Thu\n anei jing thu\n tal dua go\ sang Điểu Lơi, ti thôn 6, wa\l krah Đức An, kdriêk Đăk Song, ]ar Dak Nông rông mb^t sa ênao lu mta kan. Hlăm ênao êa `u pro\ng êbeh kơ mkrah sao êlah êa, go\ sang Điểu Lơi rông mâo 4 mta kan mâo kan chep mjeh mrâo V1, kan rofi amâo mâo mđai, kăn trăm lehana\n kan mè. Hlăm năn kan chep truh 60%, du\m mta kan adôk truh 40%. Yan thu\n dih, go\ sang Điểu Lơi mâo êbeh 5 tôn kan djăp mta, hrui mâo êbeh 150 êklăk prăk. Bi yăn anei, leh giăm 2 mlan phưi êđai akan, akan đ^ hriê kơ pro\ng knar 2-3 kđiêng kngan leh. Điểu Lơi brei thâo, tơdah rông djo\ hdră, kan srăng đ^ pro\ng pral h^n, mâo klei tu\ dưn h^n mka\ ho\ng du\m thu\n êlâo:“Mnuih [uôn sang rông kan djo\ ho\ng hdră, mâo klei ktrâo ata\t mơ\ng phung knua\ druh brua\ lo\ hma, snăn kan đ^ pro\ng pral, lehana\n mâo kan jăk, kăn amâo mâo klei rua\ ôh. Ho\ng ênoh mơ\ng 20 truh 30 êbâo prăk snăn mnuih [uôn sang mâo hnơ\ng hrui w^t hơ^t”.

     Go\ sang Chu Văn Nhơn, ăt ti thôn 6, wa\l krah Đức An, kdriêk Dak Song mâo 2 boh ênao rông kan ho\ng boh pro\ng êlah êa mâo hla\m brô 1 sao. Thu\n tal êlâo rông kan djo\ ho\ng hdră rông akan chep, mâo klei đru sa kdrê] mjeh lehana\n mnơ\ng [ơ\ng kơ kan, Nhơn lo\ jho\ng duh bi liê thiăm êbeh 30 êklăk prăk lo\ mkra mđ^ ênao kan, lehana\n du\m ênoh bi liê mkăn. Leh êbeh 2 mlan rông ara\ anei êpul kan `u hlkăk hlê đ^ pro\ng bi knar. Chu Văn Nhơn, ăt ti thôn 6, wa\l krah Đức An, kdriêk Dak Song la]:“Rông kan anei mâo klei đru mơ\ng wa\l krah, sang kâo mâo rông du\m mta kan, mse\ si kan rofi, akan chep, akan trắm, lehana\n kan mè. Kâo rông ara\ anei kan pro\ng leh, lehana\n ara\ anei kăn [uh klei rua\ lei. Sa hruê hmei ]iêm 2 blư\ aguah ưm lehana\n tlam, truh ti wưng anei hmei ]iêm sa hruê mơ\ng 7 – 8kg mnơ\ng [ơ\ng”.

     Tui si anôk brua\ lo\ hma kdriêk Dak Song, mơ\ng boh tu\ dưn tal êlâo yăn rông kan leh êgao, ara\ anei dhar brua\ anei hlăk mâo hdră đru du\m go\ êsei mâo ênao êa rông kan rông djo\ ho\ng hdră. Kluôm kdriêk mâo leh giăm 300 go\ êsei rông kan ho\ng ênoh jih jang êbeh 70ha êlah êa. Brua\ đru sa kdrê] mjeh,mnơ\ng [ơ\ng kơ kan, lehana\n hdra\ rông hluê ho\ng hdră rông lu mta kan hlăm sa ênao mâo đru mđ^ leh klei tu\ dưn mơ\ng brua\ rông kan hlăm kdriêk kr^ng dlông anei.

    Hluê si kỹ sư brua\ rông mnơ\ng Phạm Như Nguyệt, knua\ druh Anôk brua\ mtru\t mjhar nga\ lo\ hma kdriêk Dak Song, c\ar Dak Nông: Kno\ng bi liê ma\ [ia\ đuic\ pra\k ho\ng ai kriê dla\ng, mnuih [uôn sang dưi ba yua du\m ênao êa, pioh yua krih kơ mnơ\ng pla mjing êjai leh ana\n mđ^ kyar brua\ ba rông lu mta akan êjai.

     Hưn mthâo kơ gru hmô anei leh ana\n hdra\ mnêc\ mơ\ng mpra\p ênao êa pioh rông, ruah mjeh rông hlo\ng truh kơ hdra\ kriê dla\ng, mgang kdơ\ng klei rua\ kơ akan, kỹ sư Phạm Như Nguyệt brei thâo:“ Gru hmô rông lu mta akan mb^t, akan chep mâo akan  mjeh V1 truh 60%. Bi du\m mta akan mka\n mse\ si: Akan me, trắm,amâo dah akan rôphína\n gra\p mta akan bi kpleh mơ\ng 10 - 15%. Ho\ng hdra\ k`a\m mơ\ng hmei jing bi mđ^ klei tu\ brua\ rông hla\m sa b^t ana\n [o# êlah êa, kyua rông lu mta akan mdê mdê  sra\ng dưui ba yua jih du\m tal mnơ\ng [ơ\ng mdê mdê mao hla\m êa”.

      - Bi hdra\ mnêc\ ruah mjeh a\t mse\ mơh mpra\p ênao rông êlâo kơ rông si nga\ ơ kỹ sư?

          . Kỹ sư Phạm Như Nguyệt: “ Êlâo h^n hmei hluê nga\ klei ktrâo lac\ kơ du\m go\ êsei rông hluê nga\ gru hmô kơ hdra\ mnêc\ mpra\p ênao rông. Êlâo h^n hmei ktrao lac\ klei êa hđa\p leh ana\n brei bi mdoh ênao êa rông akan jing huai mdoh he\ du\m rơ\k ktơ\k, ana kyâo pum bh^t jum dar ênao êa rông akan leh kơ ana\n yua c\ur pioh bi mkhư\ ho\ng hnơ\ng mơ\ng 15 – 20 kg hla\m 1 sao, hnơ\ng anei tui hluê ho\ng hnơ\ng msa\m, tơ hnơ\ng msa\m bring đ^  sra\ng bi mđ^ hnơ\ng c\ur ba yua, leh ana\n [hu tur ênao êa tơl truh kơ gơ\ mâo gru kđang mse\ si gru jơ\ng c\^m ana\n jing dưi leh yơh. Đa\m [hu lu đei ôh kyua du\m gru kđang jơ\ng c\^m ana\n djo\ msa\m bring leh tơ ba [hu sui đei sra\ng nga\ truh klei `u kdloh bring msa\m leh ana\n êa sra\ng msa\m. Leh [hu he\ mâo mơ\ng 5 – 7 hruê bi dưm hbâo c\ia\ng mjing klei ga\l kơ du\m mta mnơ\ng [ơ\ng mâo hla\m êa đ^ jing. Leh ana\n mđoh dưm êa hluê nga\ jing 2 gưl, phu\n tal êlâo sra\ng mđoh dưm hla\m brô  mơ\ng 30 – 40 cm leh ana\n mgơ\ng hla\m ênao mơ\ng 3-5 hruê, s^t ênao êa  gơ\ mlih jing êa mtah hla mtei mda drei sra\ng mđoh dưm êa  tal 2, mmông anei sra\ng mđoh dưm bo\ êa  djo\ ho\ng klei c\ia\ng rôngakan jing mao 1m7 leh ana\n ba phưi dưm yơh êđai akan mjeh. Êlâo kơ ba phưi dưm akan mjeh dre bi blei akan mjeh ja\k siam, akan mjeh bi blei ti anôk mâo klei đa\o knang sui thu\n, akan mjeh bi suiah pral kluôm asei êbhơr blia amâo mâo luc\ kkaih, êa êbhơr ôh. Hnơ\ng akan pro\ng bi mđơr, đa\m ruah akan pro\ng đei ôhleh ana\n ka\n ma\ lei điêt đei hu\i êdei anei akan dleh dưi bi mmia\ mnơ\ng [ơ\ng leh ân\n đ^ pro\ng amâo mâo bi knar ana\n jing ruah mjeh”.

     - Ơ kỹ sư, hla\m klei rông akan ya klei mnuih [uôn sang drei c\ia\ng bi mđing hla\m brua\ mgang mdrao klei rua\ kơ akan?

         . Kỹ sư Phạm Như Nguyệt: “ Hla\m klei rông mao du\m brua\ kriê dla\ng drei c\ia\ng bi mđing ana\n jing hnơ\ng êa jing c\ia\ng bi mlih nnao êa hla\m ênao êa, T^ng mdu\m mơ\ng 10 – 15 hruê drei sra\ng drei bi mlih êa  sa bliư\, hnơ\ng êa bi mlih mơ\ng 30 – 60% tui hluê ho\ng hnơp\ng êa hla\m ênao. Lo\ sa brua\ dơ\ng jing dre c\ia\ng mđing kơ mnơ\ng [ơ\ng mka\p brei kơ akan [ơ\ng, c\ia\ng mka\p bi dja\p ênu\m[ia\ bi rơ\ng mnơ\ng [ơ\ng ja\k siam doh đa\m nga\ akan bi bu\k tian. Amâo djo\ kno\ng mka\p ma\ mnơ\ng [ơ\ng pô c\o\ng mkra mjing ma\ đuic\ ôh kơ akan [ơ\ng, [ia\ c\ia\ng lo\ mđ^ brua\ dưm hbâo kơ ênao êa pioh mjing mnơ\ng tu\ ja\k hữu cơ hla\m ênao êa. Kơ akan `u kha\ng mâo klei đung đ^ ako\ kơ dlông kyua ana\n drei c\ia\ng mđing ksiêm dla\ng klei đung đ^ ako\ kơ dlông mơ\ng 2 mta nga\ mâo: jing klei rua\ leh ana\n klei bhia\n hd^p. Kơ klei bhia\n hd^p: s^t mâo boh mngac\ mơ\ng yang hruê mtrang kơ êlah êa sna\n akan sra\ng `u\ hla\m gu\ êa, [ia\ s^t yang hruê đ^ kơ dlông leh ana\n adiê mđia\ ktang akan ka\n `u\ êluê hla\m gu\ êa lei [ia\ đung đ^ ako\ kơ dlông sna\n drei c\ia\ng bi mđing thâo akan djo\ mâo klei rua\ đung đ^ ako\ kơ dlông he\. Amâo dah êa c\ho\ đei, akan hla\m ênao êa k[a\h lu Oxy sui hruê, ana\n akan gơ\ đung đ^ ako\ kơ dlông sna\n hdra\ msir jing drei bi mlih mtam êa c\ia\ng bi mđ^ hnơ\ng Oxy mâo hla\m êa  leh ana\n bi mdoh êa rông akan”.

     - Mni lac\ ja\k kơ kỹ sư!