VOV4.Êđê - Du\m thu\n giăm anei kyua jho\ng ba yua klei kreh knhâo hla\m brua\ duh mkra pla mjing. Hlăm năn mâo brua\ ]o\ng mkra mjing hbâo bru\ vi sinh mơ\ng brua\ mdam ho\ng kpei vi sinh bi lu\k ho\ng djah mnơ\ng pla, snăn lu ênha mnơ\ng pla hlăm mnuih [uôn sang ti sa\ Êa Kpam, kdriêk }ư\ Mgar, ]ar Daklak mđ^ h^n klei tu\ dưn brua\ knua\ dlăng kriê wiê ênăk mnơ\ng pla.

     Jing sa hla\m du\m go\ êsei ba pla kphê mâo sui thu\n leh ti sa\ Êa Kpam, kdriêk C|ư\ M’Gar, Hồ Sĩ Hưng brei thâo: êlâo adih gra\p bliư\ leh hrui pe\ boh, du\m djah djâo mơ\ng mnơ\ng lo\ hma mse\ si: atôk boh kphê, ana ktơr, go\ sang `u kha\ng lui krô sna\n leh ana\n ba c\uh he\. {ia\ mơ\ng thu\n 2010 ho\ng anei, hla\k Anôk brua\ ba yua hdra\ mnêc\ nga\ brua\ mrâo mrang c\ar Daklak bi hgu\m ho\ng du\m gru hmô mkra mjing hbâo bru\ vi sinh mơ\ng atôk boh kpê leh ana\n du\m djah djâo ma\ mơ\ng lo\ hma tu\ jing, Hưng mb^t ho\ng lu mnuih [uôn sang hla\m alu\ wa\l duah mđing ba yua leh ana\n mâo klei tu\ brua\ duh mkra pro\ng. Tơ mse\ si êlâo adih gra\p thu\n go\ sang Hưng bi liê êbeh kơ 30 êkla\k pra\k pioh blei du\m mta hbâo pruê hoá học kơ 2 ha đang kphê, sna\n mơ\ng hla\k ba yua gru hmô ma\ du\m djah mơ\ng mnơ\ng lo\ hma nga\ hbâo vi sinh sna\n go\ sang `u dưi bi mkiêt mkriêm 15 êkla\k pra\k pioh duh bi liê kơ brua\ blei hbâo pruê. Êngao kơ ana\n ôh hbâo pruê bru\ vi sinh đru bi mkhư\ klei la\n kha\ng tliêt he\, đru mđ^ mnơ\ng tu\ ja\k hla\m la\n dôk kriê kja\p êa. Hồ Sĩ Hưng brei thâo:“ Hla\k ba yua hdra\ mnêc nga\ brua\ mrâo mrang mnuih [uôn sang ba bi  lu\k atôk boh kphê ho\ng eh mnơ\ng rông, sna\n mâo klei tu\ ja\k sna\k nga\ kơ mnơ\ng pô pla mjing đ^ jing ja\k, [ia\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\.”

     Bi hluê si Trần Văn Toàn, sa c\ô mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma mâo lu klei thâo hla\m brua\ mkra mjing hbâo bru\ vi sinh sna\n brua\ mkra mjing hbâo bru\ vi sinh mơ\ng du\m mta djah mơ\ng lo\ hma gơ\ êlưih mơh. C|ia\ng mkra mjing 1 tôn hbâo vi sinh mơ\ng atôk boh kphê amâo dah gu ktơr sna\n c\ia\ng bi mâo sa tôn mb^t ho\ng 200 kg eh mnơ\ng rông, 10 kg hbâo urê leh ana\n 2 kg mnơ\ng mkra mjing vi sinh, bi lu\k jih jang, krih êa man dja\p msah, mka\m jing ka\m dlông mơ\ng 1m3 truh 1m mkrah. Boh pro\ng mbuôn mka\m mơ\ng 2-3 m, leh kơ ana\n yua bas tlu\m he\ bi sir kra\p pioh kriê hnơ\ng h’a\p, hnơ\ng hlơr, hla\m brô 2 mlan êdei sna\n du\m mta mnơ\ng bru\ leh jih drei dưi ba yua dưm yơh hbâo ana\n kơ du\m mta mnơ\ng pô pla mjing. Kơ klei tu\ brua\ duh mkra kyua hbâo  bru\ vi sinh ba leh Trần Văn Toàn brei thâo: “ Êlâo kơ pruê hbâo vô cơ s’a\i ho\ng sa kdrêc jing hbâo vi sinh [ia\ ênoh yuôm êdi, mơ\ng leh go\ sang c\o\ng mđam ma\ pô hbâo hluê si klei ktrâo lac\ mơ\ng Êpul hgu\m brua\ Mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma, bohnik `u mơ\ng hla\k ba yua gru hmô mđam hbâo sna\n klei tu\ mơ\ng pruê yua hbâo đ^ h^n,mơ\ng ana\n go\ sang dưi bi mkiêt mkriêm hnơ\ng hbâo ba pruê.”

      Klei mnuih [uôn sang [uh mâo klei tu\ mơ\ng brua\ c\o\ng mđam ma\ pô hbâo bru\ vi sinh jing c\ia\ng mkra mjing 1 tôn hbâo vi sinh mơ\ng du\m djah ma\ mơ\ng lo\ hma pra\k ba bi liê kno\ng hla\m brô 400 êbâo – 500 êbâo pra\k đuic\ leh ana\n dưi bi mkiêt mkriêm mơ\ng 30 – 50% hnơ\ng hbâo pruê hoá học c\ia\ng blei ba dưm kơ mnơ\ng pla. Êjai ana\n hnơ\ng êbhui la\n dưi mkra mđ^ mơh, êngao kơ ana\n, mnơ\ng pla đ^ jing ja\k siam, klei dưi bi kdơ\ng ho\ng hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ đ^ mơh, kyua dưi hrip ma\ dja\p ênu\m mta mnơ\ng tu\ ja\k mơ\ng la\n. Kyua ana\n mơ\ng du\m pluh go\ sang ba yua phu\n tal êlâo, truh kơ ara\ anei pa\t c\ia\ng jih mnuih [uôn sang hla\m alu\ wa\l sa\ Êa Kpam, kdriêk C|ư\ M’Gar ba yua gru hmô hbâo pruê vi sinh anei. Nguyễn Văn Thanh, Khua Êpul hgu\m brua\ nga\ lo\ hma sa\ Êa Kpam brei thâo:“ Ara\ anei hla\m alu\ wa\l sa\ mâo truh 90% kơ dlông go\ êsei mkra atôk boh kphê jing hbâo bru\ êlâo kơ ba yua dưm kơ kphê, mơ\ng ana\n dưi msir du\m mta klei mnơ\ng nga\, mmao nga\, bi mđ^ ênoh hrip ma\ mnơ\ng tu\ ja\k, bi mhro\ pra\k bi liê kơ hbâo pruê yua, bohnik `u jing hbâo hoá học mơ\ng 35-40%.”

      Ho\ng brua\ ba yua du\m mta mnơ\ng ma\ mơ\ng lo\ hma pioh mkra mjing hbâo bru\ vi sinh mơ\ng mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma ti kdriêk C|ư\ M’Gar, c\ar Daklak đru mguôp răng mgang  la\n êa wa\l hd^p mda leh ana\n anei a\t jing sa hla\m du\m hdra\ msir đru kơ brua\ lo\ hma đ^ kyar h’^t kja\p, đru kơ mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma hrui mâo mnơ\ng tu\ ja\k ba klei tu\ pro\ng kơ brua\ duh mkra.

                                H’Nga – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k