VOV4.Êđê - Hlăm du\m thu\n giăm anei, mnuih pla mjing ti Daklak jho\ng bi mlih mnơ\ng pla k`ăm mđ^ boh mnga, lehana\n hnơ\ng hrui w^t. Hlăm na\n brua\ ba yua hdră pla plua\ ana boh kroh hlăm war kphê mâo leh lu boh tu\ dưn jăk ho\ng mnuih pla mjing, đru mguôp nga\ bi mlih klei hd^p mda mnuih [uôn sang.

        Aduôn Hoàng Thị Phong, ti sa\ Êa Kao, [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt, c\ar Daklak ba pla mâo 50 [e\ ana sâu riêng hla\m 7 sao  đang war go\ sang `u, yan hrui pe\ boh thu\n dih, đang boh sâu riêng 7 thu\n mơ\ng go\ sang `u hrui mâo 3 tôn boh, ba c\h^ mâo êbeh 55 êkla\k pra\k, gia\m knar ho\ng ênoh hrui mâo mơ\ng kphê mơh. Thu\n anei đang boh sâu riêng `u m^n t^ng hrui mâo 4 tôn boh, mâo hrui w^t hla\m brô 75 êkla\k pra\k. Aduôn Phong m^n t^ng, hla\m du\m thu\n ti ana\p s^t đang kphê `u leh khua mduôn sna\n đang boh sâu riêng ba pla mplua\ anei sra\ng mboh h’^t mâo hla\m brô mơ\ng 6 – 7 tôn boh/ 1 thu\n, sra\ng hrui mâo hla\m brô mơ\ng 120 – 150 êkla\k pra\k. ~u lac\ sanei: “ Đang kphê sang kâo khua mduôn leh, ana\n kâo ba pla mplua\ boh sâu riêng pioh lo\ mđ^ pra\k mâo hrui w^t, êdei anei kphê khua mduôn êdi sna\n bi koh lui he\, tơ lo\ ba pla mrâo kphê êjai dôk guôn sna\n mâo leh mơh pra\k hrui w^t mơ\ng boh sâu riêng pioh ba yua hla\m hruê hruê, tơ amâo mâo ôh, sna\n s^t ru\ lo\ w^t ba pla a\t sui mơh lo\ mâo [ơ\ng kphê.”

      A|t ba pla mplua\ ana boh kroh hla\m đang kphê mơh, mơ\ng thu\n êlâo Nguỹên Văn Quốc ti alu\ 32, sa\ Hoà phú, [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt ruah ba pla ana boh [ơr. Quốc brei thâo: gra\p [e\ ana boh [ơr ba pla mplua\ `u hrui mâo 50 kg boh, hla\m sa yan ênoh boh [ơr `u ma\ c\h^ mâo ba w^t truh du\m pluh êkla\k pra\k mơh. Êngao kơ ana\n êyui mơ\ng ana boh [ơr, dlông nga\ bi êyui êđa\p kơ ana kphê amâo mâo hu\l đue# êa kjham ôh hla\m yan bhang.“ Kâo ba pla boh [ơr tal 1 jing kyua mâo klei tu\ kơ brua\ duh mkra mơ\ng mta ana anei, ana [ơr êlưih kriê dla\ng, pum adhan hla pro\ng dưi mgang êyui kơ ana kphê, mrâo êgao tơ amâo mâo ôh ana boh [ơr s^t ana kphê kâo dliu jih leh hla.”

      Brua\ ba pla mplua\ du\m mta ana boh kroh hla\m đang kphê đru leh kơ lu mnuih [uôn sang pla kphê lo\ mâo pra\k hrui w^t, bi mjing klei lu jơr mnơ\ng pla hla\m sa b^t anôk ana\n la\n, bi mđ^ klei tu\ brua\ duh mkra hla\m brua\ nga\ lo\ hma.

      Sa yan hjan hla\k truh, lu mnuih [uôn sang, lu mnuih [uôn sang hla\k mâo hdra\ bi lu jơr mnơ\ng ba pla hla\m sa b^t ana\n la\n, c\ia\ng đru bi mđ^ klei tu\ brua\ duh mkra hla\m brua\ pla mjing bi mhrô kơ brua\ kno\ng ba pla ma\ sa mta ana mse\ si êlâo adih. C|ia\ng đru kơ mnuih [uôn sang drei lo\ mâo klei hro\ng ruah hla\m brua\ bi lu jơr mnơ\ng ba pla, hruê anei Tiến sĩ Trương Hồng pô thơ\ng kơ brua\ lo\ hma mơ\ng Knơ\ng kreh knhâo Hdra\ mnêc\ nga\ brua\ lo\ hma dliê kmrơ\ng Tây Nguyên sra\ng ktrâo lac\ kơ mnuih [uôn sang leh ana\n [^ng ga\p drei hdra\  ruah djuê mjeh, hdra\ mnêc\ pla mjing, dla\ng kriê du\m mta ana boh kroh dưi ba pla mplua\ hla\m war đang kphê.

      - Brua\ pla mjing lu mta mnơ\ng hlăm sa b^t ênha\ lăn ara\ anei, si klei tu\ dưn mâo ho\ng mnuih pla mjing?

       . TS Trương Hồng: Ho\ng klei pla ma\ kno\ng hjăn kphê ti lăn Dap Kngư, tu\ leh lu klei amâo mâo jăk kyua ênoh ênil bi mlih, mse\ si ara\ anei, ênoh ]h^ kphê [rư\ hruê [rư\ amâo mâo hơ^t, lehana\n êlưih nanao, amâo mâo ba w^t klei tu\ dưn kơ mnuih pla kphê ôh. Si srăng ngă ]ia\ng pla kphê êjai, lehana\n mnuih pla mjing ăt mâo ênoh ba w^t hơ^t mơh, snăn kno\ng lo\ pla plua\ boh kroh hlăm war kphê srăng mâo klei tu\ dưn jăk. Jing pla lu mta mnơ\ng hla\m sa ênha\ lăn. Đru kơ war kphê pô hd^p kjăp h^n mơh, boh mnga hơ^t nanao mơh, lehana\n kăn jăk ktro\ rei hlăm klei krih êa yan bhang.

      - Ara\ anei mâo lu mnuih pla mjing ruah boh [ơr, lehana\n boh sầu riêng. Snăn tui si ih, ya mta klei ih c\ia\ng lo\ mta\ kơ mnuih pla mjing êjai ruah 2 mta mjeh boh anei pioh pla plua\ hlăm war kphê?

       . TS Trương Hồng: Ana boh kroh jing ana hd^p sui, kyuana\n brei mnuih pla mjing mđing ruah mjeh jăk, mse\ si boh [ơr jăk h^n pla mjeh [ơr Prăng, jing boh jăk, mâo mjeh [u\t 7, anei jing mjeh boh guôp êdi ho\ng kr^ng Lăn Dap Kngư, boh nik ti Daklak drei anei, mboh lu, lehana\n boh jăk. Bi boh sầu riêng kâo mta\ kơ mnuih pla mjing ruah mjeh Mon Thon kyua mjeh anei jing jăk, lehana\n ]h^ ăt ênoh yuôm nanao, diih nao blei mjeh ti du\m anôk mâo leh k’hưm, bi tơdah blei mjeh hlăm du\m anôk amâo mâo kla\ phu\n agha mjeh, snăn êdei 4 – 5 thu\n leh pla dlăng ana boh amâo mâo mboh ngă hmăi amâo mâo jăk leh kơ klei ma\ brua\ knua\, ngă lu] liê ngăn do\, lehana\n hruê ai ma\ brua\ leh.

      - Leh mâo mjeh jăk pioh pla, snăn si hdră pla, lehana\n dlăng kriê wiê ênăk kơ ana boh?

        . TS Trương Hồng: Ana boh kroh jing ana hd^p sui thu\n, snăn drei pla ana boh jing drei hlo\ng mjing ana kyâo pioh bi êyui kơ kphê mơh, lehana\n drei srăng lo\ mâo hrui pe\ mơh boh mnga mơ\ng mnơ\ng pla ana\n hla\m sa ênha\ lăn. Kha\dah drei yap kphê jing mnơ\ng pla phu\n, snăn drei amâo mâo djo\ kno\ng dlăng kriê hjăn kơ kphê đu] ôh, [ia\dah dlăng kriê wa\t ana boh mơh. Tui si Knơ\ng brua\ kreh knhâo kơ brua\ lo\ hma dliê kyâo Lăn Dap Kngư brei [uh, hnơ\ng pla kphê djo\ guôp ho\ng ana boh [ơr jing mơ\ng 80 – 100 phu\n/ha. Ana boh sầu riêng ăt mse\ mơh, ho\ng êwang bi kpleh mơ\ng 6 – 9m, amâodah mơ\ng 6 – 12m tui hluê ho\ng klei ]ia\ng ]ua\l mka\, drei dưi pla ana boh kroh plua\ hla\m war kphê dưi pla plua\ ti krah pa\ phu\n kphê, amâodah plua\ ti krah dua phu\n kphê, ]ia\ng kơ mgi dih drei êbat hiu hlăm war amâodah hrui pe\ ho\ng klei găl ênưih. Boh [ơr drei klei [a\ng pla boh pro\ng 50 x 50 x 50 lehana\n tuh eh mnơ\ng rông leh bi mbru\ mơ\ng 8 – 10kg/[a\ng. Hlăm ana\n brei mđing êjai pruê hbâo kơ kphê drei hlo\ng pruê hbâo kơ ana boh, tơdah amâo mâo pruê ôh, ana boh srăng mia\ [ơ\ng hbâo ana kphê. Tal dua, tơdah pla ana boh sầu riêng hlăm đang kphê, snăn drei pruê hbâo kali mta kali sunfat ana\n jing jăk h^n mboh [luôn srăng siam h^n, [âo mngưi, bi ho\ng kphê le\ pruê Kaliclorua. Êngao ana\n ana boh [ơr lehana\n ana boh sầu riêng kreh mâo mnơ\ng ngă mơ\ng mmao jhat phitopthora ngă bru\ ana, kyuana\n c\ia\ng bi nao ksiêm dlăng jê` jê` ana boh, lehana\n pral hmao mâo hdră răng mgang bi jăk.

      - Sna\n he\, la] jăk kơ ih lui leh mmông bi blu\ hra\m ho\ng hmei!

                                             H’Nga – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.