VOV4.Êđê -
Ho\ng brua\ c\o\ng pô bi mđam hbâo bru\ vi sinh mơ\ng djah atôk boh kphê pioh ba
dưm la\m mnơ\ng pal mjing, mơ\ng đang Kphê Dak Ngo, ti kdriêk Tuy Đức, c\ar Dak
Nông tu\ jing leh hlaưm brua\ ba pla kphê ti kr^ng la\n c\ư\ kngư, bi mkiêt
mkriêm pra\k bi liê, ba klei tu\ brua\ duh mkra pro\ng.
Đang
kphê mtah djưt, adhan mboh bi kit. Dla\ng la\ng bi kdue# c\ư\ kngư tuc\ ala\
dla\ng. Trần Trọng Trình, ti êpul duh mkra pla mjing mrô 1, đang kphê Đak Ngo
brei thâo: 7 thu\n êlâo amâo mâo ôh pô bi m^n ana kphê dưi đ^ jing ti anei.
Kyua la\n c\ư\ kngư, yan adiê le\ amâo mâo lu êa hjan ôh, la\n êa proh mđue#
jih jing sah kba, ana kphê bi kgha\ng
kghuê t’ro\ t’rê` hlo\ng amâo mâo đ^ jing djo\ ôh. Mơ\ng hla\k đang kphê mđam
atôk boh kphê bi jing hbâo hữu cơ vi sinh, đang kphê [rư\ dưi lo\ bi hlua\ mda
leh ana\n đ^ jing ja\k. Trần Trọng Trình brei thâo:“ Mâo ma\ hbâo hữu cơ vi sinh mơ\ng knơ\ng brua\ mka\p brei ba w^t dưm
sna\n [uh đang kphê hla `u đ^ jing mtah h^n, ana đ^ jing ja\k h^n dưi bi kdơ\ng
ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ leh ana\n hla\m yan bhang `u [ia\ mơh klei
hma\i djo\ mơ\ng adiê không k[ah êa”.
Đỗ
Văn Thuật, Khua Êpul mrô 1, đang kphê Đak Ngo bi mkla\: ba yua hbâo hữu cơ vi
sinh kyua mơ\ng đang kphê mkra mjing ma\ pô, mnuih [uôn sang dưi bi mkiêt
mkriêm lu pra\k ba yua kơ brua\ hla\k dưi bi mhro\ hnơ\ng hbâo hóa học ba dưm,
leh ana\n bi mhro\ brua\ pom êa krih, [ia\ hnơ\ng boh mnga kphê mâo a\t đ^ h^n.
“ Du\m go\ êsei ba dưm hbâo vi sinh anei,
sna\n [uh đang kphê pô rơ\ng đ^ jing ja\k, si tôhmô mse\ si go\ sang kâo nga\ 1
ha 2 đang kphê, thu\n mrâo êgao hrui pe\ mâo 23 tôn mkrah boh kphê mtah, jng
mâo hla\m brô 4 tôn mkrah kphê asa\r/ 1ha. Ana\n jing go\ sang ba dưm hbâo vi
sinh anei đrông hla\m 3 thu\n mtam, ti kr^ng la\n c\ư\ kngư [ia\ hla\m yan hjan
ana kphê sui dliu, kyua agha `u tru\n [ơ\ng leh êlam hla\m gu\ la\n hrip ma\
hnơ\ng h’a\p sui, wa\t tơ krih êa hluê si klei kc\ah mtru\n plah wah 2 gưl bi
sui mơ\ng 20 – 25 hruê, sna\n du\m go\ êsei ba dưm hbâo vi sinh dưi bi kbưi mơ\ng
30- 35 hruê kơh lo\ w^t krih”.
Bùi Văn Đông, K’ia\ng khua đang kphê Đak Ngo
brei thâo: ba yua atôk boh kphê leh mâo, mơ\ng thu\n 2006 truh kơ ara\ anei,
gra\p thu\n, anôk brua\ mkra mjing mâo hla\m brô 450 tôn hbâo hữu cơ vi sinh
mka\p kơ mnuih [uôn sang ba yua dưm hla\m kphê pô. Hluê si klei ksiêm dla\ng mơ\ng
Knơ\ng Kreh knhâo hdra\ mnêc\ nga\ brua\ lo\ hma dliê kmrơ\ng Tây Nguyên, hnơ\ng
tu\ ja\k hbâo pruê mơ\ng Đang kphê c\o\ng bi mđam mkra mjing ma\ đ^ h^n mka\
ho\ng du\m mta hbâo vi sinh hla\k ba c\h^ hla\m sang c\ơ mnia, mâo dja\p ênu\m
du\m mta mnơ\ng kơ hữu cơ, kơ ênoh Kali, mta kpei sinh vật….. {ia\, ênoh pra\k
yua mkra mjing le\ kno\ng knar ho\ng mkrah wah mka\ ho\ng ênoh hbâo pruê sa mta
ana\n hla\m sang c\ơ mnia.
Kyua
ba yua hbâo pruê anei, mb^t ho\ng brua\ ba yua tliêr kja\p hdra\ pla mjing ti
la\n c\ư\ kngư, đang kphê lo\ bi hlua\ mda
leh mâo gia\m 200 ha đang kphê hlak hu\i bi t^ng tla lui he\ kyua amâo mâo lo\ jing ôh. Ara\
anei êbeh 350 ha kphê mơ\ng Đang kphê a\t bi mboh h’^t mâo 3 tôn kphê asa\r/1
thu\n, leh ana\n hnơ\ng boh mnga mâo [rư\ đ^ hluê ho\ng thu\n. Bùi Vằn Đông
brei thâo:“ La\n ti Đang kphê êlâo adih
mphu\n c\o# ru\ mjing jah druôm ho\ng êdeh êdâo ana\n la\n mse\ si sa\r ktra\m
tliêt khăng, leh ana\n ho\ng du\m thu\n tal êlâo ru\ klei êa proh mđue# la\n
pro\ng sna\k, ana\n la\n gơ\ jing he\ khăng nah gu\, ana kphê dleh bi mtru\n
agha. Kyua ana\n đang kphê ktrâo ata\t kơ mnuih [uôn sang jik ma\ rơ\k hluê
ho\ng êlan prue# kphê, rông rơ\k ti krah 2 nah prue# kphê pioh bi mkhư\ klei êa
proh mđue# la\n. Tal 2 jing mtru\t mđ^ ai mnuih [uôn sang klei [a\ng ba dưm ana
rơ\k ktơ\k, pô dưm hbâo vi sinh mguôp ho\ng ba dưm rơ\k ktơ\k hla kyâo hla\m
[a\ng brei sna\n [rư\ vi sinh vật sra\ng đru bi mkra mđ^ bi mbru\ nga\ bi êbhui
la\n; tal 1 jing drei bi mbo\ phu\n hbâo hữu cơ đru kơ đang kphê đ^ jing h’^t
kja\p, tal 2 jing dưi bi mhro\ mâo sa hnơ\ng hbâo hóa học, bi mkiêt mkriê pra\k
bi liê.
Bi
ba yua atôk boh kphê leh mâo pioh bi luk mđam jing hbâo hữu cơ vi sinh, kriê
dla\ng kơ đang kphê đ^ jing h’^t kja\p, ana\n jing hdra\ nga\ hla\k ba bi mlar
ti dja\p alu\ wa\l hla\m c\ar Dak Nông.
Djah atôk kphê mâo hnơ\ng bru\ jing lu
truh 30%, kyuana\n tơdah ka mđam tơl bru\ ôh, [ia\dah ba pruê kơ mnơ\ng pla yơh
ênưih snăk ngă kơ mnơ\ng pla. {ia\dah leh mđam bru\ djah kphê srăng jing hbâo
bru\ jăk êdi. Hnơ\ng tu\ jăk mơ\ng 1kg hbâo bru\ mơ\ng djah kphê knar ho\ng 3kg
hbâo eh mnơ\ng rông. Mâo dua hdră mđam djah kphê pioh ngă hbâo bru\ mse\ snei:
- Hdră tal sa:
Mđam hluê hdră jăk pioh mjing hbâo bru\ mâo vi
sinh lu.
Mnơ\ng mđam jing djah tôk kphê (Hnơ\ng
djah mơ\ng 1tôn mkrah kphê asa\r), 300 kg eh mnơ\ng rông (Ktang lu ktang jăk
h^n), 50 kg hbâo lân leh ]uh, 5kg hbâo Urê, 1kg êa kbâo ria\, amâodah [ê` hra
k`^, 1kg kpei jing Men HB-01, amâodah 5kg kpei Trichoderma.
+ Hdră mđam:
. Knhuang tal êlâo:
Krih êa lu blư\ ngă bi ê’un djah tôk kphê, lui bi thu êa.
. Knhuang tal dua:
Bi lu\k êa kbâo ria\ (Amâodah [ê` hra k`^ ho\ng êa, krih bi tar hlăm mka\m djah
tôk kphê, lui hlăm brô 5h brei kma bi tar (mđing hnơ\ng êa man djăp, đăm `u
hroh đue# kơ ta].
. Knhuang
tal 3:
. Knhuang tal 4: Leh mđam mâo sa hruê kăm snăn bi ksiêm dlăng mkăm mđam ana\n: Mkăm mđam hlơr, ho\ng hnơ\ng h’uh hlăm brô 70 độ C, mâo êa ju\ jing jăk, êa uê êdu jing k[ah êa, lo\ krih thiăm êa. Hnơ\ng êa lu đei amâodah [ia\ đei ăt hmăi amâo mâo jăk sơăi kơ klei kpei bi mbru\ (diih dưi ksiêm dlăng hnơ\ng h’ăp ho\ng hdră yua kngan kpăt bi ktang djah mđam, [uh êa kbia\ drim drim jing man leh). 20 hruê êdei ksul bi lu\k, lo\ mkăm, lehana\n tlu\m ho\ng [aih, leh kơ ana\n 10 hruê ksiêm dlăng mkăm mđam sa blư\, tơdah [uh thu krô snăn lo\ thiăm êa. Êdei dua mlan mđam bru\ jih hbâo, diih yo\ng [aih lui ho\ng 1 – 2 hruê brei hbâo jih hlơr, lehana\n dưi yơh ba pruê kơ mnơ\ng pla, amâodah bi thu lehana\n trôk hlăm kdô.
- Hdră tal dua:
Mđam ]ia\ng bi mbru\ djah tôk kphê pral
(Hdră anei kno\ng ba yua kpei vi sinh 1kg HB-01 amâodah 5kg Trichoderma kơ 1
tôn djah tôk kphê), amâo mâo ôh eh mnơ\ng rông, êa kbâo ria\, lân urê…
Leh ngă bi ê’un djah tôk kphê ho\ng hdră krih
êa lu blư\, diih ruah anôk lăn dap, pioh mkăm djah mđam, tuh bi tal djah tôk
kphê kpal hlăm brô 30cm, grăp tal mbo\ lo\ krih êa kpei vi sinh. Mđ^ hla\m brô
5 tal ]ia\ng kơ kbuôn mkăm djah dlông hlăm brô 1,5m, lehana\n tlum he\ ho\ng
[aih bi kr^p. Điêt đuôt amâo mâo dưi jeh
kjăp, amâodah jua\ dla\r ôh dlông mkăp mđam ana\n. Mđam hlăm brô sa hruê
kăm snăn ksiêm dlăng yơh mkăm mđam, lo\ dơ\ng krih êa. Diih krih êa man bi
djăp, ho\ng hdră yua kngan mka\ dlăng ma\ sa kpa\t djah mkăm kpit bi ktang [uh
êa kbia\ drim drim hlăm kplang kđiêng jing man leh.
20
hruê êdei kơ năn ksul bi luk, mđ^ kbuôn, lehana\n tlum ho\ng [aih, nanao hlăm
10 hruê ksiêm dlăng mkăm mđam sa blư\, tơdah [uh thu lo\ thiăm êa. 3 mlan leh
mđam hbâo bru\ jih. Diih yo\ng [aih mơ\ng 1 – 2 hruê brei jih hlơr, leh kơ năn
dưi yơh ba pruê kơ mnơ\ng pla, amâodah bi mthu trôk hlăm kbô.
H’Nga;
Y-Khem pô ]ih mkra, răk dlăng.
Viết bình luận