VOV4.Êđê - Ho\ng hdră ba yua kdrăp krih êa
mrâo thâo mkiêt mkriêm êa, bi mguôp ho\ng klei hlo\ng mtlaih êa hbâo hlăm klei
krih êa, lu war kphê ti ]ar Daklak hlăk mâo klei đ^ jing jăk, anei jing hdră
jăk êdi mdrơ\ng ho\ng klei không k[ah êa kơ mta mnơ\ng pla phu\n ti Lăn Dap
Kngư anei, êjai hlăm klei yăn adiê không k[ah êa knư\ hruê knư\ ktang. Tluôn
anei pô ]ih klei mrâo mơ\ng sang mđung asa\p blu\ Việt
Đang
kphê êbeh 1 ha mơ\ng go\ sang Hoàng Tấn Trung ti alu\ Hiệp Hòa, sa\ Quảng Hiệp,
kdriêk C|ư\ M’Gar, c\ar Dak Lak mtah djưt, adhan mboh bi kit. ~u hơ\k kdơ\k,
kyua ba yua hdra\ krih êa mkiêt mkriêm
mguôp ho\ng dưm hbâo hluê êa krih, anaưn duưm thu\n ho\ng anei `u amao lo\ êran
hiu ti anei ti dih đoh ktung đ^ng êa đru do\ng kơ kphê pô ôh. Ara\ anei đ^ng mđoh
ba êa krih dơr leh hla\m la\n ba nao truh kơ gra\p phu\n kphê, brua\ krih êa dưm
hbâo ara\ anei gơ\ amâo lo\ dleh dlan ôh [ia\ [uh mâo klei tu\ kla\ êdi. Hoàng
Tấn Trung brei thâo:“ Sitôhmô mse\ si
drei krih êa ho\ng [ek, sna\n hnơ\ng êa
yua kơ gra\p [lu\ng kphê lu đei, mơ\ng 600 – 800 lit êa. {ia\ ti anei,
sna\n kâo krih dưi dôk t^ng dla\ng kla\ n^k: sa [lu\ng kphê sna\n hla\m sa mn^t
krih jing du\m lit êa, c\ia\ng mâo du\m lit êa pioh kphê bi mnga sna\n pô bi
krih du\m ana\n mmông, sna\n gơ\ mâo klei tu\ bi mkiêt mkriêm”.
Klei
tu\ mơ\ng hdra\ kdra\p krih bi mkiêt mkriêm êa mguôp ho\ng dưm hbâo hluê ho\ng êa
krih dưi bi mkla\ leh kla\ klơ\ng jing hla\m 5 ha đang kphê ru\ lo\ w^t ba pla,
kyua mơ\ng Knơ\ng brua\ Kreh knhâo Hdra\ mnêc\ nga\ brua\ lo\ hma dliê kmrơ\ng
Tây Nguyên bi hgu\m ho\ng Knơ\ng brua\
kphê mlan 10 hluê nga\. Amai Nguyễn Thị Hiền, mnuih nga\ brua\ mơ\ng Knơ\ng
brua\ Kphê mlan 10 brei thâo: gia\m 2 thu\n êgao, đang kphê đ^ jing bi knar
ja\k
Hdra\ kdra\p krih êa bi mkiêt mkriêm mguôp ho\ng dưm hbâo hluê ho\ng êa krih mâo Knơ\ng brua\ Kreh knhâo hdra\ mnêc\ nga\ brua\ lo\ hma dliê kmrơ\ng Tây Nguyên ksiêm mđing hria\m mkra mđ^ mơ\ng hdra\ kdra\p krih êa rôc\ thưt mơ\ng Israel, c\ia\ng ba yua bi djo\ guôp ho\ng kr^ng Tây Nguyên. Hdra\ kdra\p anei mâo du\m mta đ^ng mđoh ba êa mơ\ng phu\n êa nao truh kơ gra\p phu\n kphê, gra\p phu\n kphê mâo sa [ek điêt pioh krih êa. Hbâo pruê dưi bi mtlai hla\m bro\ng mgơ\ng êa leh ana\n ba mko\ ho\ng đ^ng krih êa. Brua\ mkra mlih hnơ\ng êa dưi hluê nga\ hluê ho\ng du\m wal kt^t êa. Ho\ng hdra\ anei, jih êa leh ana\n hbâo pruê dưi hram mu\t hla\m phu\n kphê s’a\i. Pra\k bi liê kơ hdra\ kdra\p krih êa anei hla\m brô mơ\ng 20 – 30 êkla\k pra\k hla\m 1 ha, tui hluê si mta mnơ\ng pô yua mko\ dưm. Ho\ng ênoh 50 êkla\k pra\k, wưng dưi ba yua [ia\ êdi hla\m wang 10 thu\n. Hluê si klei t^ng dla\ng mơ\ng phung kreh knhâo mơ\ng klei ba yua s^t êdi brei [uh, hdra\ kdra\p krih êa mrâo đru leh kơ mnuih [uôn sang bi mkiêt mkriêm mâo 1/3 hnơ\ng êa krih, 80% ai nga\ brua\, mb^t ana\n bi mđ^ hnơ\ng boh mnga mâo 0,3 tôn kphê / 1ha. Pra\k ba bi liê tal êlâo đ^, [ia\ tơ t^ng kơ klei tu\ sui thu\n leh ana\n du\m klei tu\ kla\ klơ\ng `u ba w^t, sna\n brua\ duh bi liê ba yua hdra\ kdra\p krih êa mkiêt mkriêm bi mguôp ho\ng dưm hbâo hluê êa krih kơ ana kphê jing năng mơh luc\ du\m ana\n pra\k, c\ia\ng kơ mnuih [uôn sang drei bi mlar nga\. Kơ kdrăp krih êa ho\ng klei mkiêt mkriêm, mâo mguôp ho\ng klei krih wa\t êa hbâo. Tiến sĩ Lê Ngọc Báu, Khua Anôk brua\ ksiêm duah klei kreh knhâo brua\ lo\ hma, dliê kyâo Lăn Dap kngư, jing Anôk brua\ ksiêm duah lông mkra mjing leh kdrăo krih êa anei, brei thâo:“Kdrăp anei amâo mâo jing dleh ôh, amâo mâo ruah ôh si phu\n êa pioh krih, amâo mâo guôn kar êa, amâodah mâo wal po\k êwa ôh, lehana\n mnuih pla mjing ăt dưi mơh mkra mjing ma\ pô, ho\ng awan đ^ng, ho\ng du\m ai mđ^ êa mdê mdê mơ\ng kdrăp pom êa. Mko\ dưm ăt ênưih mơh, mnơ\ng yua mâo leh hlăm anôk mnia mblei. Bi tơdah yua đ^ng êa khăng hlo\ng dơr hlăm gu\ lăn snăn 20 thu\n ăt dôk yua jăk, ênoh duh bi liê hlăm brô 40 êklăk prăk/ha, bi tơdah drei ruah đ^ng êa êlưih prăk h^n, wưng ba yua hlăm brô 4 thu\n, snăn liê kno\ng hlăm brô 20 êklăk prăk, snăn lu hdră mnuih pla mjing dưi ruah. }o\ng kơ hlo\ng krih êa hbâo hla\m klei krih êa snăn hmei mâo kdrăp, lehana\n mnuih pla mjing thâo mơh mkra, kno\ng liê ma\ hlăm brô 2-300 êbâo prăk đu] 1 kdrăp ]o\ng hrip êa hbâo: Kali lehana\n urê mtlaih hlăm khơ\ng mgơ\ng êa lehana\n mâo đ^ng ]o\ng bi lik hbâo hrip ba bi hlai mb^t ho\ng êa krih, amâo lo\ guôn yua hbâo thơ\ng mkra leh ôh”.
Tui
si Tiến sĩ Lê Ngọc Báu, ]ia\ng bi hro\ ênoh bi liê tal êlâo, diih dưi ba yua
du\m đ^ng êa krih kphê dôk yua ara\ anei, pioh mko\ mkra kdrăp krih mrâo.
Lehana\n kdrăp krih mrâo anei dưi ba yua kơ jih jang đang kphê hla\m Lăn Dap
Kngư anei:
“Dưi ba yua kơ jih jang
đang kphê, tơdah pom ma\ êa mơ\ng êa kbăng mâo boh êlam mơ\ng 40m, ho\ng boh
kbưi ba đ^ng 500m, hnơ\ng kl^ng 10% snăn ăt dưi krih mơh. Bi môtơr pom ba yua
mơ\ng 5 – 10 ai aseh. Hmei lông leh ti Daklak, Gialai, lehana\n Dak Nông hlăm 3
thu\n mtam, snăn boh tu\ dưn brei [uh boh mnga kphê đ^ nanao, êjai ana\n le\
hnơ\ng êa bi liê hro\ truh 20%, lehana\n hro\ 20% hnơ\ng hbâo kali, lehana\n
urê, lehana\n dưi mkriêm jih ai ma\ brua\ krih êa: brua\ anei kno\ng drei wơ\k
cầu dao pui hlo\ng krih mtam yơh. Klei tu\ dưn brua\ knua\ mâo mkriêm truh 15
êklăk prăk/ha/thu\n. Boh nik, ho\ng du\m war kphê boh mnga amâo mâo lu ôh snăn
êwang bi kpleh kơ boh mnga plah wah hdră krih êa anei ho\ng hdră krih êa hđăp
[uh êdah kla\ êdi”.
Kla\
klơ\ng kơ hdra\ krih êa anei, tiến sĩ Lê Ngọc Báu brei thâo snei:
“Hnơ\ng êa krih kơ grăp
blư\ ho\ng kphê mrâo pla jing mơ\ng 60 – 80lit/phu\n, 10 hruê krih/blư\,
lehana\n hlăm wưng ako\ yan không hlo\ng krih mtam yơh. Bi ho\ng kphê leh mboh,
snăn hnơ\ng êa krih gưl tal êlâo hlăm brô 360lit, du\m gưl êdei krih hlăm brô
160 lit/phu\n, gưl tal êlâo kphê mnga 20 hruê êdei kơh krih gưl 2, lehana\n
du\m gưl êdei kơ năn 10 hruê krih sa blư\. Wưng krih tal êlâo ana kphê k[u\t
blang knuh mnga, snăn hlăm dua hluê yang hruê [le\”.
H’Nga;
Y-Khem pô ]ih mkra, răk dlăng.
Viết bình luận