Hla\m 10 thu\n ho\ng anei, brua\ pla mnga ti alu\ Êa Tam, [uôn pro\ng Buôn Ama Thuôt ]ar Daklak mâo leh klei đ^ kyar kjăp. Phung pla mnga mâo leh hnơ\ng hrui ba w^t hơ^t lu h^n mka\ ho\ng pla mnơ\ng mkăn.   

    Ba brua\ pla mnga mơ\ng kr^ng [uôn sang Mê Linh, Hà Nội hriê kơ c\ar Dak Lak, go\ sang amai Nguyễn Thị Niên, ba pla 5 sao mnga hồng. Mjeh mnga brei phung nga\ đang war mnga grep mjing brei mơ\ng kwar Dưr ba hriê ana\n kno\ng klei tla\ng la\n leh ana\n ba c\ut pla phu\n gơ\. Amai Niên brei thâo: Yan adiê ti Dap Kngư gơ\ êđa\p h^n mka\ ho\ng kwar Dưr ana\n dưi ba pla mnga jih thu\n leh ana\n brua\ kriê dla\ng a\t ga\l êlưih h^n mơh. Kha\ sna\n, Dap Kngư mâo kno\ng 2 yan, yan hjan leh ana\n yan bhang mđia\ ana\n c\ia\ng bi mđing kơ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ kơ ana mnga hồng hla\m yan hjan kyua ana êlưih djo\ mmao nga\ bi jhat he\ mnga. Amai brei thâo:“ Pla mnga jing gơ\ êlưih leh, yuôm bha\n jing c\ia\ng mđing dla\ng kơ klei mnơ\ng nga\, mâo lu sna\k mnơ\ng nga\, lu jing mmao nga\ bi k`^ hla, bi kd^t ju\, kd^t k`^, êluh hla. Leh adiê hjan [hu\k amâo dah leh adiê hjan hl^m mâo du\m hruê jing hla mnga êluh jih. Hdra\ mgang jing êlâo kơ adiê áp thấp, hjan sna\n pô mgang he\ êlâo, bi kdơ\ng ho\ng klei djo\ mmao nga\ bi k`^ hla. Nao kơ anôk ara\ng c\h^ êa drao mâo lu mta `u mdrao klei mnơ\ng nga\ bi k`^ hla. Pô bi krih ho\ng ma\i kơh êa drao dưi kma hram hla\m hla. Adiê hl^m tơ mâo mnơ\ng nga\ gơ\ dul [ia\ h^n mơh”.

     C|ia\ng rơ\ng kơ ana mnga hồng dưi dja\p ai leh ana\n dưi kha\t mnga mâo lu bliư\ sna\n hluê si amai Niên hla\m thu\n tal êlâo c\ia\ng bi kt^ lui he\ jih knuh mnga:“ Pô pla bi lui kơ ana jing pum pro\ng sna\n kơh dưi kha\t ma\ mnga. Bi mkla\ pla mâo sa thu\n tal êlâo jing ka dưi kha\t ma\ mnga ôh. Pô kha\t lui he\ mnga c\ia\ng rông adhan mnga. Sa thu\n êdei s^t adhan ja\k siam leh sna\n kơh dưi kha\t ma\ mnga, sra\ng amâo nga\ jhat kơ ana mnga ôh”.

     Mơ\ng 5 sao mnga hồng phu\n tal êlâo sui ho\ng anei mâo 10 thu\n, truh kơ ara\ anei, amai Niên lo\ po\k mlar leh anôk pla truh 1ha 3. Kha\ sna\n, ênha\ pla `u tui hluê ho\ng klei ara\ng blei hla\m sang c\ơ mnia. Amai Niên brei thâo: “ Pô dla\ng klei ara\ng c\ia\ng blei  pô pla. Bi tơ drei bi kluh ba pla si c\ia\ng c\h^ amâo jih ôh sra\ng nga\ kơ mnga blang he\ amâo siam ôh. Pô ba pla gra\p bliư\ mâo du\m mbuôn, leh kơ ana\n lo\ dơ\ng pla man dưn dja\p pioh c\h^ jing sra\ng mâo mga siam pioh c\h^”.

     Êngao kơ pla mnga pioh c\h^ hla\m hruê aguah tlam, amai Niên lo\ pla mnga hla\m abu\ ba c\h^ hla\m gưl Tit  Nguyên đán. Amâo djo\ kno\ng ba c\h^ hla\m c\ar đuic\ ôh, [ia\ mnga mơ\ng sang amai lo\  ba c\h^ truh kơ [uôn pro\ng Hồ Chí Minh leh ana\n kwar Yu\. Pra\k ka\k mâo ba w^t t^ng mdu\m mơ\ng pla mnga gra\p thu\n mâo êbeh 200 êkla\k pra\k. Mơ\ng klei tu\ du\m gru hmô pla mnga tal êlâo ho\ng du\m sao, Êpul hgu\m mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma phường Êa Tam mko\ mjing leh klei bi hria\m, trông ti đang lo\ hma mtam c\ia\ng kơ mnuih hria\m mâo klei thâo, bi mlar gru hmô, truh kơ ara\ anei, phường mâo leh êbeh 20 go\ êsei pla mnga ho\ng boh pro\ng hruê aguah tlam truh 3 ha leh ana\n hla\m hruê Tit Nguyên đán truh 6ha. Amai Vũ Thị Hiền, K’ia\ng khua dla\ng êpul hgu\m brua\ nga\ lo\ hma phường Êa Tam brei thâo:“ Knua\ druh êpul a\t g^r mơh jing akâo pra\k mơ\ng gưl dlông c\ia\ng mko\ mjing gru hmô. Leh kơ ana\n, pla tu\ jing jing pô mko\ mjingklei k[^n trông, iêo phung pla mnga hriê. Du\m go\ êsei c\ia\ng pla mnga sna\n s^t mphu\n pla pô sra\ng ktrâo lac\ brei kơ digơ\, mơ\ng brua\ ma\ mjeh, pla mjing truh kơ brua kha\t ma\ mnga. Ho\ng ênoh ênil mse\ si ara\ anei sna\n a\t dưi rơ\ng kơ mnuih [uôn sang mđ^ kyar. Du\m go\ êsei pla mnga mâo hrui w^t t^ng mdu\m 200 êkla\k pra\k leh t^ng he\ pra\k yua bi liê kơ brua\”.

 

  Kdrê] adôk hlăm hdră hruê anei jing du\m brua\ năng mđing hlăm klei pla mjing, dlăng kriê lehana\n khăt mnga hồng:

     Êlâo h^n kơ brua\ ruah mjeh, diih rua\ mjeh mâo knuh mnga siam, mâo mnâo [âo mngưi, đ^ jing kjăp, lehana\n dưi tu\ ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă. Dưi ba yua mjeh ho\ng hdră bi mdjuê ho\ng adhan amâodah grep.

     Kơ hnơ\ng lehana\n êwang pla:

Pla prue# mdua, prue# anei kbưi ho\ng prue# adih mơ\ng 30 – 35cm, prue# t^ng knhal mbuôn mơ\ng 15 – 20cm, phu\n anei kbưi ho\ng phu\n adih 25cm. Tơdah pla hla\m du\m hruê adiê mđia\ hlơr bi guôm ho\ng `ua\l rưng ju\ amâodah ho\ng adra\ng, 2 – 3 hruê kăm ]ia\ng kơ ana mnơ\ng pla pral đ^ jing, ênoh phu\n mnga hd^p lu mơh.

     Hdră pruê hbâo:

Leh pla mâo sa dua mlan jing dơ\ng krih yơh êa hbâo kơ mnga. Dưi yua êa hbâo bru\ mđam ho\ng hbâo vi sinh hluê ho\ng hnơ\ng 2m3 êa bi mâo 60kg hbâo bru\+10kg hbâo vi sinh krih kơ 1 sao. Dơ\ng mơ\ng 10 – 15 hruê krih sa bliư\, grăp bliư\ krih mtlai thiăm 6kg hbâo Urê. Êngao ana\n lo\ krih êa hbâo hla\m hla kơ mnga.

     Hdră guôm knuh mnga:

Drei bi guôm he\ knuh mnga hu^ kơ hnuê hông lehana\n mơ\ng hmăi amâo mâo jăk mơ\ng riêng gah, lehana\n krơ\ng kơ mnga blang [rư\ [rư\ hlăm sa dua hruê. Mâo dua hdră guôm mnga jing guôm păn ho\ng mơar hra\ klei mrâo ju\m knuh mnga, lehana\n ka\ he\, amâodah m[lir he\, lehana\n guôm ho\ng hruh `ua\l điêt ara\ng mkra leh.

    Mghaih msir dơ\ng truh yăn khăt mnga:

Tơdah ana mnga mâo knuh, dơ\ng bi hro\ amâodah mdei yơh klei pruê hbâo, mđ^ h^n klei pruê hbâo kali, lân ho\ng hnơ\ng 2:1 si tô hmô 10kg kali clorua, 5kg lân kơ 1 sao. Êlâo kơ khăt mnga mơ\ng 1 – 2 hruê, bi tơdah hlăm yan bhang jing 1 hruê, yan h’ăp msah jing hlăm 2 hruê, drei krih bi djăp êa kơ ana mnga, rơ\ng bi mâo hnơ\ng h’ăp truh 85%, ]ia\ng kơ adhan hla hrip ma\ djăp êa.

     Hrui khăt mnga:

Khăt mnga hla\m aguah ưm 5 - 6h amâodah ti tlam mma\t, hlăm du\m hruê mnga] ta]. Anôk khăt mnga hmăi djo\ ho\ng boh dlông adhan mnga, kuôt mnga, truh kơ m’a\ pluh k[iêng gu\ gru khăt lehana\n ênoh hruê khăt gưl êdei. Mưng kreh khăt lui hlăm brô mơ\ng 2 – 4 atu\t. Leh khăt hlo\ng tram mtam 1/3 adhan mnga ana\n hla\m êa doh amâodah hlăm êa ara\ng mtlai leh pioh ]u\t mnga, leh kơ năn ba dưm hlăm anôk êđăp mâo mnơ\ng guôm, hlăm anôk mnga] ênưih ma\ brua\, lui he\ đơ adhan mnga khua, adhan mnga mâo klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă…

Mâo lu hdră răng kriê mnga hồng. Diih dưi răng kriê ho\ng êa drao: Ba yua du\m mta êa Glucoza, sacaroza 3-5% hla\m wưng dôk răng kriê.