Klei thâo grep k[iêng mkra mđ^ lo\ bi hlua\ đang kphê leh khua mduôn – kna\m kjuh, hruê 21/8/2016.
Thứ bảy, 00:00, 20/08/2016
VOV4.Êđê - Bi mrhô kơ ru\ lo\ w^t ba pla mrâo kphê leh khua mduôn amâo lo\ mâo boh mnga, lu mnuih [uôn sang ti c\ar Daknông ruah hdra\ ua\ ana lo\ grep êdu\k c\ia\ng mkiêt mkriêm pra\k bi liê. Hdra\ nga\ anei ba leh klei tu\ pro\ng kơ brua\ duh mkra.
Nguyễn Bá Lộc jing mnuih tal êlâo ti kdriêk Dak Mil, ]ar Daknông grep k[iêng kơ war kphê brei thâo, hdra\ nga\ anei jing dleh, [ia\dah le\ klei tu\ dưn `u jing pro\ng êdi: Ênoh bi liê phu\n tal êlâo kno\ng hlăm brô 10 êklăk prăk kơ sa ha, êdei kơ sa thu\n dơ\ng mâo pe\ boh tal êlâo. Bi tơdah lo\ w^t ru\ pla mrâo, 1 ha kphê lu] liê êbeh 100 êklăk prăk, lehana\n lu] tlâo thu\n kơh mâo [ơ\ng. Ara\ anei hlăm war kphê grep go\ sang `u mâo ba w^t hơ^t 6tôn/ha. Nguyễn Bá Lộc, ti sa\ Dak Lao, kdriêk Dak Mil, brei thâo: “ Leh phung kreh knhâo mơ\ng Anôk brua\ ksiêm duah kơ mjeh mnơ\ng pla ti kr^ng Dap Kngư di`u k]e\, snăn pô ăt mguôp, ngă ua\ phu\n lehana\n grep bi hlua\ mrâo ana kphê, snăn boh tu\ dưn mse\ si jih jang mnuih [uh leh mboh măng ai. Mnuih [uôn sang [uh mse\ snăn di`u ăt ]ia\ng tui ngă hlăm du\m war kphê leh khua, hmei ăt srăng đru ktrâo ata\t, lehana\n ruah đơ k[iêng jăk pioh grep. Ara\ anei hlăm sa\ hmei mâo grep êbeh leh 20ha hla\m đang kphê leh khua, ho\ng hdră ngă [rư\ [rư\ pro\ng kno\ng sang kâo mâo ngă leh truh 3ha mkrah, lehana\n mnuih [uôn sang mâo 5 ha”.
Bi Phạm Văn Minh, ti sa\ Nam Đà, kdriêk krông Knô, ]ar Daknông, snăn mơ\ng hdră bi hmô grep k[iêng kơ kphê, mâo Anôk brua\ mtô bi hriăm brua\ lo\ hma kdriêk đru, `u mâo mjut mjing leh k[iêng mjeh kơ mnuih [uôn sang pla. War k[iêng mjeh mâo Anôk brua\ ksiêm duah klei kreh knhâo brua\ lo\ hma dliê kyâo Tây Nguyên đru, ho\ng du\m mta mjeh jăk, dưi kdơ\ng ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă mse\ si bring [ơ\ng, mse\ ho\ng mjeh TR4, TR8, Phạm Văn Minh la]:“ Go\ sang kâo mâo grep bi hlua\ mda phu\n tal êlâo kno\ng điêt mơh, hlăm brô 1 – 2 sao đu], leh [uh jing ba w^t klei tu\ dưn êdi. Snăn ara\ anei phung hlăk sang g^r bi grep leh jih. Mse\ si war anei kno\ng mâo 1.600 phu\n đu], [ia\dah mâo pe\ leh truh 10 tôn asa\r. Mâo klei tu\ dưn pro\ng mse\ snăn, mnuih riêng gah tui hriê hriăm, mâo du\m go\ êsei iêu kâo nao đru grep brei kơ di`u hlăm hma. Lehana\n mjeh grep go\ sang kâo ăt mkăp grăp thu\n truh mơh 30 êbâo phu\n, nanao grăp thu\n mil mkrah yan jih yơh mjeh”.
Ăt jing brua\ grep k[iêng bi hlua\ mda war kphê, Nguyễn Công Quảng ti thôn Đức Hiệp, sa\ Đức Mạnh, kdriêk Dakmil ksiêm duah hdră ma\ brua\ hjăn. Ara\ng dê ua\ phu\n kphê khua guôn pluh k[iêng mda kơh grep. ~u dê grep ti k[iêng tơl hd^p đ^ jing leh, snăn kơh ua\ ana. Nguyễn Công Quảng, brei thâo: “Grep kphê kâo ngă khăt [rư\ [rư\, jing kâo grep k[iêng êlâo hlăm phu\n kphê leh khua anôk grep hd^p đ^ jing, lehana\n ana khua ăt mâo boh, kâo pe\ he\ boh êlâo, leh kơ năn kơh kâo ua\ ana, snăn jing amâo mâo lu] boh mnga ôh, lehana\n truh kơ thu\n êdei kâo ăt lo\ mâo boh kphê pe\ mơh. Ara\ anei war kphê kâo mboh mơ\ng 7 – 8 tôn/ha, grăp thu\n nanao mse\ snăn kâo mâo pe\”./
Du\m hdra\ msir đru kơ mnuih [uôn sang bi mđ^ hnơ\ng boh mnga tu\ ja\k kơ đang kphê leh khua mduôn.
Kphê Robusta jing mta ana ba pla phu\n ti kr^ng Dap Kngư. Sna\n [ia\dah, ho\ng du\m đang kphê mâo leh êbeh 20 thu\n, kphê leh mduôn khua leh ana\n ba yua djuê mjeh hđa\p,ana\n amâo mâo đei mâo boh mnga, amâo mâo klei tu\ kơ brua\ duh mkra ôh. S^t ka c\ia\ng ru\ lui he lo\ w^t ba pla mrâo, sna\n mnuih [un sang drei c\ia\ng ba yua du\m hdra\ bi knar mđra\m mb^t jing mkra la\n leh ana\n mjing pum bi ja\k, đang kphê dưi dôk lo\ mboh hla\m lu thu\n dơ\ng ho\ng hnơ\ng boh mnga h’^t mâo êbeh 3 tôn kphê asa\r/ 1ha. Tiến sĩ brua\ lo\ hma Tôn Nữ Tuấn Nam kc\e\ ktrâo brei snei: “Mơ\ng klei ksiêm duah dla\ng brei [uh lu đang kphê leh khua mduôn la\n sra\ng msa\m leh ana\n amâo lo\ bi knar ôh mnơ\ng tu\ ja\k; si tôhmô mse\ si đang kphê ane i`u êbeh lu đei leh lưu huỳnh, đang kphê adih `u êbeh lân; sna\n jih jang klei êbeh hla\m la\n nga\ hma\i djo\ amâo mâo ja\k s’a\i kơ klei đ^ jing leh ana\n hnơ\ng mboh mơ\ng đang kphê. Sna\n ho\ng đang kphê leh khua mduôn, mnuih [uôn sang drei c\ia\ng bi ksiêm mka\ dla\ng kơ mta la\n, c\ia\ng mâo hdra\ kc\ah pruê hbâo mkra mlih pruê hbâo lo\ mkra he\ la\n, đru kơ kphê đ^ jing ja\k agha hrip ma\ mnơ\ng tu\ ja\k pioh đ^ jing. Mơ\ng ana\n kơh drei ba yua du\m hdra\ mkra mđ^ ana, adhan pum hla ho\ng hdra\ ua\ [al leh ana\n grep k[iêng, amâo dah bi mjing k[iêng pioh kơ ana dưi đ^ jing du\m adhan hla mrâo.”
Leh lo\ mkra mjing đang kphê khua mduôn ho\ng hdra\ ua\ grep k[iêng amâo dah mjing rup pat ana sna\n, mnuih [uôn sang c\ia\ng mđing lo\ dơ\ng kriê dla\ng bi ja\k kơ đang kphê hla\m du\m thu\n ti ana\p. Tiến sĩ Tuấn Nam kc\e\ snei: “ C|ia\ng kơ đang kphê mâo hnơ\ng mboh h’^t, mnuih [uôn sang drei c\ia\ng bi mđing kơ du\m brua\ : tal 1 jing kia\ kriê mnơ\ng tu\ ja\k ba dưm kơ ana kphê bi ja\k mâo wa\t brua\ dla\ng kriê kơ la\n jing tơ la\n msa\m đei sna\n c\ia\ng bi mkra la\n ho\ng du\m mta lân , c\u\r …… leh ana\n brua\ kriê dla\ng kơ đang kphê ma\ wa\t hbâo hoá học ba dưm bi knar djo\ guôp hluê si klei ktrâo lac\, bi mguôp ho\ng hbâo hữu cơ, tơ amâo mâo ôh hbâo bru\ sna\n drei c\ia\ng bi ba yua hbâo vi sinh amâo dah hbâo sinh hoá hữu cơ c\ia\ng kơ agha kphê dưi kja\p ktang. Brua\ tal dua jing mnuih [uôn sang drei c\ia\ng mđing kơ brua\ kia\ kriê klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\, kơ du\m đang kphê leh khua mduôn c\ia\ng mđing kơ klei mnơ\ng nga\ bi bring hla kphê, klei nga\ bru\ kđang ana kphê.”
A|t hluê si Tiến sĩ Tôn Nữ Tuấn Nam mơh, du\m đang kphê leh khua mduôn ai bi kdơ\ng ho\ng klei hlua\t [ơ\ng nga\ nga\ êdu awa\t. Bohnik ho\ng adiê hjan lu , kphê kha\ng bru\ kđang ana, tơ amâo mâo dja\l thâo [uh mnơ\ng sra\ng nga\ djiê ana kphê. Tiến sĩ Tôn Nữ Tuấn Nam brei thâo: “ Klei mnơ\ng nga\ bi bru\ kđang ana đ^ lêc\ lar wa\t hla\m bhang leh ana\n yan hjan, [ia\ đ^ lêc\ lar lu hla\m yan hjan. Drei thâo [uh ho\ng hdra\ nao c\ua dla\ng nnao đang kphê pô, leh dưm hbâo s^t [uh ana kphê `u nga\ bi k`^ hla amâo dah amâo lo\ đ^ jing ôh, sna\n drei bi ksiêm dla\ng ktuê ana kphê ana\n. Tơ [uh `u mâo gru kđang sna\n drei kuêh he\ pioh mia êa drao. Mâo lu mta êa drao mdrao klei mnơ\ng nga\ anei hla\k ba c\h^ hla\m sang c\ơ mnia mse\ si: Viban C amâo dah Ridomin…. sna\n mnuih [uôn sang drei sra\ng bi mtlai ktang h^n kơ aguah tlam, leh kơ ana\n ba mia kơ anôk gru kđang leh kuêh doh ana\n. Mia mâo dua bliư\, bi sui hla\m brô 10 hruê. Sna\n klei mnơ\ng nga\ anei sra\ng jih, leh kơ ana\n mâo du\m mlan êdei gru kđang ana\n sra\ng hlao sir yơh, drei dưi do\ng mdrao ana kphê ana\n tơ drei thâo [uh mơ\ng ưm. Bi tơ ana kphê gơ\ djiê leh kyua kđang bru\ ana, sna\n drei amâo dưi lo\ do\ng ôh, [ia\ bi msir mkra ho\ng hdra\ ua\ ti nah gu\ anôk kđang leh ana\n ba c\uh he\ ana ua\ ana\n, kyua `u jing mmao Fuarium nga\, tơ drei lui adhan ana mnơ\ng nga\ ana\n sna\n hu\i mmao ana\n sra\ng lo\ `u\ kma kơ adhan mka\n amâo dah ana mka\n ti djiêu ana\n. Tơ dja\l thâo [uh sna\n klei mnơ\ng anei nga\ dưi msir mkra.
Anei jing hdră ngă ênưih, mâo klei tu\ dưn, dưi mkiêt mkriêm, lehana\n ăt mâo pe\ nanao mơh boh kphê êjai bi hlua\ mrâo war kphê.
Tơdah mâo du\m klei gun kpăk hlăm brua\ dla\ng kriê mnơ\ng pla, lehana\n mnơ\ng rông, diih dưi bi tuôm ho\ng Anôk brua\ mtô bi hriăm brua\ lo\ hma alu\ wa\l, amâodah ]ih hra\ m’^t kơ hmei hluê anôk anei: Cơ quan thường trú Đài TNVN khu vực Tây Nguyên, số 19A, đường Lê Duẩn, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Daklak, hmei srăng mâo du\m klei w^t la] [h^ ênu\m.
H'Nga pô]ih hlo\ng ra\k.
Nguyễn Bá Lộc jing mnuih tal êlâo ti kdriêk Dak Mil, ]ar Daknông grep k[iêng kơ war kphê brei thâo, hdra\ nga\ anei jing dleh, [ia\dah le\ klei tu\ dưn `u jing pro\ng êdi: Ênoh bi liê phu\n tal êlâo kno\ng hlăm brô 10 êklăk prăk kơ sa ha, êdei kơ sa thu\n dơ\ng mâo pe\ boh tal êlâo. Bi tơdah lo\ w^t ru\ pla mrâo, 1 ha kphê lu] liê êbeh 100 êklăk prăk, lehana\n lu] tlâo thu\n kơh mâo [ơ\ng. Ara\ anei hlăm war kphê grep go\ sang `u mâo ba w^t hơ^t 6tôn/ha. Nguyễn Bá Lộc, ti sa\ Dak Lao, kdriêk Dak Mil, brei thâo: “ Leh phung kreh knhâo mơ\ng Anôk brua\ ksiêm duah kơ mjeh mnơ\ng pla ti kr^ng Dap Kngư di`u k]e\, snăn pô ăt mguôp, ngă ua\ phu\n lehana\n grep bi hlua\ mrâo ana kphê, snăn boh tu\ dưn mse\ si jih jang mnuih [uh leh mboh măng ai. Mnuih [uôn sang [uh mse\ snăn di`u ăt ]ia\ng tui ngă hlăm du\m war kphê leh khua, hmei ăt srăng đru ktrâo ata\t, lehana\n ruah đơ k[iêng jăk pioh grep. Ara\ anei hlăm sa\ hmei mâo grep êbeh leh 20ha hla\m đang kphê leh khua, ho\ng hdră ngă [rư\ [rư\ pro\ng kno\ng sang kâo mâo ngă leh truh 3ha mkrah, lehana\n mnuih [uôn sang mâo 5 ha”.
Bi Phạm Văn Minh, ti sa\ Nam Đà, kdriêk krông Knô, ]ar Daknông, snăn mơ\ng hdră bi hmô grep k[iêng kơ kphê, mâo Anôk brua\ mtô bi hriăm brua\ lo\ hma kdriêk đru, `u mâo mjut mjing leh k[iêng mjeh kơ mnuih [uôn sang pla. War k[iêng mjeh mâo Anôk brua\ ksiêm duah klei kreh knhâo brua\ lo\ hma dliê kyâo Tây Nguyên đru, ho\ng du\m mta mjeh jăk, dưi kdơ\ng ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă mse\ si bring [ơ\ng, mse\ ho\ng mjeh TR4, TR8, Phạm Văn Minh la]:“ Go\ sang kâo mâo grep bi hlua\ mda phu\n tal êlâo kno\ng điêt mơh, hlăm brô 1 – 2 sao đu], leh [uh jing ba w^t klei tu\ dưn êdi. Snăn ara\ anei phung hlăk sang g^r bi grep leh jih. Mse\ si war anei kno\ng mâo 1.600 phu\n đu], [ia\dah mâo pe\ leh truh 10 tôn asa\r. Mâo klei tu\ dưn pro\ng mse\ snăn, mnuih riêng gah tui hriê hriăm, mâo du\m go\ êsei iêu kâo nao đru grep brei kơ di`u hlăm hma. Lehana\n mjeh grep go\ sang kâo ăt mkăp grăp thu\n truh mơh 30 êbâo phu\n, nanao grăp thu\n mil mkrah yan jih yơh mjeh”.
Ăt jing brua\ grep k[iêng bi hlua\ mda war kphê, Nguyễn Công Quảng ti thôn Đức Hiệp, sa\ Đức Mạnh, kdriêk Dakmil ksiêm duah hdră ma\ brua\ hjăn. Ara\ng dê ua\ phu\n kphê khua guôn pluh k[iêng mda kơh grep. ~u dê grep ti k[iêng tơl hd^p đ^ jing leh, snăn kơh ua\ ana. Nguyễn Công Quảng, brei thâo: “Grep kphê kâo ngă khăt [rư\ [rư\, jing kâo grep k[iêng êlâo hlăm phu\n kphê leh khua anôk grep hd^p đ^ jing, lehana\n ana khua ăt mâo boh, kâo pe\ he\ boh êlâo, leh kơ năn kơh kâo ua\ ana, snăn jing amâo mâo lu] boh mnga ôh, lehana\n truh kơ thu\n êdei kâo ăt lo\ mâo boh kphê pe\ mơh. Ara\ anei war kphê kâo mboh mơ\ng 7 – 8 tôn/ha, grăp thu\n nanao mse\ snăn kâo mâo pe\”./
Du\m hdra\ msir đru kơ mnuih [uôn sang bi mđ^ hnơ\ng boh mnga tu\ ja\k kơ đang kphê leh khua mduôn.
Kphê Robusta jing mta ana ba pla phu\n ti kr^ng Dap Kngư. Sna\n [ia\dah, ho\ng du\m đang kphê mâo leh êbeh 20 thu\n, kphê leh mduôn khua leh ana\n ba yua djuê mjeh hđa\p,ana\n amâo mâo đei mâo boh mnga, amâo mâo klei tu\ kơ brua\ duh mkra ôh. S^t ka c\ia\ng ru\ lui he lo\ w^t ba pla mrâo, sna\n mnuih [un sang drei c\ia\ng ba yua du\m hdra\ bi knar mđra\m mb^t jing mkra la\n leh ana\n mjing pum bi ja\k, đang kphê dưi dôk lo\ mboh hla\m lu thu\n dơ\ng ho\ng hnơ\ng boh mnga h’^t mâo êbeh 3 tôn kphê asa\r/ 1ha. Tiến sĩ brua\ lo\ hma Tôn Nữ Tuấn Nam kc\e\ ktrâo brei snei: “Mơ\ng klei ksiêm duah dla\ng brei [uh lu đang kphê leh khua mduôn la\n sra\ng msa\m leh ana\n amâo lo\ bi knar ôh mnơ\ng tu\ ja\k; si tôhmô mse\ si đang kphê ane i`u êbeh lu đei leh lưu huỳnh, đang kphê adih `u êbeh lân; sna\n jih jang klei êbeh hla\m la\n nga\ hma\i djo\ amâo mâo ja\k s’a\i kơ klei đ^ jing leh ana\n hnơ\ng mboh mơ\ng đang kphê. Sna\n ho\ng đang kphê leh khua mduôn, mnuih [uôn sang drei c\ia\ng bi ksiêm mka\ dla\ng kơ mta la\n, c\ia\ng mâo hdra\ kc\ah pruê hbâo mkra mlih pruê hbâo lo\ mkra he\ la\n, đru kơ kphê đ^ jing ja\k agha hrip ma\ mnơ\ng tu\ ja\k pioh đ^ jing. Mơ\ng ana\n kơh drei ba yua du\m hdra\ mkra mđ^ ana, adhan pum hla ho\ng hdra\ ua\ [al leh ana\n grep k[iêng, amâo dah bi mjing k[iêng pioh kơ ana dưi đ^ jing du\m adhan hla mrâo.”
Leh lo\ mkra mjing đang kphê khua mduôn ho\ng hdra\ ua\ grep k[iêng amâo dah mjing rup pat ana sna\n, mnuih [uôn sang c\ia\ng mđing lo\ dơ\ng kriê dla\ng bi ja\k kơ đang kphê hla\m du\m thu\n ti ana\p. Tiến sĩ Tuấn Nam kc\e\ snei: “ C|ia\ng kơ đang kphê mâo hnơ\ng mboh h’^t, mnuih [uôn sang drei c\ia\ng bi mđing kơ du\m brua\ : tal 1 jing kia\ kriê mnơ\ng tu\ ja\k ba dưm kơ ana kphê bi ja\k mâo wa\t brua\ dla\ng kriê kơ la\n jing tơ la\n msa\m đei sna\n c\ia\ng bi mkra la\n ho\ng du\m mta lân , c\u\r …… leh ana\n brua\ kriê dla\ng kơ đang kphê ma\ wa\t hbâo hoá học ba dưm bi knar djo\ guôp hluê si klei ktrâo lac\, bi mguôp ho\ng hbâo hữu cơ, tơ amâo mâo ôh hbâo bru\ sna\n drei c\ia\ng bi ba yua hbâo vi sinh amâo dah hbâo sinh hoá hữu cơ c\ia\ng kơ agha kphê dưi kja\p ktang. Brua\ tal dua jing mnuih [uôn sang drei c\ia\ng mđing kơ brua\ kia\ kriê klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\, kơ du\m đang kphê leh khua mduôn c\ia\ng mđing kơ klei mnơ\ng nga\ bi bring hla kphê, klei nga\ bru\ kđang ana kphê.”
A|t hluê si Tiến sĩ Tôn Nữ Tuấn Nam mơh, du\m đang kphê leh khua mduôn ai bi kdơ\ng ho\ng klei hlua\t [ơ\ng nga\ nga\ êdu awa\t. Bohnik ho\ng adiê hjan lu , kphê kha\ng bru\ kđang ana, tơ amâo mâo dja\l thâo [uh mnơ\ng sra\ng nga\ djiê ana kphê. Tiến sĩ Tôn Nữ Tuấn Nam brei thâo: “ Klei mnơ\ng nga\ bi bru\ kđang ana đ^ lêc\ lar wa\t hla\m bhang leh ana\n yan hjan, [ia\ đ^ lêc\ lar lu hla\m yan hjan. Drei thâo [uh ho\ng hdra\ nao c\ua dla\ng nnao đang kphê pô, leh dưm hbâo s^t [uh ana kphê `u nga\ bi k`^ hla amâo dah amâo lo\ đ^ jing ôh, sna\n drei bi ksiêm dla\ng ktuê ana kphê ana\n. Tơ [uh `u mâo gru kđang sna\n drei kuêh he\ pioh mia êa drao. Mâo lu mta êa drao mdrao klei mnơ\ng nga\ anei hla\k ba c\h^ hla\m sang c\ơ mnia mse\ si: Viban C amâo dah Ridomin…. sna\n mnuih [uôn sang drei sra\ng bi mtlai ktang h^n kơ aguah tlam, leh kơ ana\n ba mia kơ anôk gru kđang leh kuêh doh ana\n. Mia mâo dua bliư\, bi sui hla\m brô 10 hruê. Sna\n klei mnơ\ng nga\ anei sra\ng jih, leh kơ ana\n mâo du\m mlan êdei gru kđang ana\n sra\ng hlao sir yơh, drei dưi do\ng mdrao ana kphê ana\n tơ drei thâo [uh mơ\ng ưm. Bi tơ ana kphê gơ\ djiê leh kyua kđang bru\ ana, sna\n drei amâo dưi lo\ do\ng ôh, [ia\ bi msir mkra ho\ng hdra\ ua\ ti nah gu\ anôk kđang leh ana\n ba c\uh he\ ana ua\ ana\n, kyua `u jing mmao Fuarium nga\, tơ drei lui adhan ana mnơ\ng nga\ ana\n sna\n hu\i mmao ana\n sra\ng lo\ `u\ kma kơ adhan mka\n amâo dah ana mka\n ti djiêu ana\n. Tơ dja\l thâo [uh sna\n klei mnơ\ng anei nga\ dưi msir mkra.
Anei jing hdră ngă ênưih, mâo klei tu\ dưn, dưi mkiêt mkriêm, lehana\n ăt mâo pe\ nanao mơh boh kphê êjai bi hlua\ mrâo war kphê.
Tơdah mâo du\m klei gun kpăk hlăm brua\ dla\ng kriê mnơ\ng pla, lehana\n mnơ\ng rông, diih dưi bi tuôm ho\ng Anôk brua\ mtô bi hriăm brua\ lo\ hma alu\ wa\l, amâodah ]ih hra\ m’^t kơ hmei hluê anôk anei: Cơ quan thường trú Đài TNVN khu vực Tây Nguyên, số 19A, đường Lê Duẩn, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Daklak, hmei srăng mâo du\m klei w^t la] [h^ ênu\m.
H'Nga pô]ih hlo\ng ra\k.
Viết bình luận