VOV4.Êđê - K`ăm đru kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ti ]ar Daklak răng mgang klei mnơ\ng ngă “ djiê pral, djiê êmưt” kơ ana tiêu ăt mse\ mơh ]ia\ng mjing tiêu doh, Knơ\ng Răng mgang mnơ\ng pla mjing Gưl dlông hluê ngă leh gru hmô kriê dlăng tiêu ho\ng hdră ba yua du\m chế phẩm sinh học, hbâo bru\ bi hrô kơ hbâo hoá học ti să Êa H’N^ng, kdriêk }ư\ Kui`, ]ar Daklak. Leh êbeh 3 thu\n hluê ngă, gru hmô anei brei [uh [ia\ mâo klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă leh ana\n mjing tiêu mâo hnơ\ng tu\ jăk. Knơ\ng Răng mgang mnơ\ng pla mjing Gưl dlông hlăk mko\ mjing mđ^ lar gru hmô anei ti du\m alu\ wa\l hlam c\ar Daklak.

War tiêu êbeh 1.100 phu\n hlăk mboh mơ\ng go\ sang Nguyễn Quang Tùng ti thôn 23, sa\ Êa Ning, kdriêk }ư\ Kui` mtah mda, mboh bi kmru\, bi knăl kơ sa yan mâo [ơ\ng. Nguyễn Quang Tùng brei thâo, êlâo dih go\ sang `u duh lu kơ hbâo pruê, lehana\n war tiêu kreh mâo klei mnơ\ng ngă “djiê pral lehana\n djiê êmưt, kyua brua\ mđue# klei dram êa ka jăk ôh. {ia\dah mơ\ng thu\n 2014 truh kơ ara\ anei, phung knua\ druh brua\ răng mgang mnơ\ng pla mjing mơ\ng gưl dlông hriê ktrâo ata\t ktuôr êlan mđue# êa, grăp blư\ mâo hjan truh êa đue# êlan ana\n, amâo mâo kdơ\ng dram hlăm phu\n tiêu ôh, mơ\ng ana\n kăn jăk mâo klei mnơ\ng ngă rei.

Tùng brei thâo: “ Knua\ druh mơ\ng knơ\ng brua\ ksiêm duah klei kreh knhâo brua\ lo\ hma, hriê ktrâo ata\r brei kơ hmei hdră ma\ brua\, ktuôr êlan mđue# êa, lehana\n mbha chế phẩm sinh học pioh pruê kơ tiêu. Truh kơ ara\ anei, yua chế phẩm sinh học, ăt đru mdul mơh brua\ pruê hbâo truh 30%, hbâo hoá học, mka\ ho\ng hlăk ka yua”.

Ăt mâo klei đru hlăm brua\ dlăng kriê wiê ênăk, răng mgang klei mnơ\ng ngă djiê pral lehana\n djiê êmưt kơ ana tiêu ho\ng hdră ba yua chế phẩm sinh học, êbeh 3 thu\n êgao, war tiêu êbeh 500 phu\n mơ\ng go\ sang Bùi Vũ Lê Trung ti thôn 24, sa\ Êa Ning, kdriêk }ư\ Kui`, mâo pe\ mơ\ng 1,6 – 1,8 tôn tiêu/thu\n. Boh nik ho\ng klei k`^ hla djiê pral, djiê êmưt amâo lo\ mâo ôh.

Trung la]:“ Tiêu hmei pla djiê, mâo Knơ\ng brua\ mbha chế phẩm sinh học, pioh krih, snăn amâo lo\ [uh ôh tiêu djiê, truh thu\n tal 3 amâo lo\ [uh mtam tiêu djiê. Hnơ\ng mrâo pla mboh ma\ 1,5 tôn đu], [ia\dah ara\ anei đ^ truh leh 1,8 tôntiêu. Ana tiêu bi knar, lehana\n mtah mda, amâo mâo klei mmao jhat gam ôh. Go\ sang dôk hn^ng jing 3 thu\n êgao, knơ\ng brua\ sơăi đru êa drao, [ia\dah truh kơ thu\n ti ana\p amâo lo\ mâo ôh, hmei ka thâo b^t ôh ti anôk srăng blei. Go\ sang hmei ]ang hmăng kơ knơ\ng brua\ ktrâo brei ]ia\ng kơ hmei thâo b^t anôk nao blei, kyuadah do\ anei dleh dlan hlăm anôk mnia mblei”.

Nguyễn Phương Trúc Linh, knua\ druh anôk brua\ pla mjing, lehana\n răng mgang mnơ\ng pla mjing kdriêk }ư\ Kui` brei thâo, Hdră pla mjing tiêu, răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, klei ba yua chế phẩm sinh học dưi hrô kơ hbâo hoá học, mâo leh knơ\ng brua\ răng mgang mnơ\ng pla mjing Gưl dlông hgu\m ho\ng Anôk pla mjing lehana\n răng mgang mnơ\ng pla mjing kdriêk ksiêm duah, lehana\n lông pla leh mơ\ng hlăk mlan 2/2014. Hdră anei mâo ngă hlăm 5ha, tiêu mơ\ng 5 go\ êsei mnuih [uôn sang ti sa\ Êa Ning, kr^ng phu\n pla tiêu ti kdriêk }ư\ Kui`. Hdră pla mjing lehana\n dlăng kriê wiê ênăk anei amâo mâo ba yua hbâo hoá học ôh, kno\ng ba yua chế phẩm sinh học mrâo. Truh kơ ara\ anei jih jang ênha\ ana\n mâo leh klei tu\ dưn, hnơ\ng tiêu mâo siam mơh.

Aduôn Nguyễn Phương Trúc Linh brei thâo:“ Ako\ yan hmei ma\ mta lăn ba ksiêm dlăng, leh ksiêm dlăng mâo brua\ pruê hbâo, leh kơ năn sa wưng hmei lo\ dơ\ng ma\ mta lăn ba ksiêm dlăng, êlâo kơ pruê hbâo si `u jing, leh pruê hbâo si `u jing. Boh tiêu mâo pe\ jing tiêu doh, asa\r pro\ng h^n, siam [‘[l^p, lehana\n ]h^ kơ ala ta] êngao mâo ênoh h^n. Mb^t ho\ng klei hmei ba yua chế phẩm sinh học, lehana\n [uôr êlan mđue# êa dram, mơ\ng ana\n ênoh tiêu mâo klei mnơ\ng ngă hro\ mơh. Hnơ\ng hbâo hoá học pruê kno\ng [ia\ đu], kyua ba yua chế phẩm leh”.

Tui si adu\ brua\ lo\ hma kdriêk }ư\ Kui` ksiêm dlăng, wưng anei hlăm kdriêk mâo hla\m brô 4 êbâo ha tiêu, hlăm ana\n êbeh 2.500 ha hlăk mboh, ênoh mâo hlăm brô 9 êbâo tôn grăp thu\n. Kha\dah mnuih pla mjing adôk mưng ho\ng hdră ma\ brua\ hđăp, pruê lu hbâo hoá học, snăn hnơ\ng jăk mơ\ng tiêu amâo mâo lu ôh, tiêu mboh kăn hơ^t rei. Mb^t ho\ng ana\n, kyua yan adiê dleh thâo t^ng knăl mơh, mơ\ng ana\n kbia\ hriê lu mta mmao jhat đ^ lê], ba truh klei djiê pral lehana\n djiê êmưt.

Brua\ bi hmô klei lông pla tiêu mâo Knơ\ng brua\ răng mgang mnơ\ng pla mjing, hgu\m ho\ng Anôk brua\ pla mjing, lehana\n răng mgang mnơ\ng pla mjing kdriêk mâo ngă leh hlăm sa\ Êa Ning, phu\n tal êlâo mâo leh klei tu\ dưn jăk. Aduôn Lương Thị Ninh, k’ia\ng khua anôk brua\ pla mjing lehana\n răng mgang mnơ\ng pla mjing kdriêk }ư\ Kui` brei thâo, wưng kơ ana\p srăng bi lar brua\ anei:“ Hlăm wưng kơ ana\p, mb^t ho\ng Knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa kdriêk, lehana\n Knơ\ng brua\ ksiêm duah brua\ răng mgang mnơ\ng pla mjing Gưl dlông, srăng mko\ mjing klei bi trông kơ brua\ lông bi hmô anei, lơ kơ ana\n srăng mâo hdră po\k mlar hlăm kluôm kdriêk. Anei jing klei bi mguôp mrâo plah wah brua\ kreh knhâo ho\ng klei mưng jua\t mơ\ng mnuih pla mjing, ]ia\ng kơ mnuih pla mjing hriê bi hriăm êmuh, bi đru kơ mnuih pla mjing mđ^ kyar tiêu djăp ênoh ]ua\n”.

Daklak jing ]ar mâo ênha\ pla tiêu pro\ng h^n hlăm kluôm ala, ho\ng êbeh 28 êbâo ha, ho\ng hnơ\ng mâo truh 37 êbâo tôn/thu\n. Kha\dah, kno\ng mâo 2/3 hnơ\ng tiêu ti Daklak mâo yap djăp ênoh ]ua\n, dưi ]h^ kơ ala ta] êngao ho\ng du\m ala ]ar blei jing Mi, Nhật Bản, Hàn Quốc, lehana\n Châu Âu… ]ia\ng kơ tiêu knư\ hruê knư\ jing jăk h^n, lehana\n mâo ]h^ kơ ala ta] êngao ênưih h^n, dhar brua\ lo\ hma alu\ wa\l bi mâo hdră mđ^ kyar h’^t h^n brua\ pla tiêu djăp ho\ng ênoh ]ua\n quốc tế. Hdră bi hmô pla tiêu doh, ba yua chế phẩm sinh học, djăp mta hbâo bru\ jăk, ]ia\ng mđ^ boh mnga mâo, lehana\n mđ^ hnơ\ng hrui w^t kơ alu\ wa\l, lehana\n kăn ba klei jhat kơ mnuih pla mjing rei.

Y Khem pô ]ih mkra.