găl ƀơ̆ng têt hơ̆k mơak, kâo blei braih điŏ wĭt đŭng, blei kpung pioh ƀơ̆ng tết. Thŭn mrâo, têt truh, gŏ sang kâo hmăng hmưi mâo klei suaih pral, klei mă bruă ƀrư̆ hruê ƀrư̆ đĭ kyar, dưi gĭr ktưn hĭn hlăm thŭn mrâo čiăng mđĭ kyar hĭn hlăm thŭn mrâo anei.

Êa Rbin jing să krĭng taih kbưi lehanăn dleh dlan êdi mơ̆ng kdriêk Lăk, čar Dak Lak. Mnuih ƀuôn sang mprăp drông têt êđăp ênang, trei mđao, m’ak hlak ƀiădah ăt thâo săng klă kơ hdră gang mkhư̆ klei ruă tưp kơ pô lehanăn kơ gŏ sang, ala ƀuôn. H’Ơn Bkrông, kreh iêu Aduôn Luyêt, ti ƀuôn Rbin, să Êa Rbin, thŭn anei bŏ 100 thŭn mtă: Têt yuôm bhăn êdi mơh, ƀiădah klei anei srăng dưi m’ak kluôm dhuôm tơdah jih jang mnuih dưi rơ̆ng kjăp klei êđăp ênang. “Têt dŭm thŭn êlâo m’ak snăk, jăk êdi lehanăn êđăp ênang. Têt thŭn anei huĭ hyưt mơh kyua klei ruă dleh dưi ksiêm dlăng. Mnuih ƀuôn sang mđing huă ƀơ̆ng, hlăp lêñ, ƀiădah ăt mđing răng kơ klei ruă tưp. Thŭn mrâo kâo h’êč hmưi kơ mnuih ƀuôn sang drei suaih pral, djăp mta bruă jăk găl s’aĭ”.

Hmăi kjham kyua klei ruă tưp Covid-19, êpul êya phung mă bruă bruă găn leh sa thŭn hŏng lu klei dleh dlan. Ƀiădah mnuih mă bruă ti ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh leh anăn dŭm čar Krĭng dhŭng wăt leh kơ ƀuôn sang pô čiăng dêč đuê̆ kơ klei ruă tưp. Mâo klei đru mơ̆ng bruă sang čư êa lehanăn dŭm anôk bruă djŏ tuôm, mnuih mă bruă ƀrư̆ ƀrư̆ tlaih mơ̆ng klei dleh dlan, bi hơĭt klei hdĭp. Ayŏng Y-Brao Ƀuôn Krông (Ama Sĭt) ti ƀuôn Tleh, să Dliê Ya, kdriêk Krông Hnang čar Dak Lak jing sa čô mnuih mă bruă mơ̆ng čar Đồng Nai wĭt kơ ƀuôn sang pô brei thâo: “Hlăm thŭn êgao, kâo kbiă đuê̆ mơ̆ng ƀuôn prŏng wĭt kơ ƀuôn sang pô kyua klei ruă tưp Covid-19. Ƀiădah amâo djŏ ôh kyua klei anăn mdei hĕ klei mĭn mkŏ mjing sa klei hdĭp trei mđao. Hlăm grăp bruă mâo, hmei mâo klei gĭr ktưn hŏng mbĭt klei đru mơ̆ng bruă sang čư êa alŭ wăl, leh anăn klei hdĭp lŏ wĭt hơĭt, anak aneh lŏ dưi wĭt nao sang hră mơar.”

Hlăm thŭn 2021, kyua klei ruă Covid 19 bluh mâo dleh dưi ksiêm dlăng anăn Y Duy, ti ƀuôn Kdung, să Hà Ra, kdriêk Mang Yang, čar Gia Lai amâo mâo bruă mă h’ĭt kjăp, klei hdĭp tuôm hŏng lu klei dleh dlan. Ƀiădah Y Duy đăo knang hlăm thŭn mrâo 2022, klei hdĭp srăng đĭ kyar hĭn. Y Duy tĭng srăng čan dŭm pluh êklăk prăk ti knơ̆ng prăk blei mjeh bê pioh rông. “Thŭn hđăp êgao leh, thŭn mrâo anei, kâo čang hmăng dưi čan prăk ti knơ̆ng prăk kñăm duh bi liê dŭm bruă pô ka mâo prăk duh msĕ si pla kphê, tiu, rông êmô, bê amâo dah ŭn čiăng kơ bruă duh mkra h’ĭt hĭn msĕ si mnuih ƀuôn sang hlăm ƀuôn, mă bruă ba wĭt klei tŭ dưn. Lehanăn hlăm thŭn mrâo anei gĭr mă bruă mdiê lŏ pruê hbâo djăp ênŭm čiăng mâo boh mnga, ba wĭt klei tŭ dưn hĭn mkă hŏng thŭn êlâo”.

Ayŏng Hyung, k’iăng khua gĭt gai êpul hgŭm ƀĭng ngă lŏ hma să A Dơk, kdriêk Đăk Đoa, čar Gia Lai hlăm jih thŭn 2021 mâo leh klei gĭr ktưn đru kơ mnuih ƀuôn sang Bahnar kơ klei pla mjing, kriê dlăng kphê, klei pla mjing ana boh kroh leh anăn wăt kơ bruă rông ŭn mnŭ. Hlăm thŭn 2022, Ayŏng Hyung hmăng hmưi dưi lŏ nao hriăm lu hĭn, mâo lu hĭn klei thâo hŏng bruă lŏ hma, dliê kmrơ̆ng čiăng đru kơ bruă duh mkra gŏ sang pô đĭ kyar hĭn: “Kâo pô tuôm hriăm leh ti sang hră bruă dliê kmrơ̆ng mơ̆ng thŭn 2008 truh kơ thŭn 2010, leh jih hriăm mơ̆ng anăn truh kơ ară anei wĭt ngă bruă duh mkra hlăm gŏ sang. Thŭn anei kâo hmăng hmưi lŏ dưi nao hriăm gưl hriăm dlông hĭn, čiăng thâo lu hĭn kơ bruă lŏ hma, dliê kmrơ̆ng čiăng mđĭ kyar bruă duh mkra hlăm gŏ sang. Ară anei kâo jing k’iăng khua êpul gĭt gai êpul hgŭm ƀĭng ngă lŏ hma hlăm să, kyuanăn hmăng hmưi dưi nao hriăm lu hĭn čiăng thâo lu hĭn kơ bruă pla mjing, rông mnơ̆ng dhơ̆ng leh anăn wĭt dưn yua hlăm klei ngă bruă, đru kơ mnuih ƀuôn sang pô thâo dưn yua klei kreh knhâo mrâo mrang hlăm klei ngă bruă, hrăm mbĭt mđĭ kyar bruă duh mkra.

Thŭn tal êlâo nao mă bruă ti Êpul hgŭm bruă pla mnga djam tam – hiu čhưn ênguê lehanăn phung êdam êra ti wăl krah Măng đen, kdriêk Kon Plŏng, čar Kon Tum. Têt anei, êkei êdam A Quả, 18 thŭn mâo klei găl hĭn čiăng mđing kriê dlăng Têt kơ gŏ sang. Wĭt ti ƀuôn Tu Cần, să Hiếu êlâo kơ hruê Têt, A Quả pral bi mdoh pưk sang kơ amĭ ama, nao hgŭm hŏng mnuih ƀuôn sang hlăm ƀuôn bi mdoh Sang dhar kreh yang ƀuôn, bi msiam êlan klông. A Quả brei thâo, Têt anei dôk ti sang, dôk hŏng gŏ sang kyua anăn kâo mđing dlăng kriê kơ hruê Têt gŏ sang klă sĭt hơ̆k m’ak, djăp ênŭm. Thŭn mrâo, kâo mâo leh hdră kčah gĭr hriăm hră m’ar čiăng bi lông mŭt hlăm adŭ ksiêm hriăm kơ dliê kmrơ̆ng: “Êlâo kơ Têt kâo mprăp leh lu bruă msĕ si bi mdoh pưk sang, wăl djiêu gah, đru mguôp ƀiă điŏ, nao mă hla mtei bi đŭng ƀêñ điŏ ti sang dhar kreh êpul êya. Ƀuôn sang mkŏ mjing lu hdră bruă drông Têt hơ̆k m’ak, grăp čô mnuih bi kƀĭn ti sang dhar kreh êpul êya s’aĭ”.

Msĕ si ana mâo phŭn, yan mnga truh, jing wưng mâo lu phung mbruă, khua mduôn ti Lăn dap kngư lŏ hdơr wĭt kơ dŭm klei mơ̆ng đưm êlâo lehanăn dŭm knhuah dhar kreh jăk siam mơ̆ng djuê ana pô, čang hmăng dŭm knhuah jăk siam anăn srăng dưi krơ̆ng kjăp truh kơ dŭm ênuk êdei:

Grăp wưng truh tết, truh yan mnga mrâo, pô thâo mbruă êdah kdlưn A Lễ, ti ƀuôn Kon Čêñ, să Măng Cành, kdriêk Kon Plông, čar Kon Tum lŏ ƀuh klei hơ̆k mơak hlăm ai tiê. Kčưm hlăm thŭn 67, jing pô thâo lu dhar kreh knhuah gru mơ̆ng mnuih Sơdang, mduôn A Lễ hmăng hmưi dưi lŏ čuê kơ anak čô leh anăn phung hđeh hlăm ƀuôn. Mduôn lač, klei hdĭp ară anei mâo ênŭm ênap, ktang amâo dưi wơr ôh čĭng čhar, klei kdŏ čhuang…mâo leh mơ̆ng aduôn aê. Bruă anei ăt msĕ ana mâo phŭn, mâo agha kơh thâo kjăp, thâo mtah: Kâo hơêč hmưi kơ jih jang mnuih ƀuôn sang djuê ana Mơnâm leh anăn ayŏng amai adei djuê ana mkăn hlăm grăp krĭng war ala čar, sa thŭn mrâo boh hŏng klei suaih pral, hơ̆k mơak leh anăn êđăp ênang. Hlăm klei mĭn kâo hmăng hmưi kơ phung anak čô hlăm ƀuôn gĭr ktưn hriăm hră mơar, ksiêm duah leh anăn kriê pioh dhar kreh djuê ana pô, kâo srăng gĭr ktưn lŏ mtô kơ diñu klei tông čĭng čhar, čiăng kơ diñu thâo leh anăn bi lar dŭm klei yuôm bhăn knhuah gru dhar kreh djuê ana pô.”

Mŭt hlăm thŭn mrâo, H’Thông Niê, kreh iêu Aduôn Nguyên ti ƀuôn Păn Lăm, ƀuôn hgŭm Tân Lập, ƀuôn prŏng Ƀuôn Ama Thuôt, čar Dak Lak ăt čang hmăng dŭm knhuah dhar kreh jăk siam mơ̆ng djuê ana pô dưi krơ̆ng kjăp lehanăn mđĭ lar hlăm ênuk gưl mrâo ară anei. “Hlăm thŭn êgao, kâo ăt m’ak mơh kyua mâo lu knhuah dhar kreh Êđê dưi kriê pioh kjăp. Kâo čang hmăng hlăm wưng ti anăp, dŭm knhuah dhar kreh mơ̆ng djuê ana pô srăng lŏ dưi kriê pioh lehanăn mđĭ lar hlăm klei hdĭp mnuih ƀuôn sang Êđê ti dŭm ƀuôn êlan krĭng Lăn dap kngư. Čang hmăng kơ drei thâo kriê pioh, mđĭ kyar lehanăn mđĭ lar hĭn hlăm klei hdĭp ênŭk mrâo ară anei”.