VOV4.Êđê - Mrâo anei kphê hdrô Arabica Đà Lạt – Lâm Đồng mâo leh êpul gru\p Starbucks mơ\ng Mi tu\ yap jing sa hlăm 7 mta kphê jăk h^n êdi dlông ro\ng lăn, lehana\n mâo ba ]h^ leh lu hlăm du\m anôk êpul gru\p anei ]h^ hlăm tar ro\ng lăn. {ia\dah mn^ anei mnuih pla kphê hlăm kr^ng anei ăt adôk pla mjing hliê hluôt, anôk ]h^ mnia amâo mâo h’^t, mơ\ng ana\n mơh ênha\ pla lehana\n hnơ\ng mâo boh kphê mơ\ng mta kphê anei hro\. Amâo mâo ]ia\ng ôh kơ klei amâo mâo djo\ anei, mâo leh đa đa phung mda asei ti sa\ Xuân Trường, [uôn pro\ng Đà Lạt, ]ar Lâm Đồng jho\ng ba yua hdră pla mjing kphê doh. Mơ\ng ana\n, kphê Arabica ti anei [rư\ hruê [rư\ mđ^ klei tu\ dưn, lehana\n ana\n knăl kơ kphê, po\k sa hdră duh mkra pla mjing mrâo mâo klei tu\ dưn h^n kơ mnuih [uôn sang ti anei.

Ba ako\ hla\m hdra\ brua\ pla kphê Arabika hluê hdra\ doh jing Nguyễn Song Vũ, ti alu\ Xuân Sơn, sa Xuân Trường, [uôn pro\ng Đà Lạt. ~u brei thâo: go\ sang mâo kno\ng 1ha mkrah đang kphê, hla\m du\m thu\n êlâo leh hrui êmiêt ba c\h^ boh mtah kơ phung ghan mnia ana\n pra\k mâo hrui w^t amâo mâo h’^t ôh leh ana\n anôk ba c\h^ a\t mse\ mơh. Mơ\ng hruê ba yua hdra\ pla mjing kphê doh, sna\n anôk ba c\h^ h’^t leh ana\n ênoh c\h^ a\t đ^ h^n mơh.

Hluê si Nguyễn Song Vũ, êlâo h^n hla\m klei pla kphê c\ia\ng bi rơ\ng klei sia\ suôr doh ja\k kơ la\n êa wa\l anôk hd^p mda, bi mkhư\ klei ba yua hbâo hoá học, lu ba yua hbâo vi sinh leh ana\n du\m mnơ\ng mkra mjing mơ\ng lo\ hma. Brua\ hrui pe\ boh kphê a\t c\ia\ng bi rơ\ng  hnơ\ng ksa\ boh mâo 95% leh ana\n c\ia\ng bi mkra mjing hla\m wang 48h leh pe\. Kphê leh kwa\ c\ia\ng rao bi doh leh ana\n ba [hu ti pra kbưi ho\ng [o# la\n mâo 1m. Kyua ana\n asa\r kphê pô a\t doh siam, dưi kriê mnâo gơ\ pô leh ana\n mâo hnơ\ng tu\ ja\k. “ Hluê si klei bhia\n mkra mjing mơ\ng êlâo dja\p drei thâo s’a\i gơ\ jing drei bi kwa\ leh ana\n mđam, leh kơ ana\n kơh ba [hu ti la\n sna\n gơ\ `u sra\ng c\ho\ leh ana\n nga\ hma\i amâo mâo ja\k kơ hnơ\ng tu\ ja\k mơ\ng kphê. S^t drei ba yua hdra\ anei, sna\n kphê dưi bi mdoh mơ\ng mphu\n nga\ hlo\ng kơ knhal tuc\ leh ana\n dưi ba [hu jih ti pra, đa\m mâo [ruih [ram leh ana\n dưi rơ\ng mnâo kphê gơ\ pô ja\k êdi.”

Kha\ ba yua hdra\ pla mjing kphê hluê hdra\ doh leh ana\n sia\ suôr doh ja\k ho\ng la\n êa, wa\l anôk hd^p mda mâo pra\k bi liê đ^ h^n mka\ ho\ng hdra\ êlâo adih, sna\n [ia\dah ênoh pra\k pô mâo hrui w^t a\t đ^ h^n mơh leh ana\n anôk ba c\h^ mâo Knơ\ng brua\ Cầu Đất Farm hrui blei jih. Hluê si Nguyễn Song Vũ, ara\ anei t^ng kơ Knơ\ng brua\ Cầu Đất Farm lo\ dơ\ng akâo blei brei `u mkra mjing kphê  kphê asa\r hluê hdra\ mkra mjing krô jia\ kma mnâo êa hnuê. Du\\m boh kphê leh pe\ sra\ng dưi ba  kwa\ he\ tôk, leh kơ ana\n msir ho\ng hdra\ sinh học leh ana\n ba [hu ti mđia\ ho\ng pra dlông. Nguyễn Song Vũ brei thâo: “ Leh dua thu\n pla mjing kphê doh, sna\n dưi lac\ he\ hdra\ pla mjing kphê [rư\ hruê [rư\ thâo riah h^n leh ana\n ba w^t klei tu\ pro\ng h^n mơh. Hluê ana\n hnơ\ng kphê leh ana\n ênoh c\h^ asa\r kphê ti Cầu Đất anei [rư\ hruê [rư\ dưi bi mđ^ h^n.”

Mơ\ng gru hmô pla mjing kphê doh anei, ara\ anei hlaưm sa\ Xuân Trường mao leh [ia\  êdi êbeh 30 go\ êsei ba yua hdra\ nga\ anei. Jih kphê  mơ\ng mnuih [uôn sang mâo dưi ba c\h^ hluê si hra\ akâo blei leh ana\n a\t amâo mâo dja\p nao ruôp ho\ng klei c\ia\ng blei.

Hdra\ dla\ng kriê kơ ana kphê leh hrui pe\ boh.

Leh hrui pe\ boh, ana kphê  êdu awa\t, êlưih djo\ mâo klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\. Kyua ana\n, hla\m wưng anei mnuih pla kphê c\ia\ng bi mbo\ du\m mta mnơ\ng tu\ ja\k hla\k c\ia\ng pioh lo\ bi hlua\, rơ\ng kơ klei đ^ jing mơ\ng ana kphê. Sna\n si hdra\ dla\ng kriê kơ ana kphê leh hrui pe\ boh bi mâo klei tu\, bohnik hla\m wưng adiê mđia\ yan bhang mse\ si ara\ anei?. Blu\ hra\m kơ thạc sĩ Nguỹên Minh C|âu, pô thơ\ng kơ hdra\ mnêc\ brua\ lo\ hma, `u brei thâo snei:

. Ths. Nguyễn Minh Châu: Hlăm yan bhang anei jing yuôm bhăn snăk kơ brua\ dlăng kriê wiê ênăk kphê. Kơ hbâo pruê bi mâo djăp hla\m wưng anei, rơ\ng kơ boh mnga mgi dih, mb^t ana\n jing brua\ răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, kyua adôk đuôm mta amâo mâo jăk mơ\ng yan êlâo. Jing mơ\ng leh hrui pe\ boh mnga, hlăm wưng knhal jih yan hjan, drei tuh êyuh leh duh hbâo rông ana. {ia\dah ]ia\ng kơ mâo djăp ai đ^ jing kơ yan ti ana\p. Snăn hlăm yan bhang anei mtam yơh jing yuôm bhăn snăk, dơ\ng mơ\ng klei krih êa, kơ hbâo pruê srăng hmăi pro\ng kơ klei đ^ jing rơ\ng kơ boh mnga, lehana\n hnơ\ng jăk kphê.

Kơ hbâo pruê, hlăm wưng anei jing yan bhang, ana kphê bi mnga, ]ia\ng kơ mnga ]uh blang jăk, lehana\n bi adiê đuôm boh jăk snăn mđing bi djăp hnơ\ng hbâo đạm – lân – kali, kyuadah hlăm grăp mta hbâo mâo brua\ klam mdê mdê hla\m klei bi mnga, ]uh blang mnga, lehana\n đuôm adiê. Pruê djăp hbâo lân ]ia\ng mtru\t mđ^ klei ]uh blang mnga, bi ênu\m. Lehana\n kali đru krơ\ng kơ mnga amâo mâo luh ôh, lehana\n đuôm adiê lu h^n.

Mb^t ho\ng hbâo đạm – lân – kali brei pruê he\ bi djo\, mkăp bi djăp ênu\m mơh hbâo trung vi lượng êjai hlăm wưng bi mnga lehana\n đuôm adiê anei. Snăn klah ]un jing pruê bi djăp ênu\m hbâo đa lượng, trung lượng, lehana\n vi lượng. Brei hdơr anei jing hlăm yan bhang mđia\, leh krih êa pruê hbâo, snăn brei drei mđing ba yua mta hbâo djăl lik, ana kphê hrip ma\ pral, kyuadah hla\m yan bhang, tơdah pruê hbâo mơh [ia\dah amâo mâo djăp ôh êa, snăn hbâo srăng hu\l đue#, ana kphê amâo mâo yo\ng hmao hrip ma\ ôh, kno\ng liê hbâo mang.

- Ơ thạc sĩ, lu mnuih pla mjing dôk hn^ng kơ klei lăn sah kba, ngă dleh kơ klei đ^ jing agha kphê, snăn si srăng mghaih msir klei anei?

. Ths. Nguyễn Minh Châu: }ia\ng kơ agha kphê đ^ jing ktang, lehana\n ]ia\ng kơ lăn êbhu] mơh, mâo djăp mnơ\ng hd^p snăn brei drei ba yua vi sinh, lehana\n hbâo bru\ lu h^n, kyuadah jih jang mta hbâo bru\ srăng đru kơ mnơ\ng hd^p vi sinh đ^ lar hlăm lăn, lehana\n ngă kơ lăn srăng êbhu] h^n. Êjai klei ba yua hbâo bru\, lehana\n du\m mta mơ\ng vi sinh mse\ snăn `u srăng đru kơ lăn hruê, lăn êbhu], mnơ\ng hd^p đ^ lar, agha srăng đ^ jing jăk, lehana\n ana kphê srăng đ^ jing kjăp h^n mơh.

- Jăk leh, lo\ sa mta klei mkăn ăt dôk ngă kơ phung pla kphê bi m^n nanao, anăn jing brua\ ba yua hbâo krih hlăm hla, hla\m yan bhang anei si ngă mâo klei tu\ dưn mơ\ amâodah hơăi?

. Ths. Nguyễn Minh Châu: Hlăm yan bhang drei pruê hbâo hlăm phu\n amâo krih hbâo hlăm hla snăn amâo jăk đei tu\ dưn ôh, [ia\dah ho\ng ana kphê hla\m yan bhang, êlâo kơ kphê bi mnga mâo he\ hjan, wưng anăn drei krih he\ leh êa lu snăn hla đ^ jing jăk leh. Êjai hlam đ^ jing jăk leh, wưng anei lo\ krih êa hbâo hlăm hla s^t nik srăng đru kơ ana kphê hrip pral lehana\n đ^ jing. Mta mkăn le\ hlăm wưng anei, tơdah drei [uh war kphê drei mse\ si amâo mâo jăk djăp hbâo ôh, hlăm ana mâo klei bi knăl k`^ hla, snăn drei lo\ mkăp mtam yơh hbâo, ]ia\ng kơ ana kphê găn yan bhang ho\ng klei kjăp.

      - Sna\n he\, mni la] jăk kơ thạc sĩ ho\!

                                                            H’Nga – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.