VOV4.Êđê - }ê` hrue# jing mnơ\ng pla amâo mâo djo\ mrâo anei ôh ho\ng mnuih pla mjing ti Daknông, [ia\dah pla ]ê` hrue# hluê ho\ng hdră doh pioh ]h^ kơ ala ta] êngao jing brua\ ngă mrâo mơ\ng [^ng hgu\m hla\m êpul brua\ hgu\m Dak Tân, sa\ Dak Nia, wa\l krah Gia Nghĩa. Ho\ng mta k`ăm mđ^ h^n klei dưn yua hlăm brua\ pla mjing doh, mâo klei đ^ kyar kjăp, êpul brua\ hgu\m Dak Tân pla leh ]ê` hrue# ho\ng klei kjăp, mâo ba w^t boh tu\ dưn h^n kơ mnuih pla mjing.

Du\m thu\n gia\m anei, ênoh ]h^ du\m mta mnơ\ng mơ\ng brua\ lo\ hma amâo h’^t, hma\i truh kơ hnư hrui w^t mơ\ng mnuih [uôn sang. Ti ana\p klei anei, lu go\ êsei ruah leh hdra\ bi hgu\m hla\m brua\ pla mjing mnơ\ng lo\ hma. Ba ana\p jing go\ êsei Nguyễn Tuấn Nhạ, ti thôn 8 sa\ Đa\k Hà, kdriêk Đa\k Glo\ng bi hgu\m leh ho\ng Êpul hgu\m brua\ sa\ Đa\k Tân pla ana boh krue# msa\m hrue# hluê si hdra\ doh. Hluê ana\n, Nhạ mâo mka\p dja\p ana mjeh tu\ ja\k, hdra\ mnê] kreh knhâo lehana\n mâo êpul hgu\m brua\ [ua\n rơ\ng hrui blei ho\ng ênoh ]h^ h’^t. Hluê si Nhạ, `u sia\ suôr leh ho\ng ana boh krue# msa\m hrue# anei êbeh 8 thu\n, ana\n a\t jing wưng `u mâo nanao klei mđing uê`. {ia\dah, leh nao mu\t hla\m êpul hgu\m brua\ anei sna\n anôk hrui blei dưi msir mghaih lehana\n `u h’^t ai tiê h^n ho\ng brua\ pla mta ana anei.

A|t hluê si Nhạ, êlâo adih go\ êsei `u kno\ng pla hla\m brô 1ha, [ia\dah leh pla hluê si hdra\ doh nao mu\t hla\m êpul hgu\m brua\, go\ êsei `u jho\ng lo\ pla 3ha ho\ng ênoh bi liê 250 êkla\k/ha, lu h^n mka\ ho\ng hdra\ pla êlâo 50 êkla\k pra\k, [ia\dah hnơ\ng mâo gia\m 100 ton/ha, jing lu h^n hla\m brô 5 blư\ mka\ ho\ng hdra\ pla mse\ hđa\p:

“Tơdah pô pla mse\ hđa\p sna\n anôk hrui blei amâo kja\p ôh, ênoh ]h^ ka\n h’^t mơh, boh krue# msa\m anei tru\n ênoh sna\n pô amâo mâo pra\k ôh yơh, bi tơdah drei pla ana boh krue# msa\m doh sra\ng mâo anôk hrui blei h’^t, pô kno\ng m[^n kơ hnơ\ng mâo boh mnga lehana\n hnơ\ng tu\ ja\k drei sra\ng mâo hnư hrui w^t kja\p, mâo pra\k mnga mơh, amâo lo\ hu^ mse\ si pô pla hluê hdra\ hđa\p ôh”.

Mb^t ho\ng brua\ pla ana boh krue# msa\m hrue# hluê si hdra\ doh, lu mnuih [uôn sang lo\ nao mu\t hla\m Êpul hgu\m brua\ sa\ Đa\k Tân pla mta ana anei hluê si hdra\ mnê] kreh knhâo, dja\p hnơ\ng ]ua\n Global gap. Leh mu\t hgu\m, mâo klei đru mơ\ng êpul brua\, go\ êsei Huỳnh Thị Kim Xuân, ti sa\ Dak Nia, wa\l krah Gia Nghĩa jho\ng duh bi liê êbeh 400 êkla\k pra\k mkra 4000m2 sang pla mjing lehana\n hdra\ krih êa sui thưt ]ia\ng ba pla ana boh krue# msa\m hrue# lehana\n mâo ba w^t boh tu\ dưn kla\ s^t.

“Mơ\ng hruê kâo pla hluê hdra\ mnê] kreh knhâo sna\n kâo [uh mnơ\ng nga\ [ia\, hbâo pruê, êa krih hluê kdra\p s’a^, boh pro\ng, đ^ jing pral, mboh lu, ba w^t klei tu\ dưn lu h^n mơh”.

Lê Văn Lục, Khua êpul hgu\m brua\ sa\ Đa\k Tân brei thâo: }ia\ng mâo hdra\ êlan mđ^ kyar h’^t kja\p kơ ana boh krue# msa\m hrue#, Êpul hgu\m brua\ sa\ Đa\k Tân hluê nga\ leh hdra\ bi hgu\m ho\ng mnuih nga\ lo\ hma ho\ng anôk brua\ duh mkra ]ia\ng rơ\ng brua\ hrui blei. Êpul hgu\m brua\ a\t kuôl ka\ ho\ng Knơ\ng ksiêm hria\m lehana\n mđ^ kyar Việt Nam mka\p ana mjeh tu\ ja\k lehana\n hdra\ mnê] kreh knhâo. Boh nik ana boh krue# msa\m hrue# leh pla rơ\ng kja\p hnơ\ng doh, sra\ng dưi hrui blei ho\ng ênoh 30 êbâo/kg ho\ng boh mta 1 lehana\n 25 êbâo/kg ho\ng boh mta 2.

“ Mơ\ng hdra\ pla mse\ hđa\p ba pla hla\m sang ]hia\m tal êlâo a\t dleh dlan mơh, [ia\dah hla\m hdra\ nga\ lehana\n ara\ anei mâo boh leh sna\n mnuih [uôn sang m’ak mơh, kyua 1ha pla hla\m sang ]hia\m bi knar ho\ng 10 ha pla ti ta], hnơ\ng mâo boh mnga đ^10 blư\, mnuih ma\ brua\ hro\ truh 20 blư\, hbâo pruê hro\ truh 10 blư\ kyua ana\n a\t mâo pra\k mnga lu mơh. Lu phung hrui blei ti [uôn pro\ng Hồ Chí Minh jing êpul brua\ ba ]h^ kơ ta] êngao hriê kuôl ka\ brei hmei pla truh du\m êtuh ha. Ti ana\p, êpul hgu\m sra\ng mka\p ana mjeh, hdra\ mnê] mrâo. Duh bi liê hbâo pruê lehana\n hrui blei jih hnơ\ng mâo boh mnga kơ mnuih [uôn sang”./.

Klei bi blu\ hra\m ho\ng Lê Văn Lục, Khua êpul hgu\m brua\ sa\ Đa\k Tân hrăm mb^t tui ksiêm kơ hdra\ êlan mđ^ kyar mơ\ng êpul hgu\m brua\ hla\m hdra\ bi hgu\m ho\ng mnuih [uôn sang pla du\m mta mnơ\ng dhơ\ng brua\ lo\ hma doh.

-Akâo kơ ih mblang si êpul brua\ hgu\m mâo mko\ mjing, lehana\n si klei đ^ kyar?

Lê Văn Lục: Êpul brua\ hgu\m mâo mko\ mjing mơ\ng hlăk mlan 5 thu\n 2017. Êlâo dih, [^ng hgu\m hlăm êpul jing knua\ druh hđăp mơ\ng knơ\ng brua\ Gia Nghĩa, leh lo\ dăp w^t mlih mrâo snăn bi kruh du\m knơ\ng brua\, đang dliê hđăp hlăm ]ar. Kyua ngă brua\ sui thu\n leh snăn lu phung ayo\ng adei hla\m êpul brua\ hgu\m bi trông klei lo\ tui nao hriăm ti du\m ]ar riêng gah ]ia\ng hriăm êmuh kơ hdră mko\ mjing êpul brua\ hgu\m ngă brua\ jăk tui hriăm kơ ana\n.

-Dưi thâo Êpul brua\ hgu\m truăn kơ brua\ pla mjing djam mtam boh kroh ho\ng hdră mrâo mrang, lehana\n mâo klei hgu\m ho\ng phung pla mjing, akâo kơ ih mblang bi mnga] h^n kơ klei anei?

Lê Văn Lục: Daknông mâo êbeh 80% jing lăn pla mjing, yan adiê jăk. Hmei tui nao hriăm du\m hdră bi hmô ti Đà Lạt snăn hmei [uh adiê kơ ana\n ăt ]ia\ng bi knar mơh ho\ng Daknông. Phu\n tal êlâo hmei lông ngă đui], mse\ si pla djam mtam, hbei, tro\ng msăm [ia\dah kyua adiê amâo đei jăk găl ôh snăn hmei mlih pla du\m mta mnơ\ng ba yua klei kreh knhâo, mâo ba w^t klei tu\ dưn h^n. Mse\ si ara\ anei hmei hlăk pla ana ]ê` hrue# hlăm sang `ua\l, sang mu\ng. Ba yua kdrăp ma\ brua\ mrâo snăn mâo klei tu\ dưn h^n, tal 2 jing djăp ênoh ]ua\n ba ]h^ kơ ala ta] êngao.

-Boh mnga mâo mơ\ng brua\ pla mjing djăp mta djam mtam hbei mtei mơ\ng Êpul brua\ hgu\m jing pro\ng năng mơak leh, brei [uh klei tu\ dưn ]a\t đ^ h^n mka\ ho\ng hdră pla mjing hđăp. Snăn si hdră ]h^ mnia boh mnga ana\n?

Lê Văn Lục: Mâo klei bi mguôp kjăp klei tu\ dưn brua\ knua\ ngă êjai êpul hgu\m ngă brua\ snăn mâo leh puhng duh mkra hriê ngă hra\ mơar akâo blei, mâo du\m [^ng hgu\m, lehana\n bi pla mjing kơ di`u du\m êtuh ha. Mn^ anei kơ tluôn mnuih pla mjing ngă brua\ tui si jing ka mâo klei bi mguôp kjăp ôh ho\ng phung duh mkra mnia mblei, snăn dleh dưi kia\ kriê klei tu\ dưn. Bi ksiêm dlăng mơ\ng brua\ pla mjing, mjeh mjiêng, hbâo pruê bi djo\ hdră mtru\n, êjai pla ba mâo hdră ]ih pioh hlăm grăp hruê djo\ ho\ng hdră mâo boh mnga doh, lehana\n ]h^ mnia djo\ ho\ng klei kuôl ka\.

-Snăn tui si brua\ sang ]ư\ êa snăn brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l si mâo đru leh êpul brua\ hgu\m?

Lê Văn Lục: Kâo [uh mơ\ng knơ\ng brua\ lo\ hma, knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar ăt mâo leh lu blư\ hriê kơ anei ksiêm hriăm. Alu\ wa\l mâo su\m sang hra\ trung cấp brua\ kơ phung hriăm, lông yua hlăm brua\ leh rue# hriăm, hmei [uh djăp ênoh ]ua\n snăn hlo\ng jum mtam.

-Mơ\ng klei tu\ dưn brua\ bi hmô anei, dưi mơ\ ih ta\ brei êlan Êpul brua\ hgu\m ngă?

Lê Văn Lục: Boh s^t mơ\ng mphu\n dô klei pla mjing djam mtam kno\ng hjăn pla mjing ]h^ kăn jih, bi ara\ anei djap mtam knư\ lu snăn phung hriê blei lu mơh, boh s^t êpul brua\ hgu\m ]ia\ng snăk lo\ po\k phai anôk. Ara\ anei hmei hlăk duah ]ia\ng pla mjing ti ]ar Daklak. Mn^ anei mnuih pla mjing kreh tuôm ho\ng klei djo\ boh mnga lu] ênoh ]h^, mơ\ng ana\n yơh mnuih pla mjing ara\ anei ]ia\ng mâo hdră mko\ mjing klei bi mguôp mơ\ng ako\ mtam. Tal êlâo t^ng kơ êpul hgu\m mâo mjeh, tal dua jing hbâo pruê, tal 3 jing hdră ngă brua\, bi mnuih [uôn sang kno\ng duh lăn ala pô, tuh êyuh ai tiê ngă brua\ mgi dih êpul brua\ hgu\m srăng hrui blei jih djam mtam mnuih [uôn sang pla ana\n.

-La] jăk kơ ih lu!