VOV4.Êđê - Daklak jing ]ar mâo ênha\ lehana\n hnơ\ng mâo boh kphê lu h^n êdi hla\m kluôm ala, Ho\ng êbeh 200 êbâo ha kphê leh mboh, hnơ\ng mâo boh kphê gra\p thu\n đ^ êbeh 450 êbâo tôn kphê asa\r. Pa\t ]ia\ng jih đang kphê mơ\ng Daklak ba pla sui ho\ng anei mâo leh mơ\ng 25 – 30 thu\n, jih leh wưng `u mbloh lu ara\ anei khua mduôn leh. Kyua ana\n du\m đang kphê anei mâo boh điêt, asa\r điêt mơh, hnơ\ng mâo boh mnga adôk [ia\ đuic\.

Sna\n mâo brua\ c\ia\ng bi mđing mơ\ng brua\ pla mjing kphê ti Daklak ara\ anei jing bi ru\ he\ jih đang kphê leh khua mduôn, lo\ ba pla mrâo kphê. }ia\ng hluê nga\ brua\ lo\ ba pla mrâo kphê, mnuih nga\ lo\ hma a\t mse\ mơh Anôk brua\ duh mkra ]ia\ng mâo phu\n mka\p pra\k duh bi liê lu hla\m sa wưng sui. Anei jing klei êngao hnơ\ng dưi mâo mơ\ng digơ\. Hla\m wưng êgao, Knơ\ng pra\k brua\ Lo\ hma lehana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang (Agribank) Daklak hluê nga\ leh brua\ brei c\an pra\k “ Lo\ mđ^ ai mtru\t kơ brua\ lo\ w^t ba pla mrâo kphê”. 

Sui ho\ng anei 5 thu\n, bruă lo\ hma Daklak mâo hdră mtru\n grăp thu\n kluôm ]ar hluê ngă bruă ru\ lo\ w^t pla mrâo 4 êbâo ha kphê. Dưi hluê ngă brua\ anei, snăn kơh bruă pla mjing, mnia mblei kphê Daklak mâo klei đ^ kyar h’^t kjăp.

}ia\ng ru\ lo\ w^t pla 1 ha kphê, hluê djo\ si hdră mơ\ng Phu\n bruă Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang, snăn ênoh prăk ]ia\ng duh bi liê truh êbeh 200 êklăk prăk. Anei jing ênoh prăk pro\ng êdi, jing ênoh prăk êgao hnơ\ng dưi mâo ôh mơ\ng jih jangmnuih [uôn sang mâo đang kphê leh khua mduôn. Mta mkăn, hluê si hdră pla mjing, leh uă druôm ana kphê, lăn ala lo\ bi mkra mđ^ jing mơ\ng 2 – 3 thu\n snăn kơh dưi lo\ pla mjing. Snăn mơ\ng  7 – 8 thu\n yap mơ\ng leh uă druôm ana kphê khua mduôn, snăn kơh đang kphê ru\ lo\ w^t pla dưi mâo hrui pe\ boh tal êlâo.

Ru\ lo\ w^t pla  kphê amâo djo\ êlưih pưih mse\ si pla mrâo ôh. Kyua dah du\m đang kphê ru\ lo\ w^t pla tơdah amâo mâo mkra mjing ôh lăn ala djo\ ho\ng hdră, kphê pla srăng dleh đ^ jing, sra\ng [rư\ [rư\ djiê.  Tăp năng kphê mâo 3 thu\n leh, dơ\ng mâo pe\ boh yơh ăt djiê mơh. Ho\ng ênoh prăk duh bi liê lu, wưng đ^ jing sui leh ana\n ana kphê đ^ jing amâo mâo h’^t kjăp, klei anei ngă klei dôk bư\ ban hlăm bruă duh bi liê ru\ lo\ w^t pla mrâo kphê. Kyua ana\n, ênhă đang kphê ru\ lo\ w^t pla ti Daklak  hla\m 5 thu\n êgao kno\ng mâo pla mjing ma\ ka truh mơh 2 êbâo ha, jing giăm 1/10 hdră k]ah.

Knơ\ng bruă Trách nhiệm hữu hạn Kphê 720 ti kdriêk Êa Kar jing anôk bruă dưi t^ng yap mâo klei tu\ jing h^n hlăm bruă ru\ lo\ w^t pla kphê hlăm alu\ wa\l ]ar Daklak. Hà Văn Lạc, K’iăng khua Knơ\ng bruă Trách nhiệm hữu hạn Kphê 720 brei thâo: Anôk bruă mâo 320 ha kphê. Jih jang ênhă anei khua mduôn leh s’a^, hnơ\ng mâo leh ana\n hnơ\ng jăk boh mnga hro\ tru\n. Knơ\ng bruă k]ah mtru\n leh hdra\ k`a\m truh kơ thu\n 2024 jih jang ênhă kphê mơ\ng knơ\ng bruă dưi ru\ lo\  w^t pla mrâo s’a^. Truh kơ ara\ anei, Knơ\ng bruă ru\ lo\ w^t pla mâo 78 ha kphê. Du\m đang kphê ru\ lo\ w^t pla tal êlâo ara\ anei [uh ba w^t boh tu\ dưn jăk siam:

“ Kphê ru\ lo\ w^t pla thu\n anei hmei mâo hrui pe\ boh tal êlâo, hnơ\ng mâo boh mnga truh êbeh 14 ton boh mtah. Boh nik gơ\ hmei pla djuê mjeh mrâo, ksă hnui, anăn djo\ guôp ho\ng yan adiê lăn ala ti kr^ng Dap Kngư. Hmei đăo knang êdi kơ klei sa ai đru hgu\m mơ\ng Agribank. Mrâo anei hlăm klei bi k[^n mơ\ng khua g^t gai ho\ng phung khua g^t gai Knơ\ng prăk Agribank mâo leh klei [ua\n rơ\ng brei ]an prăk kdrê] tal 2 mâo 30 êklai prăk ]ia\ng ngă bi leh hdră bruă ru\ lo\ w^t pla kphê. Hdră k`ăm mơ\ng hmei ana\n jing ru\ lo\ w^t pla kluôm jih ênhă kphê pro\ng 320 ha mơ\ng anôk bruă. Leh klei ksiêm dlăng mơ\ng knơ\ng bruă ăt mse\ mơh mơ\ng knơ\ng prăk si la] he\ đang kphê đ^ jing jăk êdi. Ana mta A mâo truh êbeh 90%, mta C amâo mâo ôh, bi mta B kno\ng [ia\ đui]. Hluê si hmei hdră bruă ru\ lo\ w^t pla kphê mơ\ng hmei ba w^t boh tu\ dưn jăk. Mâo knơ\ng bruă t^ng yap jing sa hlăm du\m anôk bruă mâo klei tu\ jing h^n hlăm hdră bruă ru\ lo\ w^t pla mrâo kphê”.

Hà Văn Tuấn, khua Adu\ bruă Hdră k]ah mnia mblei Knơ\ng prăk Agribank Daklak ti Êa Kar brei thâo: Ara\ anei Agribank Êa Kar duh bi liê ru\ lo\ pla w^t kphê kơ êpul bruă mnia mblei leh ana\n mnuih [uôn sang alu\ wa\l, ho\ng ênoh prăk truh kơ ara\ anei mâo 31 êklai 114 êklăk prăk, ho\ng 39 ]ô mnuih. Hlăm ana\n mâo 2 êpul bruă mnia mblei ho\ng ênoh prăk mâo 28 êklai prăk:

“ Hlăm bruă ru\ lo\ pla w^t kphê, snăn knơ\ng prăk ăt mjing klei găl, msir mghaih du\m klei gun kpăk ]ia\ng mâo prăk kơ mnuih [uôn sang ru\ lo\ pla w^t kphê pral h^n. Mâo klei dleh dlan: ho\ng êpul bruă mnia mblei knu\k kna, ngăn do\ mơ\ng êpul bruă mnia mblei ana\n jing ngăn do\ hlăm lăn, jing đang kphê [ia\dah ka mkăp ôh hră tu\ yap dưi djă yua lăn ala sơnăn hlăm hdră ngă hră m’ar krơ\ng kna ]an prăk mâo klei gun kpăk”.

Yap truh kơ ara\ anei, ênoh prăk brei ]an ru\ lo\ pla w^t kphê mơ\ng Agribank Daklak ka truh mơh 120 êklai prăk, ho\ng 221 ]ô mnuih ]an. Hlăm ana\n mâo 25 ]ô jing êpul bruă mnia mblei, du\m adôk go\ êsei mnuih [uôn sang mnuih. Hluê si klei t^ng dlăng mơ\ng phung thơ\ng kơ bruă, boh tu\ dưn anei êmưt mkă ho\ng hdră k]ah. Khă gơ\ hnơ\ng prăk mnga pioh ba yua kơ bruă ru\ lo\ w^t pla kphê mâo Agribank mtru\n mơ\ng 1- 2% mkă ho\ng du\m ênoh ]an aguah tlam mkăn. {ia\dah hnơ\ng prăk mnga 7% hlăm 1 thu\n kơ bruă ru\ lo\ w^t pla kphê jing ăt dôk đ^ mơh. }ia\ng hluê ngă mâo klei tu\ jing hdră bruă ru\ lo\ w^t pla kphê hlăm alu\ wa\l ]ar Daklak la] hjăn leh ana\n kr^ng Dap Kngư la] kluôm, mb^t ho\ng ênoh prăk duh bi liê mơ\ng knơ\ng prăk ]ia\ng bi mâo du\m hdră ngă kluôm, ana\n jing: klei kơ djuê mjeh, hdră pla mjing, kdrăp  mnơ\ng yua leh ana\n klei g^r jih ai tiê mơ\ng go\ êsei duh mkra pla mjing, anôk brua\ duh mkra mnia mblei.