Klei thâo g^r ksiêm duah, hriăm êmuh lehana\n jho\ng ba yua djăp hdră ênuk mrâo hlăm klei duh mkra pla mjing, mđ^ boh mnga ba w^t hlăm sa ênha\ lăn, Thạch Văn Kiên, ti êpul mrô 24, wa\l krah Lộc Thắng, kdriêk Bảo Lâm, ]ar Lâm Đồng, ngă leh tu\ jing brua\ pla kphê ho\ng klei đ^ kyar kjăp ba w^t klei tu\ dưn pro\ng. Kno\ng ho\ng êbeh 2ha kphê, grăp thu\n mâo ba w^t mnga êbeh 500 êklăk prăk. ~u jing mnuih pla kphê tal êlâo hla\m ]ar Lâm Đồng mâo ma\ klei pah mni war kphê siam hla\m klei bi lông hruê Knăm bi ala Payer mko\ mjing mrâo anei ti Daklak.

Hla\m sang pro\ng siam kja\p mơ\ng go\ sang pô, Thạch Văn Kiên lui sa anôk  ja\k êdi pioh dưm Đ^ng jô mrô sa leh ana\n Hra\ tu\ yap đang kphê siam êdi hla\m klei bi lông “ Hruê m’ak pô bi ala Payer” hla\k krah mlan 4 thu\n 2015. Anei jing thu\n tal êlâo `u hluê nga\ hla\m Câu lạc bộ kphê siam ho\ng 100 c\ô mnuih hla\m Câu lạc bộ jing du\m phung pla kphê mơ\ng 4 c\ar Dap Kngư mâo Gialai, Daklak, Daknông leh ana\n Lâm Đồng. Đang kphê mơ\ng go\ sang `u mâo dja\p ênu\m du\m hnơ\ng c\ua\n kyua mơ\ng Anôk mko\ mjing ba mtru\n, mse\ si hdra\ kia\ kriê mnơ\ng hd^p mâo klei tu\ bi mdjiê du\m mta mnơ\ng jhat, hdra\ dla\ng kriê kơ ana kphê a\t mse\ mơh dôk kriê kja\p h’^t hnơ\ng boh mnga mâo…..

Jing mnuih kha\p c\ia\ng m’ai kơ brua\ nga\ đang war ana\n hla\k hluê nga\ Câu lạc bộ kphê siam, `u lac\ snei: anei jing wưng ga\l c\ia\ng kơ `u bi mje\ êmuh hria\m klei thâo, ba yua hla\m brua\ pla mjing dla\ng kriê kphê go\ sang pô:“ Nao hria\m, nao hiu duah dla\ng a\t mse\ mơh duah êmuh hria\m du\m gru hmô mơ\ng du\m c\ar. Tal dua jing kơ hdra\ mnêc\ nga\ brua\ sna\n mâo phung thơ\ng kơ brua\, a\t mse\ mơh phung giáo sư, tiến sĩ ti Knơ\ng brua\ kc\e\ ktrâo brei kơ  du\m klei thâo dla\ng kriê, du\m hdra\ ra\ng mgang kluôm kơ ana kphê. Mơ\ng ana\n kâo ma\ klei hria\m kơ pô pioh w^t ba yua dla\ng kriê kphê pô bi ja\k h^n.”   

Sui ho\ng anei mâo 9 thu\n, êbeh 2 ha đang kphê mơ\ng go\ sang Kiên jing pla du\m mjeh kphê hđa\p, amâo đei mâo boh mnga ôh, kah knar kno\ng mâo 2 tôn/ 1ha. Hla\k nao duah dla\ng, tui hria\m du\m gru hmô pla kphê grep ti lu anôk ana\n `u kmla\n ai tiê bi mlih đang kphê mơ\ng go\ sang ho\ng du\m mjeh kphê mrâo. Sna\n [ia\dah phu\n tal êlâo kyua ka thâo kla\ ôh kơ hdra\ mnêc\ dla\ng kriê ana\n hnơ\ng boh mnga mơ\ng kphê `u amâo mâo h’^t ôh, klei tu\ kơ brua\ duh mkra ka pro\ng ôh. Ho\ng ai tiê kria\ng duah êmuh hria\m tui nga\, thâo m^n mjing kreh kria\ng nga\ brua\, truh kơ ara\ anei 2 ha 4 đang kphê `u bi mlih leh jih mtam. Kyua dla\ng kriê hluê djo\ ho\ng hdra\ ana\n hla\m yan thu\n mrâo êgao `u mâo hrui hla\m brô 17 tôn kphê asa\r,  boh mnga mâo kah knar truh 8 tôn mkrah/ 1 ha. Thạch Văn Kiên lac\ kơ klei nga\ brua\ snei:“ Kâo [uh djuê mjeh yơh jing klei yuôm bha\n tal êlâo, tal dua jing hdra\ dla\ng kriê, dưm hbâo c\ia\ng bi knar. Tal 3 jing kia\ kriê mnơ\ng hd^p tu\ ja\k bi mdjiê du\m mnơ\ng amâo mâo tu\ jing bi mđing dla\ng, thâo bi kla\ si đang kphê pô pioh pô kia\ kriê `u bi ja\k. Tal 4 jing dưm hbâo vi sinh hla\m gra\p thu\n c\iang mkra bi ja\k la\n, c\ia\ng kơ  đang kphê pô a\t mboh nnao sna\n drei bi mbo\ nnao hbâo vi sinh.”

Nao hiu duah dla\ng ksiêm hria\m leh lu gru bi hmô mdah đang kphê ti alu\ wa\l, K’Brat, Kbua Êpul hgu\m brua\ Mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma wa\l krah Lộc Thắng dla\ng myuôm kơ gru hmô pla kphê hluê hdra\ h’^t kja\p mơ\ng Thạnh Va\n Kiên, leh ana\n dla\ng anei jing gru bi hmô c\ia\ng êpul hgu\m brua\ mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma ti alu\ wa\l tui hria\m nga\ hla\m brua pla mjing dla\ng kriê kphê:“ Gru bi hmô anei Êpul hgu\m brua\ Mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma dla\ng jing mâo klei tu\, mboh lu. Ana\p anei Êpul hgu\m brua\ Mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma wa\l krah sra\ng po\k nga\ hla\m lar [ar mnuih kơ mnuih êpul brua\ c\ia\ng mnuih [uôn sang hriê dla\ng tui hria\m nga\ leh ana\n ba bi mlar gru hmô anei. Mơ\ng ana\n mkra mlih bi ja\k du\m đang kphê leh khua mduôn, amâo lo\ mâo boh mnga pioh ba pla du\m djuê mjeh mrâo, tu\ ja\k leh ana\n mboh lu, mđ^ pra\k mâo hrui w^t kơ mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma”.

Hdra\ ba yua hbâo bru\ kơ ana kphê.

Ơ [^ng dôk hmư\! Pruê hbâo bru\ dưi yap jing hdră kjăp ]ia\ng mđ^ mjing lăn pioh kơ brua\ pla kphê. {ia\dah adôk lu mnuih pla mjing ba yua hbâo pruê amâo mâo djo\ ôh, snăn ngă lu] klei tu\ dưn, lehana\n ba klei amâo mâo jăk, ]ho\ djhan kơ wa\l hd^p mda. Tiến sĩ Phạn Việt Hà, mơ\ng anôk brua\ ksiêm duah klei kreh knhâo brua\ lo\ hma dliê kyâo Lăn Dap Kngư srăng đru k]e\ kơ mnuih pla mjing đru bi hro\ klei amâo mâo jăk ana\n: “Tơdah kpei vi sinh jăk, drei ngă djo\ djăp hdră mđam snăn kno\ng hlăm 3 mlan hbâo srăng bru\ jih. Hbâo leh bru\ mâo klei tu\ dưn jăk snăk. Bi tơdah drei ba pruê hbâo mđam ka bru\ ôh, srăng ba klei amâo mâo jăk kơ klei đ^ jing kphê, wưng ana\n klei hbâo hlăk hlê dôk mbru\, ngă kơ kman hlăk hlê dôk đ^ lar, `u srăng ma\ jih hnơ\ng đạm mâo hlăm lăn. Kyuana\n, tơdah drei pruê hbâo ka bru\ hlăm lăn snăn drei srăng [uh ana kphê srăng bi k`^, kbia\ hriê mơ\ng klei hbâo hlăk dôk mbru\, ma\ he\ jih leh hbâo đạm hlăm lăn, `u mia\ đạm mâo hla\m lăn ho\ng mnơ\ng pla”.

Tui si phung kreh knhâo mta\, hbâo bru\, hbâo eh mnơ\ng rông, djah kphê, dhạ mơ\ng mnơ\ng pla mjing… êlâo kơ năn brei drei mđam he\ bi mbru\ ho\ng kpei vi sinh, lehana\n ngă klei bi lu\k, lo\ mđam bi djo\ hdră. Amâodah diih dưi ba yua du\m mta hbâo bru\ vi sinh mơ\ng du\m anôk ]h^ mâo leh k’hưm jăk. }ia\ng kơ hbâo bru\, hbâo vi sinh mâo klei tu\ dưn leh pruê, Pham Việt Hà mâo klei mta\ snei: “Kyua mơ\ng klei thâo bi mbru\, `u đru bi mlih klei jing hlăm lăn, ana\n yơh jing klei yuôm bhăn êdi, brei drei hdơr: Êjai pruê hbâo bru\ snăn brei drei pruê dơr hlăm lăn, ana\n jing drei [uôr mnuôr tuh hbâo lehana\n dơr he\, amâo mâo djo\ pruê sai rah dlông [o# lăn ôh. Bi tơdah drei kno\ng pruê sai dlông [o# lăn, `u amâo mâo srăng bi lu\k ôh hlăm lăn, kno\ng ba ma\ klei tu\ dưn [ia\ dhia\ đu], hbâo dleh kma hlăm lăn mơ\ng ana\n dleh mơh ngă klei bi mlih mjing lăn. Êjai ana\n, tơdah pruê kno\ng rah sai ma\ dlông [o# lăn, snăn tal êlâo jing ngă kơ vi sinh hlăm hbâo ana\n djiê he\ jing lu h^n, lehana\n ngă bi hro\ klei tu\ dưn mơ\ng hbâo. Lehana\n tal dua le\, `u srăng ngă kơ agha kphê kbia\ kơ dlông sơăi, mnuih pla mjing kreh bi la] agha kphê kdloh kơ ta]. Truh kơ yan bhang không đơ agha ana\n srăng krô lehana\n djiê, mơ\ng ana\n srăng hmăi amâo mâo jăk ôh kơ klei ana kphê đ^ jing”.

     Mnơ\ng dhơ\ng hd^p đ’điêt hlăm lăn mâo lu mta mơh, hlăm na\n mâo kman jăk, mta mmao, nina, lehana\n mnơ\ng hd^p pro\ng [ia\ êna\ng, muôr… kman dưi bi mbru\ djah, lehana\n eh mjing mta jăk ênưih lik kơ lăn, lehana\n jing mta hbâo jăk snăk kơ mnơ\ng pla, ngă kơ lăn êbhui].

                                                                          Y Khem pô c\ih hlo\ng ra\k.