VOV4.Êđê- Hla\m du\m thu\n gia\m anei, ênoh ]h^ kphê tru\n nanao. mb^t ho\ng ana\n, ênha\ la\n nga\ brua\ lo\ hma mơ\ng du\m go\ êsei nga\ brua\ lo\ hma lo\ po\k mlar pro\ng h^n. Si sra\ng nga\ ]ia\ng hrui w^t boh tu\ dưn mơ\ng brua\ duh mkra hluê ho\ng hdra\ ba pla mnơ\ng dhơ\ng ti sa ênha\ la\n hla\k jing klei mâo lu mnuih dôk t^ng dla\ng ara\ anei. Boh s^t brei [uh, ti sa\ Đa\k Hr^ng, kdriêk Đa\k Hà, ]ar Kontum, go\ sang Vũ Tiến Dũng tu\ jing leh ho\ng gru hmô pla plua\ ana boh kroh. Hdra\ anei ba yua leh klei ga\l mâo kơ la\n, êa krih, mđ^ hnơ\ng mâo boh mnga mnơ\ng pla lehana\n dưi ba w^t boh tu\ brua\ duh mkra lu.

Hlăm brô mlan 11, giăm 2 sào boh krue# kam mơ\ng go\ êsei Vũ Tiến Dũng ti alu\ 10, să Đăk Hring, kdriêk Đăk Hà, ]ar Kon Tum mphu\n hrui pe\ boh. Đang boh krue# kam anei go\ êsei Vũ Tiến Dũng pla mơ\ng thu\n 2017 ho\ng lu mta ana boh: boh krue# kam Vinh, kam m’mih, kam sành. Mb^t ho\ng boh krue# kam hlăm 1 đang war Vũ Tiến Dũng lo\ pla mpluă ]ê` đào lehana\n ]ê` tiê ko#. Thu\n 2018 khă gơ\ boh krue# kam mâo pe\ boh tal êlâo, [ia\dah hnơ\ng mâo mơ\ng 30 – 50 kg hlăm 1 phu\n, go\ êsei Vũ Tiến Dũng hrui w^t mâo êbeh 70 êklăk prăk. Mơ\ng thu\n 2019, hnơ\ng mâo boh đ^ h^n, hlăm brô 80 kg hlăm 1 phu\n sơnăn ênoh prăk go\ êsei `u hrui w^t mơ\ng ]h^ boh krue# kam ăt đ^ h^n. Vũ Tiến Dũng brei thâo; tơdah đang boh krue# kam dưi kriê dlăng jăk 1 thu\n dưi hrui pe\ mâo 3 blư\, jing hlăm brô 4 mlan hrui pe\ 1 blư\. La] kơ đang war pô pla mpluă lu mta ana boh, Vũ Tiến Dũng hơ\k m’ak:

“Ana pla phu\n jing boh krue# kam anei, pla boh kbưi 1 mét 1 phu\n. Plah wah 4 mét pla mpluă ana boh ]ê` ]ia\ng hruê w^t mnơ\ng pla [ia\ hruê. S^t ana boh kam ]ia\ng kơ boh mnga] yang hruê, drei khăt he\ adhan ana ]ê`. Pla mjing ba w^t boh tu\ dưn hlăm 1 ênhă lăn. Boh ]ê` mâo mơ\ng 20 êbâo prăk hlăm 1 kg, bi boh kam m’mih ba ]h^ mâo 50 êbâo prăk hlăm 1 kg, kam Vinh ba ]h^ 25 êbâo prăk hlăm 1 kg, bi kam sành 25 êbâo prăk hlăm 1 kg. Ênoh ênil đ^ h^n mkă ho\ng du\m kr^ng mkăn”.

            Hluê si Vũ Tiến Dũng, ana boh kam amâo đei ruah lăn ôh sơnăn dưi pla hlăm lu mta lăn mdê mdê. Ho\ng du\m kr^ng lăn tlung, mnuih [uôn sang klei mbuôn lehana\n klei mnuôr mđoh êa ]ia\ng găl ênưih kơ bruă krih êa lehana\n mđoh mđue# êa. Ho\ng ana boh krue# kam, boh mnga] yang hruê jing yuôm bhăn êdi, bi mklă hnơ\ng mâo boh, hnơ\ng jăk, m’mih, [âo mngưi mơ\ng boh kam. S^t ruah djuê mjeh, khă gơ\ boh krue# kam Vinh, kam sành amâo dah kam m’mih, mnuih [uôn sang drei bi ruah ana mâo boh dlông êbeh 30 cm. Ana kjăp, hla mtah, khăng lehana\n amâo mâo hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă ôh. Djuê mjeh kreh mâo 2 mta jing mta grep adhan lehana\n mta grep. Mjeh grep adhan djăl bi mnga [ia\dah hnơ\ng hd^p amâo mâo sui ôh, agha amâo mâo kjăp ôh. Bi ho\ng ana grep, mâo tu\ jăk jing ana lehana\n agha kjăp h^n, khăng lehana\n hnơ\ng hd^p sui h^n. Vũ Tiến Dũng yăl dliê, pla mpluă ana ]ê` plah wah du\m phu\n ana kam ba yua 1 ênhă lăn lehana\n dưi mă mnơ\ng pla [ia\ hruê mlan rông mnơ\ng pla sui hruê mlan, kyua ana ]ê` kriê dlăng [ia\ hruê mlan, kno\ng 2 mlan mâo hrui pe\ yơh hlăk êjai ana boh kam truh kơ 4 mlan ]ia\ng kơ boh pro\ng, ksă bi knar lehana\n m’mih:

“Pla mpluă si la] he\ jing ]ia\ng mnơ\ng pla mâo boh tu\ dưn bi djo\ guôp ho\ng lăn pla `u, boh mnga] yang hruê lehana\n êa, lehana\n du\m mta bruă ]ua\n mkăn. Mta ana anei đru kơ mta ana adih sơnăn bi pla mpluă, [ia\dah amâo mâo đru mdul sơnăn amâo mâo pla ôh”.

            Klei thâo mơ\ng `u kyua pla mpluă sơnăn khă gơ\ pla hlăm 1 ênhă lăn, [ia\dah bruă kriê dlăng ana boh kroh s^t bi ăt mdê mơh. Vũ Tiến Dũng yăl dliê:

“Hdră kriê dlăng tui hluê mdê mta ana. Ya mta ana djo\ guôp hlăm yan hjan ]ia\ng ba pla. G^r kriê dlăng ana boh ho\ng hdră doh. Kno\ng khăt adhan, kt^ knăt du\m mta ana khăt adhan kt^ knăt jing khăt adhan amâo mâo jăk. Bi adhan mboh drei lui pioh rông boh, rông ana. }ia\ng ana boh mâo ba w^t boh tu\ dưn bi mâo lăn djo\ guôp ho\ng `u. Lehana\n boh mnga] yang hruê, lehana\n êa. Mta ana anei đru kơ mta ana adih sơnăn kơh dưi pla mpluă. Tơdah amâo mâo bi đru sơnăn amâo dưi pla mpluă ôh”.

            Amâo djo\ kno\ng pla mpluă boh kam ho\ng boh ]ê`, go\ êsei Vũ Tiến Dũng lo\ ba yua hlăm brô 10 sào lăn ba pla mpluă lu mta ana boh kroh mdê mdê mse\ si sầu riêng, boh kneh Thái, boh na thái… Boh tu\ dưn brei [uh ba w^t kơ go\ êsei lu boh tu\ dưn h^n mkă ho\ng pla sa mta ana boh hlăm 1 ênhă lăn pla ming. ~u lo\ duh bi liê kdrăp krih êa dhư\ dhư\ ]ia\ng kriê dlăng ana boh kroh. Vũ Tiến Dũng m`ă klă:

“Kdrăp krih êa dhư\ dhư\ tơdah pla ya mta ana dưi ba yua kdrăp krih êa dhư\ dhư\ êlâo kơ pla sơnăn mâo ba w^t boh tu\ dưn h^n ana boh đ^ jing jăk h^n. Klă s^t mâo 2 hdră bruă. Hdră tal 1 ana\n jing mko\ dưm h’^t sa anôk, tal 2 jing mko\ dưm djă hiu. S^t mko\ dưm djă hiu lui ana boh đ^ jing lui hrui pe\ tal êlâo sơnăn drei mko\ dưm h’^t sa anôk êdei gơ\ jăk h^n. Sơnăn sang diih mko\ dưm djă hiu mse\ si ênhă lăn sang diih ka truh mơh 10 êklăk hlăm 1 ha. Bi mko\ dưm ênu\m ênap hlăm brô 60, 70 êklăk prăk hlăm 1 ha. Djăp mta bruă ăt mâo 1 klei găl mdê mơh. Mko\ dưm djă hiu lui] liê ai tiê h^n. Mơ\ng ana boh pô mă klei hriăm si hdră mko\ dưm ]ia\ng kơ djo\ guôp năng ai ăt mâo klei jăk mdê mơh”.

            Mơ\ng gru hmô pla mpluă ana boh kroh mơ\ng go\ êsei Vũ Tiến Dũng drei [uh klă anei jing 1 hlăm du\m hdră bruă ngă djo\ guôp ho\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma hlăk ]ia\ng bi mlih mnơ\ng pla mđ^ hnư hrui w^t hlăm 1 ênhă lăn pla mjing./.

Y-Khem Niê mblang