- Ơ [^ng dôk hmư\!

VOV4. Êđê - Tui si dhar brua\ pla mjing, yăn thu\n 2014, kha\dah yăn adiê amâo mâo jăk, mdiê kuê pla mjing hlăm alu\ wa\l Lăn Dap Kngư ăt mâo boh mnga h^n mơ\ng êlâo dih truh kơ ara\ anei, kah knar truh 6tôn 310kg/ha. Klei anei bi kla\ kơ hnơ\ng thâo pla mjing mdiê kuê mơ\ng mnuih [uôn sang lăn Dap Kngư [rư\ hruê mâo klei đ^ kyar, lehana\n mdiê dơ\ng jing mnơ\ng pla yuôm bhăn kơ klei pla mjing hlăm kr^ng wa\l. {ia\dah mdiê ti Lăn Dap Kngư ăt adôk mâo klei găl mâo lu h^n mboh mnga, tơdah thâo mghaih djăp mta klei awa\t k[ah, tui si klei kỹ sư Nguyễn Văn Tự ktrâo ata\t si ti gu\ anei.

     Truh kơ ara\ anei, mâo lu kr^ng wa\l pla mdiê ti kr^ng Dap Kngư jing sah kba leh h^n mka\ ho\ng êlâo, leh mâo sa wưng sui ba yua du\m mta hbâo msa\m, đạm SA, du\m mta hbâo NPK mâo hnơ\ng lưu huỳnh lu, klei c\uh adra\ng leh ana\n bi mhro\ yua sut hbâo hữu cơ…. Mta mka\n jing kyua ba yua hbâo khoáng ti anei adôk mâo lu klei ka djo\ mse\ si: ka mđing ôh kơ brua\ ba dưm hbâo sun lu khăng ba yua hbâo lân, ka bi knar ôh hbâo đạm, kali leh ana\n du\m mta mnơ\ng trung, vi lượng. Klei m^n lac\ snei, ana mdiê leh rah pla hla\m wưng tal êlâo khăng ba yu mnơ\ng tu\ ja\k [ia\ ana\n k[^n kơ brua\ dưm hbâo mtru\t kơ mdiê tlah êđai, dưm hbâo pioh yua kơ brua\ mtian, rông mdiê mrâo [le\, rông asa\r…. Kyua ba yua hbâo mtru\t mđ^ lu gưl nga\ kơ ana mdiê tlah êđai sui, adhan mdiê amâo mâo tu\ lu, luc\ liê lu mnơ\ng tu\ ja\k, bohnik hla\m wưng mdiê mtian `u dja\l sna\k hma\i djo\ ho\ng hbâo pruê. Hbâo pruê ba yua hla\m mmông anei, tơ ba yua lu đạm, mdiê sra\ng c\a\t đ^ lu agha, lo\ tlah êđai amâo mâo tu\, hla mtah mda, ana\n mâo lu hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\, sra\ng nga\ mđ^ pra\k bi liê yua kơ brua\ mkhư\ mdjiê. Mta mka\n dơ\ng jing, s^t asa\rr mdir ksa\ mnơ\ng tu\ ja\k mơ\ng hla sra\ng trun nao kơ asa\r amâo mâo jih ôh ana\n s^t hrui wia\ hla mdiê a\t dôk mtah mda nga\ truh klei mdiê mboh amâo mâo đei lu leh ana\n amâo mâo đei ja\k siam ôh.

    Klei tu\ mâo ba w^t mơ\ng klei ksiêm hria\m brei [uh: C|ia\ng kơ mâo hnơ\ng boh mnga t^ng mdu\m 8 tôn/1ha, ana mdiê hrip ma\ mơ\ng la\n 145kg đạm, 60 kg lân, 150kg kali, 460kg SiO2, 23kg MgO, 20kg CaO, 5kg S, 2Kg Fe, 200g Zn, 150 g B leh ana\n 150g Cu/1 ha.

     Sna\n, mdiê amâo mâo djo\ kno\ng c\ia\ng kơ NPK bi knar đuic\ ôh, [ia\ lo\ c\ia\ng mâo silic lu h^n 3 bliư\ đạm, c\ia\ng kơ Magie, calci , lưu huynh mb^t ho\ng du\m mta vi lượng….. Hla\m lu thu\n êgao, du\m alu\ wa\l ti kr^ng Dap Kngư mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma kyua ka thâo săng dja\p ênu\m kơ klei c\ia\ng mnơ\ng tu\ ja\k mơ\ng ana mdiê a\t mse\ mơh klei kơ la\n ala, êa juôr yan adiê ana\n khăng ba yua hbâo hliê amâo dah NPK aguah tlam amâo mâo ôh du\m mta tu\ ja\k trung, vi lượng, hdra\ dưm hbâo adôk ka djo\ mse\ si dưm hbâo lu bliư\, dưm ka bi knar hluê ho\ng gưl đ^ jing mơ\ng ana mdiê nga\ bi mđ^ pra\k bi liê leh ana\n klei tu\ kơ ana mdiê amâo mâo pro\ng ôh. Kjham h^n jing hnơ\ng mdiê braih amâo ja\k ôh, kyua adôk lu hnơ\ng êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing hla\m mdiê braih nga\ hma\i djo\ kơ klei suiah pral mnuih yua.

     - Ơ mnuih [uôn sang leh ana\n [^ng dôk hmư\! C|ia\ng đru kơ mnuih [uôn sang drei pla mdiê mâo ba w^t klei tu\ pro\ng, pô c\ih klei mrâo  kơ hdra\ anei mâo leh klei bi blu\ hra\m ho\ng Kỹ sư Trần Văn Đông, Khua Anôk mtru\t mjhar brua\ nga\ lo\ hma kdriêk Êa Kar, c\ar Dak lak kơ brua\ kriê dla\ng mdiê hla\m wưng bi mtian.

- Ơ kỹ sư Trần Văn Đông, si ara\ng bi t^ng kơ hruê mdiê ksu\n pak dơ\ng mtian lehana\n [le\, lehana\n si klei yuôm bhăn `u kơ boh mnga mgi dih?

-  Mdiê ksu\n pak, dơ\ng bi mtian lehana\n ana\p truh kơ [le\, jing dưi t^ng mơ\ng hruê ana mdiê mdei k]ah êđai hlo\ng truh kơ hruê [le\ ênu\m ênap. Tơdah rơ\ng hlăm wưng anei mâo djăp êa, hbâo pruê, yăn adiê jăk, mdiê srăng [le\ bi knar, msa\r, ba w^t boh mnga lu h^n jăk h^n.

- Klei anei si `u hmăi kơ boh mnga Ơ kỹ sư?

- Klei kơ êa, phung ngă lo\ bi dlăng êa bi djăp, răng lui ôh lo\ le\ hlăm klei k[ah êa. Wưng anei tơdah tuôm ho\ng klei k[ah êa, snăn mdiê amâo mâo jăk truh mtian, lehana\n [le\ amâo mâo bi knar ôh, lehana\n knhal tu] boh mdiê kăn msa\r lei, jing boh mnga amâo mâo jăklu ôh. Bi kơ hbâo pruê drei lo\ bi pruê thiăm du\m mta hbâo mse\ si đạm, lehana\n kali. Wưng anei lo\ pruê hlăm brô 60% hbâo đạm lehana\n kali kơ jih gưl mdiê hd^p. Klei kơ yăn adiê mse\ mơh. Anei jing brei phung pla mjing thâo t^ng knăl, ba yua du\m mta mjeh [ia\ hruê, lehana\n rah pla djo\ yăn tui si dhar brua\ lo\ hma ktrâo k]e\, hu^dah le\ hlăm klei amâo mâo myun kyua yăn adiê ngă.

- Ơ kỹ sư mâo mơ\ yua ho\ng hbâo pruê ]ia\ng đru bi hro\ klei truh tơl amâo mâo jăk mơ\ng yan adiê ho\ng mdiê amâodah hơăi?

- Phung pla mjing dưi ba yua hbâo bru\ vi sinh, lehana\n sinh học, mâo hlăm anôk ara\ng ]h^, amâodah ]o\n gmkra mjing ma\ hjăn ho\ng djah mơ\ng mnơ\ng pla mjing, lehana\n eh mnơ\ng rông, mđ^ ai ktang kơ mdiê kdơ\ng ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă. Tal dua, tơdah tuôm ho\ng adiê amâo mâo jăk h^n snăn dưi ba krih êa hbâo kơ hla ]ia\ng đru kơ mdiê, ăt dưi bi hro\ mơh klei amâo mâo jăk mơ\ng yăn adiê ngă.

- Ơ kỹ sư, hlăm anôk mnia mblei ara\ anei ya mta hbâo pruê jing guôp kơ mdiê hlăm wưng ksu\n pak, mtiam, wa\t hbâo krih hlăm hla mse\ mơh, akâo kơ kỹ sư ktrâo ata\t brei kơ mnuih pla mjing ba yua?

- Ara\ anei ka mâo mơh hbâo thơ\ng kơ brua\ pruê kơ mdiê. {ia\dah êjai ba yua hbâo bi klu\k hlăm wưng mdiê ksu\n pak, bi mtian snăn yua du\m mta hbâo đạm lehana\n kali lu. Lân ba yua kno\ng [ia\ đu]. Amâodah yua mta hbâo krih hlăm hla mâo đạm ênưih lik, kali ênưih lik pioh krih hlăm ana mdiê. Ara\ anei ara\ng ]h^ lu snăk mta hbâo krih hlăm hla mse\ snăn. Drei yua krih hlăm hla mdiê, snăn mdiê srăng tu\ ma\ hbâo pral h^n mơh. Ana mdiê srăng đ^ jing jăk, ba w^t boh mnga lu.

-          La] jăk kơ kỹ sư lu ho\ !

BTV: H’Nga.