VOV4.Êđê - K`ăm mâo klei tu\ dưn, êjai ênoh
ênil amâo mâo h’^t, wưng leh êgao mnuih [uôn sang ti sa\ Nhân Cơ, kdriêk Dak
Rlâp pla plua\ boh kroh hlăm war tiêu kphê. Hlăm năn, mđing pla mse\ si ana boh
truôl mjeh mơ\ng ala ta] êngao ba w^t boh tu\ dưn lu h^n.
Thu\n
2011, go\ sang aduôn Tô Thị Thu Thủy dôk ti alu\ 8, sa\ Nhân Cơ, kdriêk Dak R’Lâp
mâo 4 ha đang kphê, gra\p thu\n mâo hrui pe\ hla\m brô 7 tôn kphê, Dla\ng hra\
klei mrâo, hdruôm hra\ m’ar [uh gru hmô ba pla boh truôl djuê mjeh mrâo brei
pra\k hrui w^t đ^, ana\n go\ sang `u kmla\n ai tiê duh bi liê ba pla mâo gia\m
600 phu\n boh truôl xá lị mplua\ hla\m đang kphê. Truh kơ ara\ anei gru hmô pla
boh truôl mplua\ hla\m đang kphê phu\n tal êlâo ba leh klei tu\ kla\ klơ\ng, mâo
pra\k hrui w^t đ^: Gra\p thu\n `u hrui pe\ mâo 2 yan boh truôl, ba c\h^ ho\ng ênoh
mơ\ng 10.000 – 15.000 pra\k/kg. T^ng he\ pra\k ba bi liê, `u adôk mâo pra\k
mnga gia\m 200 êkla\k pra\k. Aduôn TôThị Thu Thủy hưn mthâo kơ mkrah đang boh
hla\k dôk hrui pe\:
“ Đang boh anei mâo
gia\m 300 phu\n, gra\p thu\n mâo hrui pe\ mơ\ng 3 – 4 tôn boh, ênoh ba c\h^ a\t đ^ mơh ba leh klei tu\ leh ana\n hnơ\ng
boh mnga mâo d^ mơh”.
Djiêu
ana\n go\ sang Nguyễn Thị Loan dôk ti alu\
12, sa\ Nhân Cơ, kdriêk Dak R’Lâp ba pla mplua\ êbeh 200 phu\n ana boh
truôl hla\m đang kphê. Ara\ anei gra\p thu\n go\ sang `u mâo hrui pe\ êbeh 7 tôn
boh truôl, t^ng he\ pra\k ba bi liê `u adôk mâo mnga êbeh 70 êkla\k pra\k. Ara\
anei `u hla\k lo\ dơ\ng ba pla mplua\ 100 phu\n dơ\ng leh ana\n ba yua hdra\
krih êa bi rôc\ thưt leh ana\n yua hdra\ kdra\p
sinh học kơ jih đang boh. Aduôn Nguyễn Thị Loan ti alu\ 12, sa\ Nhân Cơ
kdriêk Dak R’Lâp brei thâo: “ Du\m thu\n ho\ng anei kphê pra\k mơ\ng kphê
jing pra\k mao hrui w^t phu\n, bi boh truôl mâo pra\k pioh yua hla\m gra\p hruê
kơ go\ sang. Kphê bi ba yua kơ brua\
pro\ng, bi pra\k mơ\ng boh truôl pioh ba yua hla\m klei hd^p aguah tlam. Mâo
nnao pra\k hrui w^t, mơ\ng mlan 1 truh kơ ara\ anei gra\p mlan mâo nnao pra\k
hrui w^t mơ\ng boh truôl. Dla\ng kluôm gơ\ a\t ja\k mơh”.
Ara\
anei hla\m sa\ Nhân Cơ, kdriêk Dak R’Lâp êngao kơ brua\ ba pla mplua\ ana boh
truôl hla\m đang kphê du\m go\ êsei mnuih [uôn sang lo\ dơ\ng ba pla mplua\
du\m mta ana mse\ si: boh sâu riêng, boh [ơr, ana tiêu…. Hluê si du\m go\ êsei,
boh truôl jing mta ana êlưih ba pla, brua\ kriê dla\ng êlưih mơh amâo mâo liê
lu ai ôh. Bohnik ba pla mplua\ boh truôl sra\ng bi mhro\ pra\k bi liê hla\m
brua\ kriê dla\ng krih êa kơ đang boh, leh ana\n dưi lo\ bi mđ^ pra\k mâo hrui w^t
ana\n brua\ bi mđ^ kyar gru hmô ba pla mplua\ boh truôl ti sa\ Nhân Cơ dưi
dla\ng myuôm. Mb^t ho\ng klei mđing dla\ng duh bi liê kriê dla\ng mnơ\ng pla bi
djo\ hdra\ sna\n brua\ ba pla mplua\ lu mta ana hla\m sa b^t anôk la\n dưi bi
mkiêt mkriêm pra\k bi liê kơ brua\, kơ mnuih nga\ brua\, dưi bi mhro\ klei truh
h^n mka\ ho\ng ba pla ma\ sa mta ana kphê. Vũ Thành Đoan, Khua dla\ng brua\ Êpul
hgu\m Mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma sa\ Nhân Cơ, kdriêk Dak R’Lâp brei thâo: “ Dla\ng kluôm `u mâo klei tu\ kyua gra\p
bliư\ mnuih [uôn sang hrui pe\ mse\ si gưl 1 mâo hla\m brô 6 tôn boh hla\m 300
phu\n truôl, t^ng mdu\m ba c\h^ mâo 10.000 pra\k/kg sna\n mnuih [uôn sang a\t
mâo ba w^t đ^ [ia\ mơh leh ana\n gơ\ ka\n nga\ hma\i djo\ lei kơ ana kphê. Hmei
mtru\t mđ^ mnuih [uôn sang bi po\k mlar anôk ba pla mplua\. Wưng ti ana\p hmei
mko\ mjing klei po\k nga\ kơ du\m êpul brua\ hria\m êmuh klei thâo c\ia\ng
mnuih [uôn sang tui hria\m ba pla mplua\ boh truôl”.
Gru
hmô ba pla mplua\ boh truôl hla\m đang kphê po\k sa hdra\ êlan nao mrâo kơ lu
go\ êsei mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma ti kdriêk Dak R’Lâp, đru bi mđ^ pra\k mâo
hrui w^t, bi h’^t kja\p klei hd^p mda hla\m wưng ênoh ênil du\m mta mnơ\ng mơ\ng
ana tu\ yuôm hla\k [lo\ng [lưt đ^ tru\n amâo mâo dưi thâo êlâo ôh.
Dưi
[uh klei tu\ mơ\ng du\m gru hmô ba pla mplua\ ana boh kroh hla\m đang kphê ba w^t
klei tu\ h’^t [ia\ mơh. Tơ bi mđing kơ brua\ duh bi liê kriê dla\ng m’nơ\ng pla
djo\ ho\ng hdra\ sna\n brua\ ba pla mplua\ lu mta ana hla\m sa b^t anôk la\n
pla mjing sra\ng đru kơ mnuih [uôn sang dưi bi mkiêt mkriêm pra\k bi liê, mnuih
nga\ brua\, đru mguôp bi mđ^ hnơ\ng boh mnga mâo kơ đang war pô. Pô c\ih mkra
kdrêc\ anei mâo leh klei blu\ hra\m ho\ng kỹ sư Phạm Văn Chiến, Khua bi ala kơ êpul
“4 hra\m mb^t” mơ\ng Êpul group Lộc Trời, pô dla\ng êpul kỹ sư hla\k ai hra\m
mb^t ho\ng mnuih [uôn sang nao kơ lo\ hma ti Dak Nông kơ brua\ anei:
-Ơ
kỹ sư, akâo kơ ih brei thâo klei tu\ dưn mơ\ng brua\ pla plua\ ana boh kro\
hlăm war kphê mnuih pla mjing dôk ngă ti kdriêk Dak Rlâp?
. Kỹ sư Phạm Văn Chiến: Ho\ng hdră bi hmô pla plua\ ana boh kroh hlăm war kphê, truh kơ ara\ anei mâo leh lu mnuih [uôn sang duah hdră ba yua lông pla hlăm lăn Dap Kngư. Boh nik brua\ pla ana boh kroh hlăm war kphê srăng ba w^t klei tu\ dưn mơ\ng boh mnga boh kroh mâo.
Tal dua, ho\ng ana kphê drei thâo kphê jing mnơ\ng pla khăp kơ gu\ êyui, ho\ng hnơ\ng mđia\ man dưn, kyuana\n pla plua\ ana boh hlăm war kphê jing djo\ guôp hlăm klei đ^ jing.
Tal tlâo, jih jang war kphê ara\ anei, mnơ\ng
gang ang^n amâo mâo lu ôh, anei yơh jing brua\ năng mđing hlăm brua\ pla kphê
ara\ anei. Leh drei mâo mjut mjing ana kyâo gang ang^n, srăng ba w^t klei jăk j^n
kơ ana kphê. Boh nik ti Dak Nông yan bhang ang^n lu, tơdah amâo mâo ôh ana kyâo
gang ang^n, snăn hla kphê srăng luh lu, hro\ boh mnga mâo. Êjai ma\ mnơ\ng pla
pioh gang ang^n ho\ng ana boh kroh, mse\ si ana boh truôl mâo ba w^t leh klei
tu\ dưn pro\ng, lehana\n đru kơ ana kphê mâo klei tu\ dưn mơh, mđ^ h^n boh mnga
kơ kphê.
-
Snăn êjai pla plua\ ana boh kroh hlăm war kphê, snăn du\m mta mnơ\ng pla si bi
kna hdơ\ng găp, lehana\n si klei đ^ jing mơ\ng du\m mta mnơ\ng pla ana\n?
. Kỹ sư Phạm Văn Chiến: Klei bi kna hdơ\ng găp ana boh kroh ho\ng ana kphê leh pla plua\ mb^t, snăn ana kphê srăng mâo klei tu\ dưn h^n. Tal êlâo, srăng mjing ana kyâo gang ang^n kơ kphê. Tal dua, krơ\ng hnơ\ng h’ăp msah kơ ana kphê, mdul mơh klei krih êa hlăm yan bhang. Tal 3, leh mâo ana boh kroh gang brei kơ ana kphê, snăn anei mơh jing klei găl đru bi hro\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ kphê. Êjai drei pla plua\ ana boh kroh drei mâo ba w^t mơh boh mnga mơ\ng ana boh kroh. Lehana\n dưi krơ\ng nanao boh mnga kphê h’^t lehana\n kjăp.
Ho\ng
ana boh kroh, êjai drei pla plua\ mb^t ho\ng ana kphê, snăn ana boh mâo klei
găl mơh đ^ jing. Tal êlâo, mjing djah djâo kơ mnơ\ng pla mkăn jăk h^n. Tal dua,
dlăng kriê wiê ênăk kphê jăk h^n, găl ênưih hlăm brua\ pruê hbâo, krih êa mkăp
djăp mnơ\ng tu\ jăk kơ ana boh lehana\n ana kphê đ^ jing mđrăm. Tal tlâo, srăng
ba w^t klei tu\ dưn mđr^ng mb^t, si tôhmô êjai pla plua\ ana boh kroh hlăm war
kphê snăn hnơ\ng hbâo pruê kơ kphê lehana\n êa krih
- Djo\ leh, tui si kỹ sư ya mta hdră ma\ brua\
mnuih pla mjing srăng ngă ho\ng grăp mta mnơ\ng pla?
. Kỹ sư Phạm Văn Chiến: Hmei mâo klei mta\, hdră dlăng kriê wiê ênăk kơ mdê bi mnơ\ng pla bi djo\ ho\ng klei bhiăn dlăng kriê kơ mdê bi mnơ\ng pla. Mse\ ho\ng kphê drei mđing hdră dlăng kriê jing mdê ho\ng ana boh kroh, bi dlăng kriê djo\ ho\ng kphê mơh, bi ana boh truôl dlăng kriê amâo mâo mdei ôh. Bi ana kphê ]ia\ng bi mâo 1 wưng không bhiâo pioh kơ ana kphê bi kbu\m knuh mnga, snăn leh kơ năn krih êa ]ia\ng truh kơ klei bi mnga jăk, êjai ana\n le\ ana boh kroh yan bhang ]ia\ng kơ êa mtam yơh, anei mơh jing dleh kơ mnuih pla mjing ma\ brua\. Brei drei mđing ba yua hdră dlăng kriê mdê mdê kơ mnơ\ng pla, ]ia\ng dưi mâo klei đ^ jing jăk. Êjai hla\m wưng bi thu kơ đang kphê pioh kơ ana kphê kbu\m mnga, jing hlăm sa wưng bhiâo amâo mâo êa ôh, wưng ana\n drei kno\ng krih êa [‘[ia\ ju\m phu\n kơ ana boh man djăp.
Êjai pruê hbâo kơ du\m gưl drei bi ba yua hbâo
bi djo\ ho\ng mdê bi mnơ\ng pla mơh. Klei răng mgang hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă
dua mta mnơ\ng pla, tơdah hlăm sa mta mnơ\ng ngă jing găl ênưih kơ brua\ mkhư\
hlăm sa blư\.
-
Snăn ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang mâo klei thâo săng h^n kơ hdră dlăng kriê wiê
ênăk hluê ho\ng hdră pla mjing plua mb^t ana boh kroh hlăm war kphê, ti anôk
mnuih [uôn sang srăng êmuh, ]ia\ng mâo klei k]e\?
. Kỹ sư Phạm Văn Chiến: Tơdah
mnuih pla mjing ]ia\ng tui duah pô k]e\ brei hdră pla mjing ana boh kroh hlăm
war kphê, mnuih pla mjing dưi bi tuôm ho\ng hmei, ]ia\ng mâo klei ktrâo ata\t,
lehana\n mâo hdră dlăng kriê wiê ênăk jăk h^n ho\ng mrô đ^ng blu\ 0500 3 857
352 mơ\ng Anôk brua\ kăp k]e\ đru kơ hdră pla mjing, amâo dah bi tuôm ho\ng kâo
pô mtam ho\ng mrô đ^ng blu\ 0983 54 74 78 mnuih pla mjing srăng mâo klei k]e\
đru [h^ kl^ h^n.
-Ơ,
la] jăk kơ kỹ sư!
H’Nga; Y-Khem pô ]ih mkra, răk dlăng.
Viết bình luận